Кіріспе
Адам құқықтары жөніндегі Канада мұражайы (CMHR; ) - Канаданың ұлттық мұражайы. Мұражайдың мақсаты "адам құқықтары тақырыбын зерттеу, бірақ тек Канадаға ғана емес, халықтың адам құқықтарын түсінуін арттыру, басқаларға құрметпен қарауды және ойлану мен диалогты ынталандыру". 2008 жылы Канаданың Музейлер туралы заңына түзету енгізу арқылы құрылған мұражай 2014 жылдың 19 қыркүйегінде ашылу салтанатын өткізді.
Даму
Канадалық заңгер, саясаткер және қазір жойылған Canwest Global Communications медиа конгломератының негізін қалаушы марқұм Иззи Асперге CMHR құру идеясы мен көрінісі берілген, ол алғаш рет 18 шілде 2000 жылы мұражай салу идеясын ойлап тапты. Аспер мұнда Канаданың түкпір-түкпірінен келген студенттер адам құқықтары туралы білім ала алады деп үміттенді. Ол сондай-ақ бұл оқиғаның Виннипег қаласының орталығын жаңғыртуға және қалаға туристік туризмді арттыруға, сондай-ақ адам құқықтарын түсіну мен хабардарлықты арттыруға, басқаларға құрметпен қарауға және ойлануға, диалогқа және іс-қимылға шақыруға мүмкіндік беретінін көрді. Үш жыл бойы өз идеясын жүзеге асырып, Аспер Канаданың музей мамандарымен жүргізілген нақты зерттеуді жүргізді. Парламентпен келісіп, барлық саяси партиялардың қолдауымен Адам құқықтары жөніндегі Канадалық мұражай ұлттық мұражай ретінде құрылды. 2008 жылдың ортасына қарай TNS/The Antima Group үкіметтік қаржыландырылған пікір зерттеу жобасын аяқтады. Одан кейінгі баяндамада, негізінен фокус-топқа қатысушылар туралы айтылғанда, келесі тақырыптар аталды: КҚАК-тың қамтылуы мүмкін тақырыптар (қажеттілік тәртібімен емес); адам құқықтары саласындағы жетістіктердегі негізгі кезеңдер, Канадада да, бүкіл әлемде де; адам құқықтары туралы қазіргі талқылаулар; және Канада адам құқықтарын сатып кеткен немесе оған берілгендігін көрсеткен оқиғалар. Құрылыс басталар алдында археологтар ақсақалдармен келісіп, кең көлемде қазба жұмыстарын жүргізді және ата-бабаларының жерлерінде 400000-нан астам артефактілерді тапты. Ал келесі жылдың сәуір айында ресми құрылыс басталды. (Құрылыс жұмыстары 2012 жылы аяқталады деп күтілді.) Басқарма төрағасы өз өкілеттігі аяқталғанға дейін орнынан кетті, ал жаңа уақытша төраға тағайындалды. 2010 жылдың 3 шілдесінде Елизавета II-ші патшайым 1215 жылы Магна-карта бекітілген ағылшын даласы Руннимедтегі тасты таңдап алып, мұражайдың іргетасын ашты. Мұражайға патшайымның хабары жазылған және Манитобаның Тинделл тасына салынған. 2014 жылы ХҚКО алдындағы жолдың бір бөлігі Израиль Аспер жолы деп аталды. 2014 жылдың 20 қыркүйегінде мұражайдың ресми ашылуына бірнеше белсенді топ наразылық білдірді, олар өздерінің адам құқықтары туралы тарихы мұражайдан дұрыс көрсетілмеген немесе алынып тасталған деген пікір білдірді.
