Кіріспе

1960 жылы құрылған алғашқы гипертекст жобасы Project Xanadu (/zæ/nə/d/uː/ ZANədoo) Тед Нельсонның 1960 жылы құрған алғашқы гипертекст жобасы еді. Project Xanadu әкімшілері оны World Wide Web-тен артық деп мәлімдеді, оның миссиясы: "Қазіргі танымал бағдарламалық жасақтама қағазды имитациялайды. Дүниежүзілік тор (қағаздың тағы бір имитациясы) біздің бастапқы гипертекст моделін бұрмалап, сілтемелердің үзілуіне және нұсқалар мен мазмұнды басқарудың болмауына әкеледі". Wired журналы "Ксанадудың қарғысы" деген мақала жариялап, Project Xanadu жобасын "компьютер индустриясы тарихындағы ең ұзаққа созылған, іске аспаған жоба" деп атады. Алғашқы іске асыруға жасалған әрекет 1960 жылы басталды, бірақ толық емес нұсқасы тек 1998 жылы ғана шығарылды. "Жұмыс істейтін өнім" деп сипатталған OpenXanadu нұсқасы 2014 жылы қолжетімді болды.

Тарих

Нельсонның арманы "әлемдік электронды жарияланым үшін цифрлық репозиторий жүйесі" құру болды. Нельсон бұл идеяның 1960 жылы Гарвард университетінде студент болып оқып жүргенде пайда болғанын айтады. Ол құжаттарды сақтау және көрсету, сондай-ақ түзетулер енгізу мүмкіндігі бар машиналық тілдегі бағдарлама ұсынды. Бұл сөз өңдеуге арналған машинадан (әлі ойлап табылмаған) өзгеше болды, себебі оның мүмкіндіктеріне құжаттың әртүрлі нұсқаларын визуальды түрде салыстыру кіретін, ал бұл ұғымды Нельсон кейін "өзара салыстыру" деп атады. Осы негізгі идеяға сүйене отырып, Нельсон электрондық құжатта оқырманның өзіне қалауынша жолын таңдауға мүмкіндік беретін, сызықты емес жазуды жеңілдеткісі келді. Ол 1965 жылы Association for Computing Machinery (ACM) ұйымына ұсынған мақаласында бұл жаңа идеяны "тізімдерді біріктіру" деп атады. Бұл тізімдер басқа құжаттардың бөліктерінен құрама құжаттар жасауға мүмкіндік беретін, трансклюзия деп аталатын ұғымды қамтиды. ), Xanadu бағдарламашыларының көпшілігін жұмысқа алды (оның ішінде бас архитекторлар Марк С. Миллер, Дин Триббл және Рави Пандия).

1990 жылдар

1998 жылы Нельсон Xanadu жобасының бастапқы кодын Udanax жобасы ретінде жариялады, осы арқылы қолданылған техникалар мен алгоритмдер кейбір бағдарламалық патенттерді күштен шығаруға көмектеседі деп үміттенеді.

2000 жылдар

2007 жылы Project Xanadu XanaduSpace 1.0-ді жариялады.

2010 жылдар

"Жұмыс істейтін өнім" деп сипатталған OpenXanadu нұсқасы 2014 жылы Әлемдік желіде қолжетімді болды. Ол "барлық бөліктерін көре аласыз" деген себеппен ашық деп аталады, бірақ 2014 жылы сайтта "әлі ашық кодты емес" деп көрсетілген. Сайт авторлары Тим Бернерс-Лидің олардың идеясын ұрлағанын, ал Әлемдік желінің – "әртүрлі адамдардың кездейсоқ бастамаларымен құрылған ерекше құрылым екенін, сондай-ақ оның қорқынышты бағдарламалау тілі бар" және веб-қауіпсіздік – "қиын лабиринт" екенін мәлімдейді. Олар гипермәтін қағаз үшін жасалғанын және Әлемдік желінің басқа өлі беттерге тек өлі сілтемелерді ғана ұсынатынын айтады. 2016 жылы Вернер Герцог Тед Нельсонмен "Lo and Behold, Reveries of the Connected World" деректі фильмінде сұхбаттасты. "Кейбіреулер оны жабысып тұрғаны үшін ақылсыз деп есептеді", - деді Герцог. "Бізге сіз клиникалық жағынан саналы адам сезілесіз". Нельсон мақтауға риза болды. "Ешкім бұрын мұндай айтқан емес!" деді Нельсон. "Көбінесе мен кері естимін".

Бастапқы 17 ереже

Xanadu-дың әрбір сервері бірегей және қауіпсіз түрде анықталады. Әрбір Xanadu сервері тәуелсіз немесе желіде жұмыс істей алады. Әрбір пайдаланушы бірегей және қауіпсіз түрде анықталады. Әрбір пайдаланушы құжаттарды іздестіре алады, қайтарып алады, құра алады және сақтай алады. Әрбір құжат кез келген сандағы бөліктерден құралуы мүмкін, олардың әрқайсысы кез келген дерек түріне ие болуы мүмкін. Әрбір құжатта оның иесіне қолжетімді жүйедегі кез келген басқа құжатқа виртуалды көшірмелерді ("трансклюзияларды") қоса алғанда, кез келген түрдегі сілтемелер болуы мүмкін. Сілтемелер көрінеді және барлық нүктелерден орындалуы мүмкін. Құжатқа сілтеме жасауға рұқсат жариялау актісінде нақты беріледі. Әрбір құжатта қол жетімді кез келген бөлігі үшін төлемді қамтамасыз ету үшін қажетті дәрежедегі нақтылықпен авторлық құқық механизмі болуы мүмкін, соның ішінде құжаттың толық немесе бір бөлігінің виртуалды көшірмелері ("трансклюзиялар"). Әрбір құжат бірегей және қауіпсіз түрде анықталады. Әрбір құжатқа қауіпсіз кіру бақылаулары орнатылуы мүмкін. Әрбір құжатты пайдаланушы оның физикалық түрде қайда сақталғанын білмей, жылдам іздеуге, сақтауға және алуға болады. Әрбір құжат автоматты түрде кез келген орналасқан жерден қолжетімділік жиілігіне сәйкес физикалық сақтау орынына көшіріледі. Әрбір құжат автоматты түрде, тіпті апат жағдайында да қолжетімділігін сақтау үшін екі рет сақталады. Xanadu-ның әрбір қызмет көрсетушісі өз пайдаланушыларынан құжаттарды сақтау, алу және жариялау үшін өздері қалаған баға бойынша ақы алады. Әрбір мәміле қауіпсіз және тек сол мәмілеге қатысушылар ғана тексеруге құқылы. Xanadu клиент-сервер байланыс протоколы ашық түрде жарияланған стандарт болып табылады. Үшінші тараптың бағдарламалық жасақтамасын әзірлеу және интеграциялау ынталандырылады.

Түмбіл

Xanadu компьютерлік жүйесінің жобалауында, tumbler – кез келген мазмұн немесе сілтеме диапазонының, немесе диапазондар жиынтығының немесе сілтемелердің мекенжайы. Гари Вольф Wired журналында былай жазған: «Tumbler идеясы адрестің оқырманды тек дұрыс машинаға ғана емес, сонымен қатар құжаттың авторына, құжаттың нұсқасына, дұрыс байттар аралығына және осы байттармен байланысты сілтемелерге де бағыттайтыны болды». Tumbler-ді Роджер Грегори мен Марк Миллер жасаған. Tumbler идеясы трансфинитті сандардан туындаған.