Кіріспе

Шығармашылық жұмыстың көрнекі көрінісі, сол қозғалыстың немесе мектептің басқа жұмыстарымен байланысты. Көрнекі өнерде стиль – "жұмыстарды байланысты санаттарға топтастыруға мүмкіндік беретін ерекше мәнер" немесе "бір әрекеттің жасалуының, немесе жасалатын артефакттың, немесе жасалуға тиіс нәрсенің ерекше, сондықтан танылатын жолы". Стиль – сурет өнерінің көрнекі көрінісі, ол ұқсас эстетикалық тамырлары бар басқа туындыларға, сол суретшінің туындыларына, немесе сол кезеңнің, оқытудың, орналасудың, "мектептің", өнер қозғалысының немесе археологиялық мәдениеттің туындыларына қатысты: "Стиль ұғымы көптен бері тарихшылардың өнер туындыларын жіктеудің басты тәсілі болып келді". Стильді белгілі бір кезеңнің, елдің немесе мәдени топтың жалпы стиліне, суретшілер тобының немесе өнер қозғалысының стиліне, сондай-ақ сол топтағы суретшінің жеке стиліне бөлуге болады. Екі типті стильдің ішінде де "ерте", "орта" немесе "кейінгі" сияқты жіктемелер жиі жасалады. Кейбір суретшілерде, мысалы Пикассода, бұл жіктемелер анық көрінеді, ал басқаларында олар көбірек жұмсақ болады. Стиль көбінесе динамикалық болып көрінеді, көптеген кезеңдерде біртіндеп өзгереді, бірақ оның жылдамдығы әртүрлі – тарихқа дейінгі өнердің немесе ежелгі Египет өнерінің стиліндегі өте баяу дамудан бастап, қазіргі заманғы өнер стильдеріндегі жылдам өзгерістерге дейін. Стиль көбінесе сериялы секірістер арқылы қалыптасады, салыстырмалы түрде кенеттен болатын өзгерістерден кейін баяу даму кезеңдері ілеседі. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында өнер тарихындағы академиялық талқылауда үлкен рөл атқарғаннан кейін, соңғы онжылдықтарда "стильдік өнер тарихы" сынға ұшырады, және көптеген өнер тарихшылары қазір стильдік жіктемелерден аулақ болуға бейім.

Шолу

Кез келген өнер туындысы теорияда стиль тұрғысынан талдауға қабілетті; кезеңдер де, суретшілер де стильге ие болудан аулақ бола алмайды, егер толыққанды қабілетсіздік болмаса, ал табиғи нысандар немесе көріністер стильге ие деп айтуға болмайды, себебі стиль тек жасаушының таңдауынан туындайды. Суретшінің стильді саналы түрде таңдауы немесе өзінің стилін анықтай алуы аса маңызды емес. Дамысқан қоғамдардағы суретшілер өз стильдерін өте жақсы біледі, тіпті артық саналы, ал ертедегі суретшілердің стильдік таңдаулары, көбінесе, "өз-өзіне саналы емес" болған. Көптеген стильдік кезеңдерді өнер тарихшылары кейін анықтап, сипаттайды, бірақ суретшілер өз стильдерін анықтап, атауын өздері таңдай алады. Көптеген ескі стильдердің атаулары өнер тарихшыларының ойлап тапқандары және сол стильдерді қолданғандарға түсініксіз болған. Олардың кейбіреулері, готика, барокко және рококо сияқты, алғашқыда қысымдау мақсатымен пайда болған. Кубизм болса, бірнеше суретшілердің саналы тануы болды; сөздің өзі суретшілерден гөрі сыншылар тарапынан туындаған сияқты, бірақ суретшілер оны жылдам қабылдады. Батыс өнері, басқа да кейбір мәдениеттердегідей, әсіресе қытай өнері, уақыт аралығында өткеннің "классикалық" стильдерін қайта жаңғыртуға бейім. Бейнелеу өнерін сын тұрғысынан талдағанда, өнер туындысының стилі оның иконографиясынан әдетте ажыратылып қарастырылады, ол туындының тақырыбы мен мазмұнын қамтиды, бірақ Джас Элснер үшін бұл айырмашылық "әрине, нақты мысалда дұрыс емес, бірақ риторикалық тұрғыдан өте пайдалы болып көрінеді".

