Кіріспе

Health On the Net Foundation (HON) – онлайн медициналық ақпаратты сертификациялайтын коммерциялық емес ұйым. Бұл Женевада орналасқан швейцариялық коммерциялық емес ұйым, денсаулық сақтау туралы ақпарат ұсынатын веб-сайттарға арналған этика кодексін қолдады және осы талаптарға сәйкес келетіндерге сертификаттар берді. 2022 жылдың қыркүйегінде Health On the Net веб-сайтында былай деп хабарланды: «HON енді жаңартылмайды және 2022 жылдың 15 желтоқсанында тоқтатылады. Бар күшімізді салғанымызға қарамастан, оны қолдау мүмкін емес. Түсініктеріңізге ризамыз». 2024 жылдың наурыз айынан бастап олардың домендік атаулары қолданысқа енгізілмеген.

Қор

1995 жылы халықаралық денсаулық сақтау конференциясына қатысқан 60 қатысушы технология арқылы дәл денсаулық туралы ақпарат таратуды ілгерілету үшін тұрақты ұйым құруға келісті. "Health On the Net" Женева қаласының жұмыспен қамту, әлеуметтік мәселелер және денсаулық сақтау департаментінің қолдауымен құрылды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде (ЭКОСОК) консультативтік мәртебеге ие және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен (ДДҰ) арнайы қарым-қатынаста. Францияның Ұлттық денсаулық сақтау органы 2007 жылы "Health On the Net" ұйымын Франциядағы денсаулық сақтау веб-сайттарын сертификаттауға уәкілетті ресми орган деп тағайындады. Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) денсаулық сақтау информатикасы техникалық комитетінің (ISO/TC 215) "А" байланысшысы ретінде "Health On the Net" комитет әзірлеген стандарттарды жасауға үлес қосады. "Health On the Net" түрлі құралдар мен қызметтер ұсынды, оның ішінде HON мінез-құлық кодексі және оның сертификаттау процесі; Khresmoi және HONselect іздеу жүйелері; Provisu. ch – көз аурулары туралы денсаулық ақпаратын қамтитын деректер базасы, көру қабілеті нашар немесе мүлдем жоқ адамдар үшін қолжетімді; және Santeromande. ch – Швейцария мен Францияда француз тілінде сөйлейтіндерге арналған денсаулық туралы ақпаратты және тіркелген денсаулық сақтау мамандары мен ұйымдардың тізімін ұсынатын деректер базасы.

Шектері мен сын-пікірлері

HONcode веб-сайттың редакциялық процестері мен егжей-тегжейлеріне ғана қатысты, жарияланған мазмұнына емес. "Сертификаттау" термині жалған түсінік тудыруы мүмкін, себебі ол веб-сайттың мазмұны сенімді, дұрыс немесе тәуелсіз екенін ұғындыруы мүмкін. Дегенмен, сертификаттау процесі қағидаларға сәйкестік туралы өздігінен жариялауға және HONcode сарапшысының оны растауға негізделгендіктен, сайт HONcode қағидаларын орындамаса бастапқыда сертификатталуы мүмкін емес. Бірақ, сертификатталған сайт мазмұнын өзгертіп, сертификаттау критерийлеріне енбеуі мүмкін. Веб-сайт иелері сертификаттау мен қайта сертификаттау аралығындағы кез келген маңызды өзгерістер туралы HON-ға хабарлауға міндетті болғамен, мұндай жағдай әрқашан орын алмайды. Сондықтан, сайт енді сертификатталмаған кезде де сертификатталған тізімде қалуы мүмкін. Бұл мәселе ең кеш дегенде қайта сертификаттау кезінде немесе HON-ға сайттың сертификаттау стандарттарына сәйкес келмейтіні туралы хабарланған жағдайда қарастырылады. HONcode пайдалы нұсқаулық саналады және кейбіреулер үшін ол басқа құралдармен салыстырғанда ең толыққанды нұсқаулық болып табылады, бірақ ақпараттың сенімділігі ақпарат берушіге де байланысты. HONcode қағидаларының өзі де сынға ұшырайды, кейбір сарапшылар олардың қазіргі интернет қолданысына бейімделмегенін және өздерінің ережелерін сақтамайтынын көрсетеді. Осы шектеулерге жауап ретінде бұрын сертификатталған бір веб-сайт Health On the Net логотипін көрсетуден бас тартты. Дегенмен, HONcode және оның сертификаттау процесі туралы хабардарлықты арттыру қажет болды, бір зерттеу авторлары онлайн медициналық денсаулық туралы сенімді ақпарат жариялануы үшін HON сертификаттаудың маңыздылығын жариялау қажеттігін атап өтті.

HONкодты теріс пайдалану

2000 жылы жарияланған мақалада HONcode логотипіне қатысты бірнеше мәселе көтерілді, оның салдарынан тұтынушылар оны марапат ретінде қабылдап жаңылысуы немесе тексерілген ақпараттың белгісі деп түсінуі мүмкін. HONcode логотипіне қатысты басқа да мәселелер eHealth саласындағы рецензияланған журнал – Journal of Medical Internet Research-та талқыланды. Бұл HON серверлерінде сертификаттың жарамдылық мерзімі мен сертификаттау статусы туралы ақпаратты нақты уақыт режимінде көрсететін беттің пайда болуына әкелді. Сайттардан берілген сілтеме сайттың талаптарға сай емес екенін көрсететін бетке (яғни, қайта бағалануда немесе сертификаты алынған) бағыттайды. Бұл ақпарат нақты уақыт режимінде көрсетіледі. Дегенмен, сайт сілтемеге түспей логотипті сақтап қалуы мүмкін. Сондықтан, пайдаланушылар мөр басылмаса, сайттың талаптарға сай емес екенін және логотиптің дұрыс пайдаланылмағанын білуі керек. Тұтынушылардың құқығын қорғаушы Стивен Барретт HONcode-ты ынталы түрде қолдап, оның ережелерін сақтауды жақсартуға және оны теріс пайдаланатындарды әшкерелеуге күш салды. 2004 жылғы The Washington Post газетіне жарық көрген арнайы қосымшада оның осы мәселеге қатысты пікірлері, ұсынылған жақсартулар мен көптеген теріс пайдаланушыларға жасаған сынды қамтиды. HONcode сәйкессіздік туралы тұтынушылардың хабарлауына тікелей байланысты. Алаяқтық сайттар немесе HONcode-ты теріс пайдалану туралы күдік туындаған жағдайда, HON интернет пайдаланушыларына Quackwatch немесе HON-ға өз веб-сайтындағы шағымдар арқылы хабарлауға кеңес береді: "Егер сіз HONcode-ты көрсетпейтін, алдамшылық болуы мүмкін немесе айқын алаяқтық сайтқа тап болсаңыз, Quackwatch-ты хабардар етіңіз. Әрине, егер мұндай сайтта HONcode болса, дереу бізге хабарласыңыз". HONcode қағидаларын қолданудағы басқа да мәселелердің бірі – HON-ның логотипті көрсеткен сайттардағы анықтамалар (медициналық және басқа да) сияқты көптеген қағидаларды тексеруге мүмкіндігінің болмауы, сондай-ақ веб-мастерлердің авторлық құқықтарды немесе құпиялылықты бұзбауы.