Кіріспе

Кадазан Дусун ата-бабаларының түпкі мекенінің орны Нунюк Раганг - бұл дәстүрлі түрде Кадазан Дусун жерлестерінің ата-бабаларының түпкі мекенінің орны деп саналатын жер. Тампиас ауылының маңында орналасқан бұл жер Сабахтың Ранау мен Тамбунаннан шығысында Ливагу өзенінің сол (Ливагу Когибанган) және оң (Ливагу Коуананан) тармақтарының қиылысында орналасқан. Екі өзен тармағы қосылып, Лабук өзеніне құяды және Сулу теңізіне құяды. Осы жерде, үлкен банян ағашының астында, Нунюк Раганг деп аталатын елді мекен құрылды. Үлкен банян ағашы 10 отбасын баспаналы ететін ұзын үйге көлеңке бере алады деп айтылған. Нұңқ Раған туралы аңыз ауызша дәстүр арқылы жас ұрпаққа беріліп отырды. Бұл аңыздың шынайылығын дәлелдейтін археологиялық қазбалар жүргізілген жоқ. 2004 жылы квазимемлекеттік топ - Кадазан Дусун мәдени бірлестігі (KDCA) Тампиас маңында алғашқы ауыл деп саналған жерде ескерткіш орнатты. "Тампиас" сөзі "тамырылған" немесе "таралтылған" дегенді білдіреді. Естелік ескерткіш үлкен інжір ағашы түрінде салынған. Қауымдастық жыл сайын ғибадатханаға зыярат жасайды, бұл оның ең басты басшысы Хугон Сиудің инаугурациясына сәйкес келеді.

Этимология

Нунюк Раганг атауы кадазан дусун тіліндегі нунюк деген сөзден алынған, ол банян ағашына және раганг деген сөзден шыққан, бұл "жаңа туған нәресте" дегенді білдіреді. Сондықтан бұл екі сөздің бірі "жаңа туған банян ағашы" не "қызыл түсті банян ағашы" дегенді білдіруі мүмкін. Ботаникада қызыл жапырақты немесе түбірлі банян ағашы жоқ. Бұл факт Нунюк Рагангтың сырлылығына ықпал етті, бірақ елді мекенді "қызыл банян" деп атаудың ең қисынды себебі - қоныстанушылар өздерінің бар екендігіне назар аудару үшін банян ағашын әдейі қызыл етіп көрсетті. Қадасандық дусандар жұмбақ айтуды, жер-су, нәрселер мен әрекеттерге нақты емес терминдермен атауды жақсы көреді.

Діни және мәдени өмір

Нунюк Раганг елді мекенінде Кадазан Дусунның сенім жүйесі мен мәдениеті басталды. Ежелгі Кадазан Дусунда "дін" деген сөз болған жоқ, олар үшін бұл - көрінетін мен көрінбейтіннің арасындағы қарым-қатынас. Кейбіреулер мұны анимизммен теңестіреді. Бұл сенім жүйесі негізінен олардың тіршілігі мен ырымдарына негізделген, олар өзара және қоршаған ортамен өзара тепе-теңдікті, тәртіпті және үйлесімділікті сақтайды, нәтижесінде мол егін егу мен егін жинау және нәсілдің өмір сүруін жалғастыру үшін жағдай жасайды. Қоныста Момолиандық философиялық жүйе де пайда болды, ол сенім жүйесімен біріктірілгенде, қазіргі уақытқа дейін Кадазан Дусун халқының өмірін басқарды. Табиғат пен тәрбие Кадазан Дусуны халқының сенімдері мен мәдени мұрасының пайда болуына және өсуіне негіз болды.

Тамақ пен материалдық қажеттіліктер

Дусун тілінде сөйлейтін халықтар, Нунюк Рагангтағы пионерлердің ұрпақтары, бүгінде ауыл шаруашылығымен айналысады және олардың арасында күріш егу - жалпы кәсіп. Бірақ, ата-бабалардан келе жатқан ауызекі дәстүрге сәйкес, Нунюк Раганг халқы өсімдік шаруашылығымен айналысқан. Вегекультура - өсімдіктер азығын өсіру және көбейту, ям, тәтті картоп және маниока сияқты өсімдіктердің сорғыштарын пайдалану, тұқым мен тұрақты сақтау қажеттілігін жою, осылайша тез көшіп кетуді жеңілдету. Бамбук пен ратан үй құрылысы мен сақтаумен байланысты барлық қызмет түрлерінде қолданылатын негізгі материалдар болды. От жағу үшін оралмандар Полод пальмасынан алынған құрғақ мақта қабығын қолданған. Даңгол (қысқа шапқын) және паис (қарақ) жасау үшін қолданылатын металл, әрине, жағалаудағы халықтармен сауда-саттық арқылы қол жетімді болған. Нунюк Раганг қоныстанушылары да аулаушы-жинаушы және тұтқыршы болып, қоршаған ортаға бейімделген. Тұз, маңызды тағамды күшейтуші және консервант, алысқы жағалау аймағынан тек ара-тұра қол жетімді болды, бұл Нунюк Раганг қоныстанушыларын жабайы жануарлар жиі келетін сосопонды (табиғи тұз сору) іздеуге итермеледі. Бұл тұздың үнемі жетіспеушілігі ет пен балықты сақтау үшін "меманги" және "маналау" деген екі маңызды әдістерді пайда етті. Мемангиден "пинонгян" немесе "босу" (Pangium Edule ағашының тұқымдарынан алынған ет тәрізді ұшаларды пайдалана отырып, ет немесе балық консервісі) және "синалау" деп аталатын түтінді ет шығарады.

Басшылық және әлеуметтік иерархия

Хуган сиу басшылығы, Кадазан Дусунының мәдениетін, құқықтарын, жеке басын және қадір-қасиетін қорғаудың бірегей ұстанымы Нунюк Рагангта жоқ еді. Бұл басшылық позиция, оның тамыры Гунсингте, Пенамангте болды, ол тек 1963 жылы Малайзия құрылғаннан кейін ғана институционалды болды. Нунюк Раганг қоғамы теңгерімді болғанымен, қиындықтар мен дағдарыс кезінде оларды жауынгерлер басқарды, олар өз кезегінде боболиандықтардың сөздерімен, рухтардың құдайлық аянмен ашылған. Бұл боболиандар негізінен діни қызметкер әйелдер болды. Осылайша, ертедегі Нунюк Раганг қоғамында әйелдер маңызды рөл атқарды.

Ынтымақтастық

Қадазан Дусунының Нунюк Раганг елді мекенінен бұрынғы дәлме-дәл шығу тегін анықтау мүмкіндігі 2017 жылдың маусым айының басында Тайваньның жергілікті халықтар кеңесінің министрі Ицаянг Пародтың ресми сапары кезінде айқындалды. Сахабаның туризм, мәдениет және қоршаған орта министрі Масиди Манджун Тайвань мен Кадазан Дусунның жергілікті халқы арасында, әсіресе этникалық тілдерде, көптеген ұқсастықтарға тоқталды.