Қаржыландыру
CMHR-дің күрделі шығыстарын қаржыландыру үш мемлекеттік билік, федералды Король, провинциялық Король және Виннипег қаласы, сондай-ақ жеке қосалқы қаржыдан келеді. 2011 жылдың ақпан айына дейін CMHR сыртқы ғимараты мен оның мазмұны үшін жалпы бюджет 310 миллион доллар болды. 2014 жылдың қыркүйегінде ашылған кезде мұражайдың құны шамамен 351 миллион доллар болды. Бүгінгі күнге дейін Канада үкіметі 100 миллион доллар, Манитоба үкіметі 40 миллион доллар, ал Виннипег қаласы 20 миллион доллар қаржы бөлді. Гейл Аспердің басшылығымен Канаданың Адам құқықтары музейінің достары Канаданың барлық жерінен жеке адамдардың қайырымдылық түрінде 130 миллион доллардан астам қаражат жинады, соңғы мақсат - 150 миллион доллар. Бұл жеке сектордың уәделеріне Манитоба провинциясының корольдік корпорацияларынан 4,5 миллион доллар және Онтарио үкіметінен 5 миллион доллар кіреді. Адам құқықтары жөніндегі Канадалық музей федералды үкіметтен 35 миллион долларлық қосымша қаржыны сұраған. 2011 жылдың сәуірінде CMHR Виннипег қаласынан қосымша 3,6 миллион доллар алды, бұл музейге салықтың орнына қалаға берілген федералды гранттан алынды. CMHR-дің жұмыс бюджеті Канада үкіметімен қамтамасыз етіледі, өйткені CMHR ұлттық музей болып табылады. Федералды үкіметке жұмсалатын шығындар жылына 22 миллион долларды құрайды. 2011 жылдың желтоқсанында CMHR музейдің ішкі экспонаттарының құнының артуына байланысты құрылыс шығындары қосымша 41 миллион долларға, яғни 351 миллион долларға көтерілгенін хабарлады. 2012 жылдың шілдесінде федералды және провинциялық үкіметтер CMHR-ге 70 миллион долларға дейін капиталдық қаржыландыруды федералды несие мен провинциялық несие кепілдігінің комбинациясы арқылы одан әрі арттыруға келісті. Бұл жаңа қаржыландыру ішкі экспонаттарды аяқтау үшін өте маңызды болды, сондықтан мұражай ресми түрде 2014 жылы ашылуы мүмкін, ол жоспардан екі жыл кешікті.
Сәулет
Ғимараттың жер қабатында бағдарлау және кездесулер орны, сыйлық дүкені, мейрамхана және келушілер қызметі бар. Әр түрлі деңгейлердегі галереялар, соның ішінде Үміт залы, артқы жарықтандырылған алабастр пандустармен байланысты. Сондай-ақ, қара монғол базальтымен араласқан сулы тоғандары бар "Көңілді ойлау бақшасы" бар. Ұлы залдан бастап, келушілердің тәжірибесі Израиль Аспер Үміт мұнарасында аяқталады, бұл CMHR-ден шығып тұрған 100 метрлік шыны шпиль, ол келушілерге Виннипег қаласының орталығын көрсетеді. Қазылар алқасы Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласынан келген Антуан Предоктың жобасын таңдады. Оның КҚДБ-ға деген көзқарасы - мұражайдың "тамыры" арқылы келушілердің жер астына түсуімен басталатын саяхат. Келушілер Үлкен залдан, содан кейін кең кеңістіктер мен пандустардан өтіп, "Үміт мұнарасы" деп аталатын биік мұнараға жетеді. Ол былай деген: "Менен жиі менің сүйікті, менің ең маңызды ғимараттарым қандай деп сұрайды. Мен қазір "Бұл" деп жазып жатырмын ". Предоктың CMHR-ге шабыттанғаны Канададағы табиғи пейзаждар мен ашық кеңістіктерден, соның ішінде ағаштардан, мұздан, солтүстік жарықтан, Канададағы алғашқы халықтардан және адам құқықтары жөніндегі іс-қимылдың тамырлануынан келді. Ол КҚАҚ-ны былайша сипаттады: Адам құқықтары жөніндегі Канадалық музей адамзаттың түп-тамырымен байланысты, оның сәулетінде адамзат қоғамының негізгі ортақ жағы көрінеді. Жерге ойылып, Виннипегтің көкжиегінде көкке тараған ақ көгершіннің қысқа мерзімді қанаттары 450 миллион жылдық тайндал әктасты тасын құшақтап, әлемнің барлық халықтары мен мәдениеттерін біріктіретін, уақытсыз ескерткіш ретінде қалыптастырды. База ғимараты 2012 жылдың соңында аяқталды. CMHR-дің іргетасын қалау кезінде Виннипегтегі Thunderbird House-те ақсақалдар жасаған дәрі-дәрмек қаптары Жер Анаға құрмет көрсету үшін үйінділер мен кассиондар үшін жасалған саңылауларға енгізілген. ҚР ҚҚДБ сайтында құрылыс барысына көз жеткізу үшін екі веб-камера бар. Үміт залын салу үшін 3500 м2 алабұрасты және 15000 алабұрасты плиткалар пайдаланылды, бұл алабұрасты қолданған ең үлкен жоба болды. 2010 жылдың 3 шілдесінде Канада королевасы Елизавета II ғимараттың іргетасын ашты. Таста патшаның патшалық шифры бар және оған Англияның Руннимеде қаласында орналасқан Сент-Мария монастырының қираған жерінен алынған тас бөлшегі салынған.