Жеке стилі

Дәстүрлі өнер тарихы да жеке стильге, кейде қолтаңба стилі деп аталатын суретшінің ерекше стиліне зор мән берді: «Жеке стиль туралы түсінік – жеке тұлғаның суретшінің сурет салу тәсілімен ғана емес, сонымен қатар автордың жазуының стильдік ерекшеліктерімен де бірегей түрде өрнектеле алатыны – бұл, шамасы, батыс сәйкестік ұғымдарының аксиомасы». Жеке стильді анықтау әсіресе суретшілерге шығармаларды жатқызуда маңызды, бұл олардың өнер нарығындағы бағасын анықтаудағы басым фактор болып табылады, әсіресе Ренессанстан бергі Батыс дәстүріндегі туындылар үшін. Жеке стильді анықтау «негізінен өнертанушылар деп аталатын саладағы мамандар тобына жүктеледі», бұл топ өнер саудасы мен мұражайларда шоғырланған, көбінесе олар мен академиялық өнер тарихшылары қауымдастығы арасында керістер туындайды. Коннуассерлік тәжірибе көбінесе талдау қиын субъективті әсерлерге, сондай-ақ техниканың егжей-тегжейін және әр түрлі суретшілердің «қолын» білуге байланысты. Джованни Морелли (1816 – 1891) батыс ескі шеберлерінің суреттерінде, мысалы, құлақ немесе қолдарды бейнелеу үшін суретшілердің саналы түрде қысқаша жазуын және конвенцияларын ашқан диагностикалық кішігірім бөлшектерді зерттеудің жүйелі зерттеуін бастады. Оның әдістерін Бернард Беренсон және басқалар қабылдады, және мүсінге, сондай-ақ көптеген басқа өнер түрлеріне, мысалы, сэр Джон Бизлидің аттикалық ваза суретіне қолданылды. Жеке стильді талдау кезінде жеке техника маңызды рөл атқарады. Суретшілердің Модернизмге дейінгі білімі негізінен үлгілі болғанмен, олар үйренген техникалық әдістерге сүйеніп, шеберханада шәкірт ретінде немесе кейін академияда студент ретінде оқыған болса да, әрқашан жеке өзгеріске орын болды. Техникалық «құпияларды» оларды дамытқан шебер қатаң сақтайтын идеясы – бұл өнер тарихында Вазаридің Ян ван Эйк туралы мифтік әңгімесінен бастап Жорж Сераның құпия әдеттеріне дейін ұзақ уақыт бойы қалыптасқан топос. Дегенмен, жеке стиль туралы идея Батыс дәстүрімен ғана шектелмейді. Қытай өнерінде ол дәл сондай терең ұсталады, бірақ дәстүрлі түрде өнердің кейбір түрлерін бағалау факторы ретінде қарастырылады, ең алдымен каллиграфия мен әдеби сурет салу, бірақ басқалары емес, мысалы, қытай фарфоры; бұл айырмашылық Батыстағы сәндік өнерде де көрінеді. Қытай суреті сондай-ақ батыста байқалатыннан гөрі ертерек саяси және әлеуметтік көзқарастарды суретші арқылы білдіруге мүмкіндік берді. Ислам әлемінде және Шығыс Азияда жоғары өнер ретінде қарастырылатын каллиграфия жеке стильдің аясына жаңа сала әкеледі; Батыс каллиграфиясының идеалы жеке стильді жоюға бейім, ал оған сүйенетін графология өзін ғылым ретінде қарастырады. Суретші Эдвард Эдвардс өзінің «Суретшілердің анекдоттары» (1808) еңбегінде: «Гейнсбороу мырзаның қарындашпен сурет салу тәсілі өзіне тән болғандықтан, оның жұмысына қол қоюдың қажеті жоқ еді» деді. Күшті жеке стильдің мысалдары: Пабло Пикассоның кубистік өнері, Энди Уорхолдың поп-арт стилі, Винсент Ван Гогтың импрессионистік стилі, Джексон Поллоктың тамшы суреті.

