Молдова қарулы күштері: құрам, тарих және қазіргі жағдайы

Кіріспе

Молдованың біріккен әскери күштері
Ұлттық армия
Құрлық әскерлері Командалық органы
Әуе әскерлері Командалық органы
Trupele de Carabinieri

| штаб-квартирасы = Кишинев
| ұшу сағаты =
| веб-сайт =

| сомасы = $112 миллион (2024)
| ЖІӨ-ге қатысы = 0,6% 2012 жылға дейін Молдованың шекара полициясы (сол кезде Шекара әскерлері деп аталған) қарулы күштерге қарасты.

Тарих

1990 жылы 2 қарашада Молдова мемлекеті құрылмас бұрын, Молдова КСР Жоғарғы Кеңесі әскерилендірілген мемлекеттік орган ретінде Республикалық гвардияны (румын тілінде: Garda Republicană) құруға бұйрық берді. Бұл күштер кейіннен Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін Молдованың қарулы күштеріне айналды. Молдова бұрынғы Кеңес Одағының қару-жарақтарды бақылау жөніндегі барлық тиісті міндеттемелерін қабылдады. 1992 жылдың 30 қазанында Молдова Еуропадағы конвенциялық қарулы күштер туралы шартты ратификациялады, ол конвенциялық әскери техниканың негізгі түрлеріне жан-жақты шектеулер қойып, осы шектеулерден артық қару-жарақтарды жоюды қарастырады. 1994 жылдың қазан айында Вашингтонда ядролық қаруды таратпау шартына қосылды. Ол ядролық, биологиялық немесе химиялық қаруға ие емес. Молдова 1994 жылдың 16 наурызында Солтүстік Атлантика шарты ұйымының «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына қосылды. Бастапқыда 12 000-15 000 еріктілерден кәсіби әскер құру жоспарланған, бірақ 1991 жылы Кишиневтегі орталық үкіметті қолдаушылар мен бөлінісшік аймақтардың (Транснистрия қақтығысы) қолдаушылары арасында қақтығыс болғанда, 18-40 жас аралығындағы ерлер әскерге шақырылып, Молдованың қарулы күштерінің саны Транснистрия соғысының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін уақытша кеңейтілді. Кейін, 4 мамырда Еуропалық Кеңестің төрағасы Шарль Мишель Еуропалық Одақтың Молдоваға, оның қарулы күштеріне қосымша әскери жабдықтармен бірге көмек көрсететінін мәлімдеді. Бұл қолдау «Тұрақтылық пен бейбітшілікті нығайту құралы» арқылы жүзеге асырылады және құрал-жарақты қамтымайды. Бұл сол кездегі социалистік оппозиция жетекшілерінің арасында дау тудырды, олар Ресеймен одан әрі ынтымақтастыққа ұмтылған.

Құрлық әскерлерінің қолбасшылығы

1994 жылдың басында Молдованың құрлық әскерлері (Қорғаныс министрлігіне қарасты) үш мотоатқыштар бригадасы, бір артиллерия бригадасы және бір барлау/шабуыл батальонынан құралған 9800 саяқтан тұрды. АҚШ Конгресінің кітапханасының елдерді зерттеу жинағында олардың қару-жарағында елу алты баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесі, жетпіс жеті бронетранспортер және алпыс жеті "көрініс" (look-alike) болғаны жазылған. ("Көрініс" – Еуропадағы конвенциялық күштер туралы шартта танкіге қарсы зымыран тасымалдау, барлау немесе инженерлік міндеттер сияқты арнайы мақсаттар үшін бронетранспортерлерді модификациялауды білдіреді). Бұл деректер дұрыс емес көрінеді. 1995/96 жылғы IISS әскери теңгерімінде бронеатқыштардың жауынгерлік машиналары 54 BMD (Boyevaya Mashina Desanta, Әуе десанттық машинасы) ретінде тіркелді, түрлі бронетранспортерлер және 67 "көрініс" болды. Артиллерияға он сегіз 122 мм және елу үш 152 мм буксирленетін артиллериялық бөлімдері; тоғыз 120 мм біріктірілген зеңбірек/минометтер; жетпіс AT 4 Spigot, он тоғыз AT 5 Spandrel және жиырма жеті AT 6 Spiral танкіге қарсы басқарылатын қарулар; жүз отыз сегіз 73 мм SPG 9 зеңбірексіз пулемет, қырық бес MT 12 100 мм танкіге қарсы зеңбіректер; және отыз ZU 23 23 мм және он екі S 60 57 мм әуе қорғанысы зеңбірекшелері кірді. Молдова республика аумағында сақталған бұрынғы Кеңес қорларынан, сондай-ақ Румыниядан, әсіресе Транснистриямен қақтығыс кезінде белгісіз көлемде қару-жарақ алды. 2006-2007 жылдары Молдованың құрлық әскерлерінің саны 5710 адамға дейін азайтылды, оның ішінде үш мотоатқыштар бригадасы, бір артиллерия бригадасы, тәуелсіз арнайы күштер және инженерлік батальондар, сондай-ақ тәуелсіз күзет бөлімі болды. Жабдықтары мен қару-жарағына 44 BMD 1 AIFV және 266 APC, оның ішінде 91 TAB 71, сондай-ақ 227 артиллериялық құрал кірді. 2022 жылы Украинадағы Ресей соғысы кезінде көптеген Батыс елдері Молдованың аумақтық тұтастығын қолдауға және энергия және әскери көмек көрсетуге уәде берді. Германияның қорғаныс министрі Кристин Ламбрехт Кишиневке сапары барысында Германия Молдоваға дрон сатып алуға және әскери оқытуға дайын екенін мәлімдеді. Сол айдың соңында Молдованың қорғаныс министрі Анатолий Носатий Молдованың әскери техникасының 90 пайызы Кеңес кезеңінен қалған және оны жедел ауыстыру қажет екенін айтты. Ол сондай-ақ қарулы күштердің жеткіліксіз қаржыландыру салдарынан жабдықтар тапшылығына тап болғанын атап өтті.

