Кіріспе

Американдық рок-н-ролл музыкасының иесі (1925–1981)

Уильям Джон Клифтон Хейли (6 шілде 1925 – 9 ақпан 1981) – американдық рок-н-ролл музыканты. Ол көптеген адамдар тарапынан 1950-ші жылдардың басында «Билл Хейли және оның кометалары» тобымен және «Rock Around the Clock», «See You Later, Alligator», «Shake, Rattle and Roll», «Rocket 88», «Skinny Minnie» және «Razzle Dazzle» сияқты миллиондаған тіркеме сатылған хиттерімен осы музыка түрін кеңінен танымал еткені үшін мақталады. Хейли әлем бойынша 60 миллионнан астам пластинка сатқан. 1987 жылы ол қаза болғаннан кейін Рок-н-ролл Даңқ залына енгізілді.

Ерте өмір және мансап

Хейли 1925 жылғы 6 шілдеде Мичиган штатының Хайленд-Парк қаласында дүниеге келді. 1929 жылы төрт жасар Хейлиге ішкі құлаққа жасалған операция кезінде көру нерві зақымданып, ол өмірінің соңына дейін сол көзінен айырылды. Ол сол көзіне назар аудару үшін оң көзінің үстіне танымал иілген шашын (kiss curl) жасады, бірақ бұл оның «фишкасына» айналып, танымалдығын арттырды. Ұлы депрессияның Детройт аймағына тигізген әсерінен оның әкесі отбасын Пенсильвания штатының Бетел қалашығына көшірді. Хейлидің әкесі Уильям Альберт Хейли (1900–1956) Кентуккиден шыққан, банджо мен мандолинада ойнаған, ал анасы Мод Грин (1895–1955) Англияның Ланкашир графтығындағы Ульверстон қаласынан шыққан, классикалық білімі бар, техникалық жағынан дамыған клавиштерде ойнаушы болды. Хейли картондан жасалған гитарасын көргенде, ата-анасы оған нағыз гитара сатып бергенін айтады. Оның алғашқы өнер көрсетулерінің бірі 1938 жылы Бетелдің жасөспірімдер бейсбол командасының ойын-сауық шарасында болды, онда ол 13 жасында гитарада ойнап, әндер шырқады. 1956 жылы шыққан Decca фирмасының «Rock Around the Clock» альбомына қоса берілген анонимді жазбаларда Хейлидің ерте өмірі мен мансабы былай сипатталған: «Билл Хейли он бес жасқа толғанда [шамамен 1940 жыл] гитарасымен және аз-маз мүліктерімен үйден шығып, даңқ пен байлыққа қадам басты. Келесі бірнеше жыл, осы оқиғаны ертегідей жалғастыратын болсақ, қиыншылыққа толы, кедейлікте өтті, бірақ пайдалы тәжірибелермен қатар келді. Күнде бір рет тамақтану және басқа да көркем жаттығуларды үйренуден басқа, ол ашық аспандағы саябақта шоуда жұмыс істеді, оны қабылдайтын кез келген топпен ән шырқады, йодль жасады және көшпелі медициналық шоуда жұмыс істеді. Соңында ол Коннектикут штатының Хартфорд қаласында болған кезде «Down Homers» деп аталатын танымал топпен жұмыс істеді. Одан кейін ол барлық табысты адамдардың белгілі бір уақытта өз ісінің басшысы болуы керек екенін түсініп, содан бері өзінің ісін өзі басқарып келеді». Бұл жазбаларда оның алғашқы тобы, «The Four Aces of Western Swing» туралы ештеңе айтылмаған. 1940 жылдары Хейли Америкадағы ең үздік ковбой йодлерінің бірі саналды, оны «Silver Yodeling Bill Haley» деп атады. Бір дереккөзге сәйкес, Хейли «The Rambling Yodeler» деген атпен «The Saddlemen» кантри тобында мансабын бастаған. Альбомның жазбалары былай аяқталады: «Билл Хейли алты жыл бойы Пенсильвания штатының Честер қаласындағы WPWA радиостанциясының музыкалық директоры болды және осы кезеңде өзінің жеке тобын басқарды. Бұл топ сол кезде Билл Хейлидің Saddlemen тобы деп аталды, бұл олардың қатал батыс стиліне деген бейімділігін көрсетеді. Олар Филадельфия маңындағы клубтарда және радиода ойнауды жалғастырды, ал 1951 жылы Филадельфиядағы Эд Уилсонның Keystone Records студиясында алғашқы жазбаларын жасады». Содан кейін топ Дейв Миллердің Holiday Records фирмасымен келісімшарт жасады және 1951 жылдың 14 маусымында Saddlemen тобы Delta Cats тобының «Rocket 88» әнін орындады.