The Canadian Museum for Human Rights is rooted in humanity, making visible in the architecture the fundamental commonality of humankind a symbolic apparition of ice, clouds and stone set in a field of sweet grass. Carved into the earth and dissolving into the sky on the Winnipeg horizon, the abstract ephemeral wings of a white dove embrace a mythic stone mountain of 450 million year old Tyndall limestone in the creation of a unifying and timeless landmark for all nations and cultures of the world. The base building was complete since the end of 2012. Throughout the foundation work of the CMHR, medicine bags created by elders at Thunderbird House, in Winnipeg, were inserted into the holes made for piles and caissons to show respect for Mother Earth. The CMHR website had two webcams available for the public to watch the construction as it progressed. For the construction of the Hall of Hope, full of illuminated alabaster ramps, more than 3.500m² and 15.000 tiles of alabaster were used, making it the biggest project ever done with alabaster. On 3 July 2010, Elizabeth II, Queen of Canada, unveiled the building's cornerstone. The stone bears the Queen's royal cypher and has embedded in it a piece of stone from the ruins of St. Mary's Priory, at Runnymede, England, where it is believed the Magna Carta was approved in 1215 by King John.
Көрме және оның нысандары
Бесінші қабатта Carte International Reference Centre, CMHR кітапханасы "адам құқықтарын үйрену мен зерттеуді қолдауға арналған ресурстарды жинауға және оларға қол жеткізуге арналған".
Көрмелік нысанның дизайны
ХҚҚМ Нью-Йорктегі Ralph Appelbaum Associates (RAA) компаниясымен бірлесіп, мұражайдың тұсаукесерлік экспонаттарын жасады. RAA-ның айтуынша, CMHR-дегі галереялар түрлі тақырыптарға, соның ішінде Канаданың адам құқықтары саяхатына, адам құқықтары туралы жергілікті ұғымдарға, Холокостқа және қазіргі адам құқықтары мәселелеріне қатысты болады. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің зерттеушілер тобы RAA-мен бірлесіп, алғашқы экспонаттарды жасады. 2009 жылдың қаңтар айында заңгер Юде Хентельф бүкіл Канададан адам құқықтары жөніндегі сарапшылар мен көшбасшылардан тұратын мұражайдың мазмұндық кеңес беру комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Комитет мұражайдың алғашқы ауқымды қоғамдық жұмысының негізгі бөлігі болды. 2009 жылдың мамыр айынан 2010 жылдың ақпан айына дейін "Канадалық адам құқықтары музейінің тарихын жазуға көмектес" атты экскурсия барысында ХҚҚМ зерттеушілері 19 қалаға барып, мыңдаған адаммен адам құқықтары туралы тәжірибелері мен мұражайда не көргілері келетіндігі туралы әңгімелесті. Бұл консультация процесін Торонтода орналасқан Lord Cultural Resources компаниясы жүргізді. 2013 жылдың 5 наурызында CBC TV (Манитоба) телеарнасы ұсынған сюжетте "Галереялық профильдер" (12 қыркүйек 2012 жылы) деп аталатын құжат айтылып, ол CMHR ұсынған кейбір мазмұнды растады. Музейдің ең үлкен галереясы канадалық мазмұнға арналған, ал барлық галереяларда тақырыптық тәсіл қолданылады.
Орналасқан жері
Музейдің маңызды жергілікті археологиялық нысандар орналасқан Форкста орналасқаны үшін сынға ұшырады. 2008-2012 жылдар аралығында мұражай аумағында жүргізілген археологиялық қазбалар кезінде біздің заманымыздың 1100 жылынан басталған 400 000-нан астам артефакт табылды. Зейнеткер археолог Ли Симс құрылыс алдындағы қазба жұмыстары жеткіліксіз екенін айтты; мұражай өкілі ресмилер жергілікті басшылармен кеңескенін және құрылыс кезінде де солай ететінін айтты. Сонымен қатар, 1988 жылы Форкс базары салынар алдында Форкс жаңарту корпорациясы үшін дайындалған баяндамада аймақтағы жергілікті жерлердің қабірлері туралы алаңдаушылық туды. 1989-1991 жылдар аралығында және 2008-2009 жылдары CMHR бірнеше археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді, бірақ ешқандай адам сүйектері табылмады.