At the beginning of 1994, the Moldovan Ground Forces (under the Ministry of Defense) consisted of 9,800 men organized into three motor rifle brigades, one artillery brigade, and one reconnaissance/assault battalion. The Library of Congress Country Studies wrote that its armaments consisted of fifty six ballistic missile defenses; seventy seven armored personnel carriers and sixty seven "look alikes." ("Look alikes" is a Conventional Forces in Europe Treaty term denoting modifications of armored personnel carriers for specialised missions such as anti tank missile carriage, reconnaissance, or engineer duties). This data appears garbled; in the 1995/96 edition of the IISS Military Balance, armored infantry fighting vehicles were listed as 54 BMDs (Boyevaya Mashina Desanta, Airborne Combat Vehicle), there were sundry armored personnel carriers, and 67 "look alikes". Artillery included eighteen 122 mm and fifty three 152 mm towed artillery units; nine 120 mm combined guns/mortars; seventy AT 4 Spigot, nineteen AT 5 Spandrel, and twenty seven AT 6 Spiral anti tank guided weapons; one hundred thirty eight 73 mm SPG 9 recoilless launcher, forty five MT 12 100 mm anti tank guns; and thirty ZU 23 23 mm and twelve S 60 57 mm air defense guns. Moldova has received some arms from former Soviet stocks maintained on the territory of the republic as well as undetermined quantities of arms from Romania, particularly at the height of the fighting with Transnistria. By 2006–7, the Moldovan Ground Forces had been reduced to a strength of 5,710, including three motor rifle brigades, one artillery brigade, and independent Special forces and engineer battalions, plus an independent guard unit. Equipment and weaponry included 44 BMD 1 AIFVs, and 266 APCs, including 91 TAB 71s, as well as 227 artillery pieces. In 2022, during the Russian war in Ukraine, various Western countries pledged to support Moldova's territorial integrity and provide energy and military aid. During a visit to Chișinau, German Defense Minister Christine Lambrecht said that Germany is prepared to offer purchases of drones and military training to Moldova. Later that month, Moldovan Defense Minister Anatolie Nosatii expressed that 90 percent of Moldova's military equipment dates back to the Soviet era and is in need of urgent replacement. He also mentioned that the armed forces face equipment shortages due to insufficient funding.

Әуе күштерінің қолбасшылығы

1994 жылы Молдова әуе күштері 1300 адамнан тұратын, бір истребитель полкі, бір тікұшақ эскадрильясы және бір зымыран бригадасынан құралған. Ол 1989 жылдың желтоқсанынан бері Кеңес Одағының Қара теңіз флотына бағынышты болған 119-шы истребитель авиация дивизиясының құрамында болды. АҚШ 1997 жылдың қазан айында МиГ-29 ұшақтарының жиырма бірін олардың әлемдік нарықта сатылуын болдырмау және зерттеу мақсатымен сатып алды. Осы ұшақтарға арналған барлық қосалқы бөлшектері, сондай-ақ 500 әуеден-әуеге қарсы зымырандар да сатып алынды. Барлық ұшақтар Молдовадан екі апта ішінде Boeing C-17 Globemaster III көлік ұшақтарымен Огайо штатының Дейтон қаласына жақын орналасқан Райт-Паттерсон әуе базасындағы Ұлттық әуе барлау орталығына (NAIC) тасымалданды. 2006 жылға қарай барлық МиГ-29 истребительдері сатылған немесе жарамсыз деп танылған, ал Молдова әуе күштерінде тек 2 Ан-2 Colts, 1 Ан-26 Curl, 2 Ан-72 Coalers, 8 Ми-8 Hips және 12 SA-3 "Goa" зениттік-ракеталық кешендері (ЗРК) 1040 қызметкермен пайдалануда болды.

Дунай күштері

Молдованың Дунай күштері – шағын әскерилендірілген өзен флотилиясы. Олар Гюргиулешти портында орналасқан. Олардың құрамында түрлі типтегі қарусыз және қосымша қайықтар бар.