Билл Хейли және оның кометтері

1952 жылы Еңбек күні демалысында Saddlemen тобы Bill Haley with Haley's Comets деп қайта аталды. Атаудың шабыты – Хале атындағы кометаның ресми айтылуы деп есептелетін нәрсе болды және оны WPWA радиостанциясының бағдарлама директоры Боб Джонсон ұсынды, онда Билл Хейли сағат 12:00-ден 13:00-ге дейін тікелей эфирде радио бағдарламасын жүргізді. 1953 жылы Хейлидің "Crazy Man, Crazy" әні (Хейли мен оның бас-гитарисі Маршалл Лайтлдың бірлесіп жазған, бірақ Лайтл 2001 жылға дейін авторлық құқығын алмады) американдық хит-парадтарға еніп, Billboard тізімінде 12-орынға, Cash Box тізімінде 11-орынға көтерілді. Кейбір дереккөздер бұл тарихтағы алғашқы рок-н-ролл жазбасы екенін көрсетеді, бірақ роккабилли термині одан да дұрыс болуы мүмкін. Бұл ән шыққан кезде топтың аты "Кометтер" деп өзгертілді, ал бұрынғы "Saddlemen" атауы қолданылмады. 1954 жылы Хейли "Rock Around the Clock" әнін жазды. Бастапқыда ол орташа сәттілікке ие болды, Cash Box поп-синглдер тізімінде 36-орынға ие болды және тек екі апта ғана тізімде тұрды. Қайта шығарылғаннан кейін ән 1955 жылдың 9 шілдесінде бірінші орынға көтерілді. Хейли бұған дейін Big Joe Turner-дің "Shake, Rattle and Roll" әнімен (тағы бір ритм-энд-блюз кавер нұсқасы) әлемдік хитке ие болған, ол миллионнан астам дана сатылып, 1954 жылдың желтоқсанында Ұлыбританияның сингл тізіміне енген алғашқы рок-н-ролл әні болды және алтын пластинка мәртебесіне ие болды. Ол түпнұсқаның элементтерін сақтады (бұл баяу блюз болған), бірақ оны кантри музыкасының элементтерімен (әсіресе, вестерн-свинг) жылдамдатып, ән мәтінін өзгертті. Хейли және оның тобы "Рок-н-ролл" деп аталатын музыканы кең аудиторияға таныстыруда маңызды рөл атқарды, бұл жанр бұрынғыда жасырын деп есептелген. "Rock Around the Clock" әні 1955 жылы Гленн Фордтың басты рөлде ойнаған "Blackboard Jungle" фильмінің тақырыптық әні ретінде пайда болғанда, ол сегіз апта бойы американдық Billboard тізімінің басына көтерілді. Бұл сингл көбінесе "рок дәуірі" мен оған дейінгі музыка индустриясы арасындағы шекара ретінде қолданылады. Billboard өзінің статистикалық есептеулерін 1890–1954 және 1955–қазіргі уақытқа бөліп көрсетті. Ән бірінші орынға көтерілгеннен кейін Хейли жаңа музыка стилін қабылдаған көптеген адамдардың арасында кең танымал болды. Әннің сәттілігімен бірге рок музыкасының дәуірі бірден басталды және Франк