Кіріспе
Қоғамдық денсаулық сақтау информатикасы - ақпараттық және компьютерлік ғылым мен технологияны қоғамдық денсаулық сақтау іс-тәжірибесіне, зерттеулеріне және білім алуына жүйелі қолдану. Бұл денсаулық сақтау информатикасының субдомендерінің бірі.
Анықтама
Қоғамдық денсаулық сақтау информатикасы - компьютерлерді, клиникалық нұсқауларды, байланыс және ақпараттық жүйелерді қолдану, олар халық денсаулығына байланысты мамандықтардың басым көпшілігіне, мысалы, медбикелік, клиникалық, ауруханалық көмек, халық денсаулығы және медициналық зерттеулерге қолданылады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ сияқты дамыған елдерде денсаулық сақтау информатикасын федералды және мемлекеттік деңгейдегі денсаулық сақтау мекемелерінде және үлкен жергілікті денсаулық сақтау юрисдикцияларында жеке тұлғалар жүзеге асырады. Сонымен қатар, қоғамдық денсаулық сақтау информатикасы бойынша ғылыми-зерттеу және оқыту әртүрлі академиялық мекемелерде жүргізіледі. АҚШ-тың Атланта, Джорджия сияқты штаттарында Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарында Қоғамдық денсаулық сақтауды қадағалау және информатика бағдарламасының кеңсесі (PHSIPO) ақпараттық ғылымның дамуына назар аударады және жеке адамдар мен халықтарда аурулар мен синдромдарды анықтау мен басқаруға көмектесу үшін цифрлық ақпараттық технологияларды қолданады. АҚШ-тағы қоғамдық денсаулық сақтаудың ақпараттық жұмысының басым бөлігі, жалпы алғанда, мемлекеттік және жергілікті деңгейде, денсаулық сақтаудың мемлекеттік департаменттерінде және денсаулық сақтаудың округтік немесе еншілес департаменттерінде жүргізіледі. Мемлекеттік денсаулық сақтау бөлімінде келесі әрекеттерге: маңызды статистиканы (ту және өлім туралы жазбаларды) жинау және сақтау; дәрігерлерден, ауруханалардан және зертханалардан жұқпалы аурулар туралы есептерді жинау, жұқпалы ауруларды қадағалау үшін пайдаланылады; жұқпалы аурулар статистикасы мен үрдістерін көрсету; балаларды иммундау және қорғасын скринингін жинау; биологиялық қауіптердің ерте дәлелін анықтау үшін жедел жәрдем бөлмесі деректерін күнделікті жинау және талдау; төтенше жағдайлар кезінде жауап беруді жоспарлау үшін ауруханалық сыйымдылық туралы ақпаратты жинау. Осы іс-шаралардың әрқайсысы ақпарат өңдеудің өзіндік қиындықтарын ұсынады.
Халық денсаулығы туралы деректерді жинау
Дүниежүзілік ғаламтор пайда болғаннан бері, ақпараттық технология ресурстары жеткілікті қоғамдық денсаулық сақтау мекемелері қоғамдық денсаулық сақтау деректерін веб-базалық жинауға, ал жақында сол ақпаратты автоматтандырылған хабарламаларға ауысты. Шамамен 2000-2005 жылдары Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары Ұлттық электрондық ауруларды қадағалау жүйесі (NEDSS) аясында штаттарға NEDSS базалық жүйесі (NBS) деп аталатын ауқымды веб- және хабарламаға негізделген есеп беру жүйесін құрып, тегін ұсынды. Қаржының шектеулі болуына және феодалдық негіздегі жүйелерге ие болу ақылға қонымсыз болғандықтан, тек бірнеше штаттар мен ірі округтер ғана Пенсильванияның PA NEDSS сияқты электрондық ауруды қадағалау жүйелерінің өз нұсқаларын құрды. Бұл жүйелер дер кезінде толық мемлекеттік хабарламалар қызметтеріне қол жеткізбейді, бұл NEDSS федералды өнімдеріне қарағанда аурудың өсуіне әкеледі. Өзара әрекеттесуді дамыту үшін CDC денсаулық сақтау саласындағы бірқатар стандартты сөздіктер мен хабарламалар форматтарын қоғамдық денсаулық сақтау деректерін алмасуда қабылдауға шақырды. Олардың ішіндегі ең көрнектілері: денсаулық сақтау туралы хабарлау үшін денсаулық сақтау деңгейі 7 (HL7) стандарттары; зертханалық сынақтар мен нәтижелер туралы ақпаратты кодтау үшін LOINC жүйесі; және денсаулық сақтау тұжырымдамаларының жүйеленген медицина номенклатурасы (SNOMED) сөздігі. 