Әдептілік

"Әдеп" – бұл байланысты термин, көбінесе стильдің бір тармағын немесе бөлігін білдіру үшін қолданылады, мүмкін стильдің немесе техниканың нақты тұстарына назар аударады. Көптеген кезеңдік стиль элементтерін ерекше формаларға немесе пішіндерге дейін тоғытуға болады, оларды қарапайым сызықтармен салынған схемаларда жеткілікті түрде көрсетуге болады, бірақ "әдеп" көбінесе жұмыстың жалпы стилін және атмосферасын, әсіресе суреттер сияқты күрделі туындыларды білдіреді, оларды нақты талдауға оңай болмайды. Бұл академиялық өнер тарихында сәл ескірген термин, себебі ол дәлдігімен шектеледі. Қолданылғанда, көбінесе белгілі бір суретшінің жеке стилін еліктеу контекстінде қолданылады, және бұл өнер саудасында сатылымдағы туынды мен танымал суретшінің арақатынасын сипаттау үшін қолданылатын дискретті немесе дипломатиялық терминдердің иерархиясының бір бөлігі болып табылады, мысалы, "Рембрандт әдебінде" туындының стилі мен Рембрандттың өзінің стилі арасындағы айырмашылықты көрсетеді. "Christie's" аукцион үйінің "Каталогтама практикасының түсіндірмесінде" "Manner of" ("Әдебінде") дегені "Біздің пікірімізше, бұл суретшінің стилінде жасалған, бірақ кейінірек орындалған туынды" дегенді білдіреді. "Манеризм", итальян тілінен алынған "maniera" ("әдеп") сөзінен туындаған, жалпы Ренессанс стилінің нақты бір кезеңі, бірақ "әдеп" сөзі өте кең мағынада қолданылуы мүмкін.

Археологиядағы стиль

Археологияда, радиокөміртектік талдау сияқты қазіргі заманғы әдістерге қарамастан, кезең немесе мәдени стиль археологиялық артефакттардың барлық түрлерін – оның ішінде тек қана пайдалы артефакттарды (тек пайдалы артефакттар бар ма деген сұрақтан басқа) анықтау және мерзімдеу үшін аса маңызды құрал болып табылады. Кейбір жағдайларда, суретшілердің немесе шеберлердің жеке стильдерін анықтау, тіпті Еуропаның жоғарғы палеолит дәуіріндегі мұз дәуірі өнері сияқты ерте заманғы кезеңдер үшін де ұсынылған. Өнер тарихындағыдай, жеке артефакттардың морфологиясын (түрін) формалды талдау бастапқы нүкте болып табылады. Бұл артефакттардың әртүрлі түрлері үшін типология құруға қолданылады, ал сериялау әдісі арқылы белгілі бір орналасқан жер немесе орналасқан жерлер тобы үшін стиль негізінде салыстырмалы мерзімдеу жүзеге асырылады, ғылыми абсолютті мерзімдеу әдістерін қолдану мүмкін болмайтын жағдайларда, әсіресе тек тас, керамика немесе металл артефакттар немесе қалдықтар ғана болғанда, бұл жиі кездеседі. Көптеген мәдениеттер мен дәуірлердегі орналасқан жерлердегі керамика сынықтары өте көп, тіпті кішкентай бөліктері де олардың стиліне сәйкес сенімді түрде мерзімделуі мүмкін. Академиялық өнер тарихындағы соңғы тенденциялардың керісінше, өткен ғасырдағы археологиялық теория мектептерінің – мәдени-тарихи археологиядан процессуалдық археологияға және соңғы онжылдықтардағы постпроцессуалдық археологияның өркендеуіне дейінгі эволюциясы археологияда стильді зерттеудің маңыздылығын едәуір төмендетпеді, бұл объектілерді одан әрі интерпретациялау алдында жіктеудің негізі болып табылады.