Синатра, Джо Стаффорд, Перри Комо, Бинг Кросби, Эдди Фишер және Пэтти Пейдж орындаған джаз және поп стандарттарының үстемдігі аяқталды. "Rock Around the Clock" әні Ұлыбритания мен Германияда миллионнан астам дана сатылған алғашқы пластинка болды. Билл Хейли және Кометтер тобы 1955 жылдың 31 мамырында Милтон Берл жүргізген Texaco Star Theater бағдарламасында NBC телеарнасында "Rock Around the Clock" әнін a cappella және иілгішпен синхрондалған нұсқада орындады. Берл әннің бірінші орынға шығатынын болжады: "Жоғарыға қарай бет алған ойын-сауықшылар тобы". Берл сондай-ақ әнге ән шырқады және би биледі, бұл шоудың барлық актерлерімен бірге орындалды. Бұл рок-н-ролл тобының ұлттық теледидардағы алғашқы қойылымдарының бірі болды және жаңа музыкалық жанрды әлдеқайда кең аудиториямен таныстырды. Билл Хейли және Кометтер тобы 1955 жылдың 7 тамызында CBS телеарнасында "Эд Салливан Шоу" американдық музыкалық әртүрлілік бағдарламасында алғашқы рок-н-ролл тобы ретінде пайда болды, бұл бағдарлама Коннектикут штатының Стратфорд қаласындағы Шекспир фестивалі театрынан тікелей эфирде берілді. Олар Франни Бичердің жетекші гитарада және Дик Ричардстың барабанда орындауымен "Rock Around the Clock" әнінің тікелей нұсқасын орындады. Топ 1957 жылдың 28 сәуірінде "Руди Рок" және "Қырық стакан кофе" әндерін орындап, шоуда екінші рет өнер көрсетті. Кейінірек 1957 жылы Хейли Еуропаға гастрольде болған алғашқы ірі американдық рок әншісі болды. Хейли 1950-ші жылдары "See You Later, Alligator" сияқты хиттерді жариялай берді және ол 1956 жылы "Rock Around the Clock" және "Don't Knock the Rock" атты алғашқы рок-н-ролл музыкалық фильмдерінде ойнады. Хейлидің жасы 30-ға толған, ал оның танымалдылығы АҚШ-та жас Элвис Преслиге жеңіліп қалды, бірақ ол 1960 жылдары Латын Америкасында, Еуропада және Австралияда үлкен танымалдылыққа ие болды. Билл Хейли және Кометтер тобы 1957 жылы екі рет ABC телеарнасында Дик Кларк жүргізген American Bandstand бағдарламасында пайда болды, 1957 жылдың 28 қазанында прайм-тайм бағдарламасында және 1957 жылдың 27 қарашасында күндізгі бағдарламада. Топ сондай-ақ Дик Кларктың Saturday Night Beechnut Show бағдарламасында, сонымен қатар The Dick Clark Show, Нью-Йорктан шыққан прайм-тайм телесериалында 1958 жылдың 22 наурызында және 1960 жылдың 20 ақпанында "Rock Around the Clock", "Shake, Rattle and Roll" және "Tamiami" әндерін орындады.