Жабдық

НАТО-ның қорғаныс және қатысты қауіпсіздік әлеуетін дамыту бастамасының аясында 2014 жылдан бері Молдова Қарулы Күштері одақтан шамалы көлемде жабдық алып келеді. Дегенмен, Молдованың әскери техникасының көп бөлігі советтік кезеңнен қалған және жаңалауға мұқтаж. Елде тек алдыңғы қатардағы техниканы қарапайым жөндеуден басқа қорғаныс өнеркәсібінің дамыған салалары жоқ.

Кәсіби мерекелер

3 қыркүйекте Ұлттық армия кәсіби мерекесін, Ziua Armatei Naționale (Ұлттық армия күнін) атап өтеді. Молдова президенті және премьер-министрі әдетте барлық әскери қызметшілерді құттықтайды. 2 қыркүйекте Қорғаныс министрлігі мереке құрметіне үлкен демонстрациялар ұйымдастырады. Әскери және азаматтық персонал Ұлы Степан ескерткішіне және Мәңгілік естелік кешеніне гүлдер қояды. Мемлекеттік және Ұлттық армияның наградаларын беру рәсімі, сондай-ақ үздік әскери және азаматтық қызметкерлерге арналған құрмет грамоталары да тапсырылады. Мерекелік шаралар Балти, Кахул, Эдинец және Унгени қалаларында жергілікті әкімшіліктермен бірлесіп өткізіледі. 2018 жылы Ұлттық армия күнінің күміс мерейтойы Балтидегі "Молдова" 1-ші мотоатқыштар бригадасының базасында тойланды. 2 наурызда қарулы күштер Днестр соғысының құрбандарын еске алатын Еске алу күнін атап өтеді. Еске алу күніне арналған шаралар әдетте 1-4 наурыз аралығында бүкіл ел бойынша ұйымдастырылады. Ұлы Степан ескерткішіне гүлдер қойылады. Сондай-ақ, қатысушылар Ұлы Ұлттық жиналыс алаңынан Мәңгілік естелік кешеніндегі Азаңдаған ана ескерткішіне дейін Естелік шеруін өткізеді.

Ардагерлер ұйымдары

Молдовалықтар Екінші дүниежүзілік соғыста, совет-афған соғысында, Чернобыль апатының салдарын жоюда және Трансднестр соғысында қызмет еткендерге жеңілдіктер, медициналық қызметтер мен қоғамдық көлікті тегін пайдалану сияқты бірқатар артықшылықтар қарастырылған. 1990 жылы Республикалық интернационалистер әскери кеңесі құрылды, оны сол кездегі Кишинёв қаласының Октябрь ауданының әскери комиссары, Ауғанстандағы соғыс ардагері полковник Виталий Завгородный басқарды. Молдова Республикасының Ауғанстандағы соғыс ардагерлерінің одағы – Ауған соғысы ардагерлерінің мүддесін қорғайтын Молдавиядағы ардагерлер ұйымы. 2000 жылдың 15 мамырында, үкімет Ауғанстандағы соғыс ардагерлеріне берілетін жәрдемақыларды жою туралы бастама көтергеннен кейін, олар қолдау білдіру үшін Ұлы Ұлттық Ассамблея алаңына жиналды. 2001 жылы билікке келген Молдова Республикасының Коммунистер партиясы елдегі барлық ардагерлердің жағдайын түбегейлі өзгертті.

Шетелдік әскерлер

Молдовада басқа да әскери күштер де бар. 1994 жылдың басында Трансднестр үкіметінің қарулы күштері шамамен 5000 адамды құрады, оның ішінде Республика гвардиясының Днестр батальоны және 1000-ға жуық казак кірді. 1994 жылдың басында бұрынғы кеңестік 14-ші гвардиялық армия (шамамен 9200 сарбаз) бір армия штабынан, 59-шы гвардиялық мотоатқыштар дивизиясынан, бір танк батальонынан, бір артиллерия полкінен және бір зениттік бригададан тұрды. Олардың жабдықтары мен қару-жарағы 120 басқа ұрыс танкісінен, 180 бронетранспорттық құралдан және 130 артиллериялық құралдан/көптүрлі ракеталық жүйелерден/минометтерден тұрды. 14-ші гвардиялық армияның қалған бөлігі Украина шекарасында орналасқан және Украина қарулі күштеріне қосылды. 1994 жылға қарай, Трансднестрдегі бейбітшілік сақтаушылар Ресейден жеткізілген алты әуе шабуылдық батальоннан, Молдовадан жеткізілген үш жаяу әскер батальонынан және Трансднестрден жеткізілген үш әуе шабуылдық батальоннан тұрды. 2007 жылдан бері Ресей күштері, қазір Молдовадағы Ресей күштерінің операциялық тобы деп аталады, Батыс әскери округінің басшылығымен екі мотоатқыштар батальонын, тәуелсіз қауіпсіздік және қолдау батальонын, тікұшақ отрядын және бірнеше кішігірім әкімшілік отрядтарын қамтитын шамамен 1500 адамға дейін азайды.