Стилизациялау

Стилизация және стилдеу (немесе британдық ағылшын тілінде, Оксфорд сөздігінен өзгеше, стилизация және стилдеу) – нақты мағынаға ие, ол заттарды немесе көріністерді бейнелеудің оңайлатылған тәсілдерін қолданатын, олардың визуалды келбетін толық, нақты және дәл бейнелеуге ұмтылмастан, тартымды немесе көркемдік жағынан әсерлі жалпы бейнелеуді бағалайтын көрнекі бейнелеулерге қатысты. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл «әртүрлі дәстүрлі әдістер арқылы фигуралар мен нысандардың сәндік жалпылауы, соның ішінде сызықтарды, пішіндерді және кеңістік пен түстің қатынастарын жеңілдету» деп анықталған, сондай-ақ «[стилдеу] өнері визуалды қабылдауды сызықтағы үлгілердің, беттік әшекейлеудің және тегістелген кеңістіктің құрылымдарына дейін азайтады» деп айтылған. Ежелгі, дәстүрлі және заманауи өнер, сондай-ақ мультфильмдер немесе анимация сияқты танымал формалар көбінесе стильдеуді қолданады. Мысалы, «Симпсондар» және дәстүрлі африкалық өнер өте стильдеуді пайдаланады. Бұл беттің жоғарғы жағында көрсетілген екі Пикассо картинасы суретшінің стилінде адам бейнесін стильдеуге жасалған өзгеристі көрсетеді, ал Уффингтон ақ жорғасы – жылқының өте стильдеулі ежелгі бейнесінің мысалы. Пальмет немесе арабеск сияқты сәндік өнердегі мотивтер көбінесе өсімдіктердің бөліктерінің стильдеулі нұсқалары болып табылады. Тіпті жалпы мимезисті немесе «реализмді» көздеген өнерде де, егжей-тегжейде, әсіресе кішкентай масштабтағы фигураларда немесе басқа да ерекшеліктерде (мысалы, алыс фонның адамдары немесе ағаштары) стильдеудің белгілі бір деңгейі жиі кездеседі. Бірақ бұл стильдеу көрерменге байқаусыз болады, тек жақыннан қарағанда ғана көрінеді. Сатуға арналған дайын туынды ретінде қарастырылмаған суреттер, модельдер және басқа эскиздер де көбінесе стильдеуге ұшырайды. «Стилдеу» термині кез келген контексте кез келген стильді қабылдауды білдіруі мүмкін, ал американдық ағылшын тілінде атаулардың типографиялық стилі үшін жиі қолданылады, мысалы, «AT&T сондай-ақ ATT және at&t ретінде стильдеулі». Бұл сөздіктерде кездеспейтін, бірақ сөздің басқа мағыналарының шағын кеңейтілген түрі болып табылады.

Компьютерлік идентификация және рекреация

2012 жылы Мичиган штатындағы Лоуренс технологиялық университетінде жүргізілген тәжірибеде компьютер, арнайы әзірленген алгоритмді пайдалана отырып, 34 танымал суретшінің шамамен 1000 суретін талдап, оларды адам сурет тарихшылары сияқты стильдік санаттарға жіктеді. Талдау барысында әрбір өнер туындысынан 4000-нан астам визуалды ерекшелік үлгісі алынды. Deep Art Effects сияқты қосымшалар фотосуреттерді Ван Гог сияқты суретшілердің стиліндегі суреттерге айналдыруға мүмкіндік береді. Күрделі мәтіндік нұсқаулар арқылы сурет жасайтын жасанды интеллект бағдарламалық жасақтамасының дамуымен, белгілі бір көркем стильдерді қолдану 2020 жылдары кең таралған құралға айналды.