Балалар

Хейлидің кем дегенде он баласы болды. Джон У. Хейли, оның үлкен ұлы, Хейлидің өмірбаяны «Sound and Glory» еңбегін жазды. Оның кіші қызы Джина Хейли – Техас штатында тұратын кәсіби музыкант. Скотт Хейли спортшы. Оның кіші ұлы Педро да музыкант.

Соңғы жылдары және өлімі

Хейли Литтл Ричард және Джерри Ли Льюис сияқты замандастарының жетістіктеріне жете алмады. Бір дерек бойынша, ол "атаққа деген сезімі қарама-қайшы болған, өте жасырын, созылмалы алкоголизмге және қиын қарым-қатынастарға ұшыраған" делінген. 1974 жылы BBC радиосына берген сұхбатында алкогольге тәуелді екенін мойындаған Хейли 1970-ші жылдарға дейін алкоголизммен күресіп келді. Дегенмен, ол және оның тобы 1950-жылдарға деген ностальгиялық қозғалыс пен еуропалық Sonet лейблімен жасалған тиімді келісімшарт арқасында танымал гастрольдік топ болып қала берді. 1979 жылдың 26 қарашасында Корольдік қойылымда Елизавета II патшайымға өнер көрсеткеннен кейін Хейли 1980 жылдың мамыр және маусым айларында Оңтүстік Африкада соңғы рет өнер көрсетті. Оңтүстік Африкаға сапары басталмас бұрын Хейлиде ми ісігі бар екені анықталды, сол себепті 1980 жылдың күзінде Германияға жоспарланған тур кейінге шегерілді. Дертке қарамастан, Хейли өміріне негізделген деректі фильм немесе автобиография жазу үшін материалдар жинауды бастады (мәліметтер әртүрлі), сондай-ақ Теннесси штатының Мемфис қаласында альбом жазуды жоспарлаған, бірақ ми ісігі оның мінез-құлқына әсер ете бастағаннан кейін Техас штатының Харлинген қаласындағы үйіне оралды. 1980 жылдың 25 қазанында жарық көрген неміс газеті Bild Хейлиде ми ісігі бар екенін хабарлады. Хейлидің британдық менеджері Патрик Малинн "Хейлидің ұрысып, ешкімді танымай қалғанын" айтты. Сондай-ақ, Хейлиді қараған дәрігер ісіктің операцияға келмейтінін мәлімдеді. Хейлидің жесірі Марта және жақын досы Хью Маккалум оның ми ісігі бар екенін жоққа шығарды. Марта мен достары Хейлидің енді саяхаттағысы келмейтінін және 1980 жылдың күзінде Германияға жоспарланған турға билет сатылымының нашар болғанын айтты. Маккалум: "Бұл менің сезімім, ми ісігі туралы ақпаратты тарату арқылы тур туралы әңгімелерді тоқтатып, көңіл жағдайына орайлы жағдай жасауға тырысты" деді. Өмірінің соңында Хейли достары мен туыстарына түнгі уақытта ұзақ, көбінесе монолог түріндегі қоңыраулар шалып, жартылай саналы түрде сөйледі. Оның бірінші әйелі "Ол сізге қоңырау шалып, өткен оқиғаларды еске алатын" деді. Биографияда Хейли үйінің терезелерін қара түске бояғаны туралы да айтылады. Оны үйіне келген досы жансыз жатқан күйде тапты, дереу полицияға хабарласты, Хейли оқиға орнында қайтыс болды. 75 адам қатысқан қаралы жиын болды.

Құрмет және мұра

Хейли 1960 жылғы 8 ақпанда 6350 Голливуд бульвары бойынша орналасқан Голливудтың Даңқ аллеясында музыка индустриясына қосқан үлесі үшін жұлдыз алды. 1987 жылы Хейли Рок-н-ролл Даңқ залына қабылданып, ол қайтыс болғаннан кейін оның орнына ұлы Педро салтанатқа қатысты. The Comets тобы 2012 жылы ереже өзгергеннен кейін, қолдау көрсететін топтарды да қабылдауға рұқсат берілген соң, жеке топ ретінде Даңқ залына енді. Ән жазушылар Том Расселл мен Дейв Альвин Хейлидің өлімі туралы «Haley's Comet» әнімен музыкалық тұрғыда айтты, бұл ән Альвиннің 1991 жылғы «Blue Blvd» альбомында жарық көрді. Дуайт Йокам құрмет көрсету үшін әнге қосымша ән шырқады. 1954–1955 жылдардағы Хейлидің «Comets» тобының мүшелері 1980 жылдардың соңында қайта бірігіп, көп жыл бойы әлемдік аренада өнер көрсетуді жалғастырды. Олар 2004 жылы «Hydra Records» лейблы арқылы концерттік DVD шығарды, 2005 жылы Батыс Голливудтағы «Viper Room» клубында өнер көрсетті және 2006–2007 жылдары Брансон, Миссури штатындағы Дик Кларктың «American Bandstand» театрында сахнаға көтерілді. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, осы топтың тек екі мүшесі (Джой Амброуз және Дик Ричардс) тірі қалды, бірақ олар Брансон мен Еуропа бойынша өнер көрсетуді жалғастырды. 2019 жылы «Comets» тобының барабаншысы Дик Ричардс 95 жасында дүние салды. 2014 жылдың соңына қарай, кем дегенде екі басқа да топ Солтүстік Америкада «Comets» деген атпен өнер көрсетуді жалғастырды. 2007 жылдың наурыз айында «Original Comets» Германияның Мюнхен қаласында Билл Хейли мұражайын ашты. 2007 жылғы 27 қазанда «Comets» тобының бұрынғы гитаристі Билл Тернер мұражайды жұртшылыққа ашты.

