Кіріспе

Канада соғыс мұражайы (CWM) – Канаданың Онтарио штатындағы Оттава қаласында орналасқан елдің әскери тарихына арналған ұлттық мұражай. Мұражай Канаданың әскери тарихы бойынша білім беру орталығы және естелік сақтау орны ретінде қызмет етеді. Мұражай ғимараты Оттава өзенінің оңтүстігінде, Лебретон Флэтс аймағында орналасқан. Мұражайда көптеген көрмелер мен ескерткіштер, сондай-ақ кафетерий, театр, кураторлық және консервациялық кеңістіктер, қоймалар бар. Ғимаратта Әскери тарих зерттеу орталығы, мұражайдың кітапханасы мен мұрағаты да орналасқан. Канада соғыс мұражайы 1942 жылы ресми түрде құрылған, алайда мұражай коллекцияларының бір бөлігі 1880 жылдан 1896 жылға дейін жұмыс істеген әскери мұражайға қатысты. 1967 жылға дейін мұражайды Канаданың Мемлекеттік мұрағаты басқарды, содан кейін бірнеше ұлттық мекемені, соның ішінде соғыс мұражайын басқару үшін Канаданың Ұлттық мұражайлар корпорациясы құрылды. Сол жылы соғыс мұражайы бастапқы ғимаратынан Канаданың бұрынғы Мемлекеттік мұрағаты ғимаратына көшірілді. 1990 жылы мұражайды басқаруды Канада өркениет мұражайы корпорациясы (кейіннен Канада тарих мұражайы корпорациясы деп аталды) өз міндетіне алды. 1990 жылдардың ортасында мұражайды кеңейту жоспары Лебретон Флэтсте жаңа ғимарат салуға әкелді. Морияма және Тешима архитекторлары мен Гриффитс Ранкин Кук архитекторлары жобалаған жаңа Канада соғыс мұражайы ғимараты 2005 жылы жұртшылыққа ашылды. Мұражай коллекциясында әскери тарихқа қатысты 500 000-нан астам зат, оның ішінде 13 000-нан астам әскери өнер туындылары бар. Тұрақты көрмеден басқа, мұражай Канаданың әскери тарихына қатысты көптеген көшпелі көрмелер ұйымдастырды және өткізді.

Өмірбаян

Канадалық соғыс мұражайының коллекциялары 1880 жылғы 5 қарашадағы жалпы бұйрық арқылы құрылған Картье алаңындағы әскери мұражайдың коллекцияларынан бастау алды. Ұлттық маңызы бар мұражай болу ниетімен құрылған бұл мекеме, Канада милициясының және оның бұрынғы отарлық құрамының тарихи жазбалары мен материалдарын сақтауды мақсат етті. 1882 жылы мұражай жанында кітапхана құру туралы ұсыныс жасалды, бірақ бұл жоспарлар іске аспады. Мұражай коллекциясын толықтыру үшін қайырымдылықтарды жинағандықтан, бұрғылау залындағы кеңістігі тез шектеліп, 1886 жылы жаңа ғимаратқа қатысты өтініштер жіберілді. 1896 жылы мұражай Ли-Энфилд мылтықтарының жаңа партиясын орналастыру және әскери жаттығулар үшін орын босату мақсатымен жабылды. Әскери басшылық мұражайды көшіруді жоспарлап, коллекцияларын Парламент төбесінің астындағы ескі әскери қоймада сақтады (қазіргі Биттаун мұражайының орны). 1901 жылғы шілдеде Милиция және қорғаныс министрлігі мұражайды Оттавадағы ғимаратқа орналастыру туралы келісімге келді. Алайда, мұражайды қайта ашуға көп күш жұмсалмады, ал министрлік 1905 жылы ғимаратты жалға алу мерзімін ұзартудан бас тартты. 1907 жылғы 26 қаңтарда Милиция кеңесіне Канада милициясының генерал-квартирмейстері Эжен Фисет, гарнизон офицерлерінің мұражайды қайта ашуға қызығушылық танытпағанын және оны қайта ашуды ұсынбағанын хабарлады. Картье алаңындағы әскери мұражайдың коллекциясы Доминион архивішісі Артур Даути кейбір экспонаттарды көрсету үшін архивке беруді сұрағанға дейін қоймада сақталды. Милиция бұл өтінішті мақұлдап, 1910-1919 жылдар аралығында 105 экспонатты Доминион архивіне тапсырды. Бірақ, милиция архив болашақтағы әскери мұражай құру жауапкершілігін өз мойнына алатынына сенді. 1910 жылдары милиция әскери артефактітерді сыйға берушілерді Доминион архивіне бағыттай бастады. Бұл артефактілер, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан алынған неміс қарулары 1916 жылы көшпелі көрмеде алғаш рет қойылды. 1918 жылғы желтоқсанда Германияның соғыс трофейлерін және соғысқа қатысты материалдарды Канаданың ескерткіштеріне тарату үшін Соғыс жазбалары және трофейлері жөніндегі комиссия құрылды. Алайда, комиссия бірнеше экспонатты Доминион архивінде сақтап, олардың болашақта ұлттық мұражайда көрсетілетініне үміттенді. 1924 жылы әскери коллекцияны орналастыру үшін алғашқы Доминион архиві ғимаратының жанына Соғыс трофейлері ғимараты салынды. 1935 жылы Даути генерал Эндрю Макнотонмен келісімге келіп, милиция мұражай құруға қолдау көрсетуі керектігін мәлімдеді. Мұрағат пен милиция арасында болашақ мұражай үшін сақталатын ең бағалы экспонаттарды іріктеу үшін Соғыс трофейлерін қарау кеңесі құрылды.