2005 жылдан бастап CDC денсаулық сақтау саласындағы және басқа жерлерде (емханалар, клиникалық және экологиялық зертханалар, дәрігерлер кабинеттері, дәріханалар) жергілікті денсаулық сақтау органдарына, содан кейін мемлекеттік денсаулық сақтау органдарына, содан кейін CDC-ге әртүрлі серіктестерден деректерді беруді жеңілдету үшін Қоғамдық денсаулық сақтау ақпараттық желісі идеясын алға тартты. Әрбір кезеңде ұйым деректерді қабылдап, сақтап, тиісті түрде жинақтап, келесі деңгейге жеткізуге қабілетті болуы тиіс. Үлгі ретінде жұқпалы аурулар туралы мәліметтерді қарастырамыз, олар туралы ауруханалар, зертханалар және дәрігерлер жергілікті денсаулық сақтау органдарына заң бойынша хабарлауға міндетті; жергілікті денсаулық сақтау органдары өздерінің мемлекеттік денсаулық сақтау басқармасына хабарлауға тиіс; және штаттар CDC-ге жиынтық түрде хабарлауға тиіс. Басқа мақсаттармен қатар, CDC аурулар мен өлім-жітім туралы апталық есепті (MMWR) бүкіл АҚШ-тан жүйелі түрде жиналған осы деректерге негізделген жариялайды. Қоғамдық денсаулық сақтау деректерін жинаудағы негізгі мәселелер: деректерді хабарлау қажеттілігі туралы хабардарлық; хабарлаушының немесе жинаушының ресурстарының жетіспеуі; деректерді алмасу форматтарының өзара әрекеттесуінің жетіспеуі, олар тек синтаксистік немесе семантикалық деңгейде болуы мүмкін; мемлекеттер, аумақтар мен жергілікті жерлерде есеп беру талаптарының әртүрлілігі. Қоғамдық денсаулық сақтау информатикасын үш санатқа бөлуге болады.
Әр түрлі жүйелерді зерттеу үлгілері
Бірінші топ - аурудың таралуы сияқты күрделі жүйелердің модельдерін табу және зерттеу. Бұл ауруханалық сауалнамалар немесе ұйымға (мысалы, CDC) берілген электрондық сауалнамалар сияқты әр түрлі мәліметтер жинау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Аурудың таралу деңгейі немесе аурудың таралу деңгейі/бақылауды CDC сияқты мемлекеттік ұйымдар немесе ДДҰ сияқты әлемдік ұйымдар арқылы алуға болады. Тек аурудың таралуы мен таралу деңгейін ғана қарастыруға болмайды. Қоғамдық денсаулық сақтау информатикасы медициналық сақтандырумен немесе сақтандырусыз адамдар мен олардың дәрігерге бару деңгейіне де терең үңіле алады. Интернет пайда болғанға дейін АҚШ-тағы денсаулық сақтау саласындағы деректер, басқа да денсаулық сақтау және бизнес деректері сияқты қағаз түрінде жиналып, тиісті денсаулық сақтау агенттігінде орталықтандырылған түрде сақталған. Егер деректер компьютерленетін болса, олар бөлек деректерді енгізу процесін қажет етеді, олар әртүрлі файл пішімдерінде сақталады және стандартты топтамалық өңдеуді қолдана отырып, орталық компьютерлер арқылы талданады.
Халық денсаулығы туралы деректерді сақтау
Екінші бағыт - денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігін арттырудың жолдарын табу. Бұл әр түрлі жинау әдістері, деректерді сақтау және деректерді қазіргі денсаулық мәселелерін жақсарту үшін пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Барлық нәрсені стандарттау үшін сөздіктер мен сөздерді қолдану барлық жүйелерде бірдей болуы керек. Барлық ақпаратты жаңарту үшін жаңа жүйелермен жаңа деректерді біріктірудің және бөлісудің жаңа жолдарын табу маңызды. және қарапайым, арнайы үлгілер, олармен жұмыс істей алатындай сезімде, білімсіз денсаулық сақтау қызметкерлері ойлап табады. Халықтың денсаулығын сақтау саласы бойынша келіп түскен деректердің өзгермелі болуына байланысты, деректердің сапасына кепілдік беру де маңызды мәселе болып табылады.
Халық денсаулығы туралы деректерді талдау
Соңғы категорияны деректер ағынына бейімделу және осы жаңа деректерді сақтау / сұрыптау үшін қолданыстағы жүйелер мен модельдерді сақтау және байыту деп қарастыруға болады. Бұл аурудың таралуы мен таралуы туралы электрондық деректерді жинау көзіне, мысалы, аурухананың медициналық жазбаларына тікелей қосылу немесе CDC-ге (Center for Disease Control and Prevention) бару сияқты қарапайым нәрсе болуы мүмкін. Сондай-ақ, көптеген деректерді тез әрі тиімді түрде сұрыптайтын жаңа алгоритмдерді табу қажет.
Әлеуметтік медиа талдаулары
2000-жылдардың соңынан бастап, Twitter және Facebook сияқты әлеуметтік медиа веб-сайттарының, сондай-ақ Google және Bing сияқты іздеу жүйелерінің деректері қоғамдық денсаулық сақтаудағы үрдістерді анықтау үшін кеңінен қолданылды.