Астероид

2006 жылдың ақпан айында Халықаралық астрономиялық одақ Хейлидің қайтыс болуының 25 жылдығын еске алу үшін 79896 Биллхей астероидіне ат қойылғанын жариялады.

Композициялар

Хейлидің композицияларына 1948 жылы "Four Leaf Clover Blues", "Rose of My Heart", "Yodel Your Blues Away", "Crazy Man, Crazy", "What'Cha Gonna Do", "Fractured", "Live It Up", "Farewell, So Long, Goodbye", "Real Rock Drive", "Rocking Chair on the Moon", "Sundown Boogie", "Green Tree Boogie", "Tearstains on My Heart", "Down Deep in My Heart", "Straight Jacket", "Birth of the Boogie", "Two Hound Dogs", "Rock A Beatin' Boogie", "Hot Dog Buddy Buddy", "R O C K", "Rudy's Rock", "Calling All Comets", "Tonight's the Night", "Hook, Line and Sinker", "Sway with Me", "Paper Boy (On Main Street U. S. A. )", "Skinny Minnie", "B. B. Betty", "Eloise", "Whoa Mabel! ", "Vive le Rock and Roll", "I've Got News For You", "So Right Tonight", "Jamaica D. J. ", "Ana Maria", "Yucatán Twist", "Football Rock and Roll", "Let the Good Times Roll Again" 1979 жылы және "Chick Safari" 1960 жылы кірді. Ол сондай-ақ басқа әртістер үшін әндер жазды немесе бірлесіп жазды, мысалы, 1955 жылы Пенни Смит үшін Kahill лейблінде "I've Got News for You", 1956 жылы Дэйв Дэй және The Red Coats үшін Kapp лейблінде "Calypso Rock", 1956 жылы Китти Нейшн үшін Wing лейблінде Роберт Дж. Хейспен бірлесіп "Half Your Heart", сондай-ақ 1956 жылы Дотти Мэлоун үшін Wing лейблінде "I Oughta" және "Everything But You", Салли Старр үшін "A. B. C. Rock" және "Rocky the Rockin' Rabbit" (басқаларымен бірге) Хейлидің өзінің Clymax Records лейблінде шыққан альбомы үшін, ел және вестерн әншісі Лу Грэм үшін "A Sweet Bunch of Roses", Рей Коулман және оның Skyrockets үшін 1959 жылы Skyrocket Records лейблінде "Toodle Oo Bamboo", 1960 жылы Кук ағайындары үшін Arcade лейблінде "Always Together", The Matys Brothers үшін Coral Records лейблінде "Crazy Street", Кэппи Бьянко үшін "The Cat", және 1960 жылы Arcade лейблінде Джинджер Шеннон мен Джонни Монтана үшін "(Ya Gotta) Sing For the Ladies" және "Butterfly Love", сондай-ақ The Tyrones тобының 1958–59 жылдары жазған "I'm Shook" және "Broke Down Baby" әндерін.

Марапаттар

1982 жылы Хейлидің "Rock Around the Clock" әні "Грэмми даңқы залына" енгізілді. Бұл 1973 жылы құрылған, кем дегенде 25 жылдан бері жазылған және "сапасымен немесе тарихи маңызымен" ерекшеленетін жазбаларды марапаттауға арналған арнайы "Грэмми" сыйлығы. 2017 жылдың желтоқсанында Хейли Ритм-энд-блюз даңқы залына қосылды.