Көрмелер
2010 жылдың желтоқсан айынан бастап Канадада Холокост пен жергілікті халықтарға жасалған қатыгездікке арналған екі тұрақты галереяның жоспарлары бойынша дау туындады. Орталық және Шығыс Еуропадан шыққан канадалықтарды білдіретін бірнеше қоғамдық ұйымдар, оның ішінде украиндық канадалық конгресс, олар яһудилер мен жергілікті халықтың зардаптарына тым көп көңіл бөлгеніне және олардың тәжірибесін (мысалы, Голодомор) кіші тақырыптық немесе айналымдық галереяларға тастауға наразылық білдірді. Любомир Луцюк украиндық-канадтық азаматтық бостандықтар қауымдастығының атынан сөйлеген сөзінде "халық қаржыландыратын мекеме ретінде Канаданың адам құқықтары жөніндегі мұражайы бірде-бір қауымның азаптарын басқалардан жоғары қоюға тиіс емес" деді. UCCLA мұра министрі Джеймс Мурға пошталық хаттар жіберді, оларды Канаддық антисемитизмді зерттеу институтының Кэтрин Чаттерли Холокост галереясын қолдағандарды шошқалар ретінде бейнелегені үшін сынға алды. Ақырында, 2012 жылдың шілдесінде КҚДБ Киевтегі Голодомор геноцидінің ұлттық мұражайымен бірлесіп, мұражай қонақтарына Голодомор туралы білім беруді жалғастыруға келісті. Кейбір палестин канадалықтар сондай-ақ, ХҚҚК-ның Израиль-Палестина қақтығысына байланысты олардың жер аударылуын көрсететін көрмеге кірмегеніне ренжіді. "Ашылу қарсаңында мен палестиналық тәжірибеден сабақ алуды ешкім тыңдай алмайтынына алаңдаймын", - деді Рана Абдулла. "Біздің оқиғамыз - канадалықтарды адам құқықтары туралы білім алуға арналған тамаша оқиға. Палестина тарихы туралы білмесе, мұражайға қалай мән берер еді?" Ал мұражай өкілі Анжела Кэсси мұражайда тек екі галерея ғана болады деген "қате түсінік" екенін және мұражай "Көпшілік қатыгездік" бөлімінде Голодоморды қоса алғанда, басқа да бірнеше тарихи геноцидтерге сілтеме жасайтынын айтты. Ол мұражайдың мақсаты әртүрлі топтардың зардаптарын еске алу емес, білім беру тәжірибесі болуы керектігін түсіндірді; мысалы, Холокост көрмесі 1948 жылғы Адам құқықтары жөніндегі жалпыға бірдей декларацияны ұсынады, ол оған тікелей жауап ретінде әзірленді. Канадалық еврейлер конгресінің бас директоры Берни Фарбердің айтуынша, Холокост оқиғалары ерекше назар аударуға лайық, өйткені олар "адамның азғындығының" шектерін қайта анықтады және "заманауи адам құқықтары туралы заңнамамыздың негізі болды". Ол сондай-ақ, басқа галереяның жергілікті халықтарға арналуы "мағыналы" екенін айтты және "канадтардың бір тобын екіншісіне қарсы қоюды" сынға алды.
ЛГБТ мазмұны бойынша цензура
2015 жылдың қаңтарынан бастап 2017 жылдың ортасына дейін басшылығы кейде қызметкерлерден белгілі бір қонақтардың, соның ішінде діни мектеп топтарының, дипломаттардың және донорлардың өтініші бойынша турларда ЛГБТ мазмұнын көрсетпеуді сұрайды. Байланыс бөлімі мұндай өтініштерді "барлық топтар ерекше, кейбір топтар сәл ерекше және кейбір нәрселер қағаз бетіне түсірілмеуі керек. Сондықтан біз осы арнайы қонақтарға не айтатынымызды талқылау үшін жеке кездесуіміз керек". 2020 жылдың маусым айында CMHR бас директоры Джон Янг қызметкерлердің ЛГБТ мазмұнын цензуралауға мәжбүр болғаны туралы шағымдар, сондай-ақ CMHR-де жыныстық асырау, гомофобия және расизм туралы айыптаулар бойынша отставкаға кетті. CMHR сайтында CMHR атқарушы тобының кешірім сұрауы және мәлімдемелер бойынша тәуелсіз үшінші тараптың тексеруінің аралық есебі жарияланды, Янг пен тағы бірнеше адам кешірім сұрауға қол қойды. 2020 жылдың қазан айында кейбір қызметкерлерге діни мектептерге қатысты кейбір турлар кезінде ЛГБТ мазмұнын цензуралаудан басқа жүктілік немесе аборт туралы сөйлеспеуді тапсырғаны белгілі болды.