Кіріспе
Мота Лава немесе Моталава - Вануатудың солтүстігіндегі Банкс тобының аралы. Ол Ра кішкентай аралымен бірге біртұтас коралл жүйесін құрайды. 2009 жылғы санақ бойынша 1640 тұрғын (Мота Лава + Ра) бар, бұл 67 адамнан тұратын халық тығыздығына тең.
Mota Lava or Motalava is an island of the Banks group, in the north of Vanuatu. It forms a single coral system with the small island of Ra. The 2009 census figures give a population of 1640 inhabitants (Mota Lava + Ra), which amounts to a population density of 67 people per km2.
География және геология
Аумағы 24 км2 (9,3 шаршы миль), Мота Лава Банкс аралдарындағы Гауа, Вануа Лава және Урепарапарадан кейінгі төртінші үлкен арал. Бұл аралдар тізбегінің ең шығыс бөлігінде орналасқан, сонымен қатар ең үлкені. Ра - Мота-Лаваның оңтүстік жағалауында орналасқан шағын арал. Бұл судың төмендеуі кезінде оның бойымен жүзуге болатын биік мұражайлар арқылы жалғастырылған. Мота-Лаваның климаты тропикалық ылғалды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 4000 мм-ден асады. Бұл аралда жиі жер сілкіністері мен циклондар болады. Аралға Мота Лава әуежайы қызмет көрсетеді.
Геология
Мота лава кем дегенде бес базальттық стратовулкандардан тұрады. Екі конус - Ветман және Тунтог - жақсы сақталған. Ветман - аралдың ортасында жарылған шоқ кратері бар пирокластикалық конус. Аралдың оңтүстік-батыс шетінде орналасқан Тунтог - кең кратері бар композиттік конус. Геохимиялық талдаудан көрініп отырғанындай, аралдағы лаваның құрамы жақын маңдағы Мота мен Урепарапарадағы лаваға, сондай-ақ елдің оңтүстігіндегі лаваға ұқсас, бірақ орталық Вануатуда атылған материалдан ерекшеленеді. Соңғы аймақ D'Entrecasteaux аймағы деп аталатын су астында қалған, жойылған арал доғасының су астында қалуынан зардап шекті.
Атауы және тілі
XIX ғасырдың басындағы мәтіндер мен карталарда Мота Лаваны Седловый арал деп атады, өйткені ол теңіз жағасындағы қайықтан көрінген кезде ерекше седел пішінді профильді ұсынады. Мота-Лава тұрғындары аралды Мвотлап деп атайды, жергілікті тілінде Мотлап деп жазылады. Мота-Лава тұрғындары сөйлейтін тіл де Мвотлап деп аталады. Бұл Банкс аралдарында ең көп таралған тіл, онда 2100 адам сөйлейді. Мота-Лавада жуырда жойылып кеткен волов тілі де қолданылған. Уақыт өте келе, аралдың және тілдің жергілікті атауын көшіруге тырысқанда, моцлав формасы пайда болды. Мьота Лава (немесе қарапайым орфографияда Моталава) атауы 19 ғасырдағы аралдағы миссионерлер қолданғаннан кейін пайда болды. Олар бұл атауды көршілес Мотада сөйленетін тілден алған. Мұта және Мвотлап арал атаулары Proto Torres Banks-те *mwota laβa протоформасынан шыққан, сөзбе-сөз "үлкен Мота". Мвотлап тілінде тұрақты түрде болатын дауыстыларды жою процесі *-тің қалай қысқарғанын түсіндіреді.
The language spoken by the inhabitants of Motalava is also called Mwotlap. It is the most widely spoken language in the Banks Islands, with about 2,100 speakers. The recently extinct Volow language also used to be spoken on Mota Lava. An early attempt to transcribe the native name, both for the island and the language, yielded a form Motlav. The name M̄ota Lava (or in simple spelling, Motalava) caught on after it started being used by 19th century missionaries to the island. They borrowed that name from the language spoken on neighbouring Mota. Both the Mota and Mwotlap names of the island descend from a protoform *mʷota laβa in Proto Torres Banks, literally "large Mota". A process of vowel deletion, regular in Mwotlap, explains how * was shortened to .
Тарих
Вануатуның қалған бөлігі сияқты Моталаваны да алғаш рет Лапита мәдениетіне жататын австронезиялық кемешілер қоныстанған. Археологтар Мота лавасында, Вануа лавасында және Гауада ежелгі обсидиан тауып, аралда лапита керамикасы табылған. Бұл аралды еуропалықтар алғаш рет 1606 жылдың 25-29 сәуірінде Педро Фернандес де Кирос испан экспедициясы кезінде көрген. Оралдың атауы содан кейін Lágrimas de San Pedro (St. "Петрдің көзіне жас" (испан тілінде).