Құру

Канада соғыс мұражайы 1942 жылдың қаңтар айында Соғыс трофейлері ғимаратында ресми түрде ашылды; бастапқыда Доминион мұрағаттарымен жұмыс істеді және ішінара Ұлттық қорғаныс министрлігі қаржыландырды. 1958 жылы Канада соғыс мұражайының басқаруын Канаданың Ұлттық мұражайы (Канада тарих мұражайының және Канада табиғат мұражайының алдыңғысы) өз мойнына алды. Мұражай 1967 жылдың маусым айында Соғыс трофейлері ғимаратына іргелес орналасқан бастапқы Доминион мұрағаттары ғимаратына көшірілді; бұл, Канаданың мемлекеттік мұрағаттары өз жұмысын жаңа ғимаратқа көшіргеннен кейін болды. Алайда мұражай Соғыс трофейлері ғимаратын сақтау орны ретінде пайдалануды жалғастырды. Сол жылы соғыс мұражайының басқаруын Канаданың Ұлттық мұражайлар корпорациясы – бірнеше ұлттық мекемені, соның ішінде соғыс мұражайын басқаратын мемлекеттік корпорация қабылдады. 1983 жылы мұражай өзінің қоймаларын Соғыс трофейлері ғимаратынан Вими үйіне көшірді; бұрынғы ғимарат Канаданың Ұлттық галереясының жаңа ғимаратына орын ашу үшін бұзылды. 1990 жылы «Мұражайлар туралы» заңға сәйкес Канаданың Цивилизация мұражайы корпорациясы (кейіннен Канада тарих мұражайы корпорациясы деп қайта аталды) құрылды және Канаданың бірнеше ұлттық мұражайларын, соның ішінде соғыс мұражайын басқаруды қабылдады. 1990 жылдары мұражай қызметкерлері ғимараттың көлемі жеткіліксіз екенін, ал ғимараттың кейбір бөліктері белгілі бір артефакттарды көрсету үшін экологиялық тұрғыдан қауіпті деп саналғанын айтты. 1991 жылы үкімет Канададағы әскери тарих мұражайлары жинақтары жөніндегі арнайы топты құрды, оның соңғы есебі мұражайға көбірек ресурстар бөлуді талап етті, ал түпнұсқалық Доминион мұрағаттары ғимаратындағы оның жағдайы «ұятты» және «ұлттық беделге нұқсан келтіретін» деп сипатталды. Канада цивилизациясы мұражайы корпорациясы жаңа көрмелерді жобалауға 1,7 миллион канад доллары инвестициялады, бірақ кеңейтуге қаражат шектеулі болды, ал федералды үкімет 1990 жылдардың ортасында бірқатар үнемдеу шараларын енгізді. Мұражайды қолдау тобы «Канада соғыс мұражайының достары» 1995 жылы мұражайға қаржы жинауға көмектесу үшін құрылды. 1996 және 1997 жылдар аралығында мұражай Холокостқа арналған ірі көрме ашуды қарастырды. Көрменің өзінен басқа, 1997 жылдың қарашасында жарияланған архитектуралық кеңейту жоспарларына кеңейтілген көрме алаңдары, театр және ескеру бөлмесі кірді. Алайда, ұсынылған көрмеге канадалық ветерандар қарсы болды, олар мұражайдың назарсыз қалғанын сезінді және Холокостқа арналған көрме оларды одан әрі шеттетуі мүмкін деп сенді; сонымен қатар, кейбір тарихшылар мұражай мұндай көрмеге орынсыз орын деп санайтын. Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 50 жылдығын тойлау іс-шараларынан кейін мұражайдың болашағы туралы қоғамдық пікірталас күшейді, ал Сенаттың ветерандар істері жөніндегі кіші комитеті 1998 жылдың ақпан айында көрме мен мұражайдың болашағын анықтау үшін тыңдау өткізді. Сенаттың кіші комитетінің тыңдауларынан кейін Канада цивилизациясы мұражайы корпорациясының төрағасы Адриен Кларксон мұражай Холокостқа арналған көрме жоспарларынан бас тартатынын, бірақ мұражайды кеңейту жоспарларын жалғастыратынын мәлімдеді. Барни Дансон 1998 жылы сенімгерлер кеңесіне және соғыс мұражайының консультативтік комитетіне тағайындалды. Бұл мұражайдың зерттеу әлеуетін арттыруға және Әскери тарих орталығын құруға әкелді. Кейіннен Дансон мұражай үшін Рокклиф әскери-әуе базасының жанындағы жерді сатып алуға қол жеткізді.

21 ғасыр

2000 жылдың наурыз айында Канада Үкіметі CFB Rockcliffe-те жаңа мұражай ғимаратын салу жоспарларын ресми түрде жариялады. Алайда, 2001 жылы Канада Премьер-министрі Жан Кретьен қаладағы бұрынғы өнеркәсіптік аймақ – Лебретон Флэтс-ке орналасқан жерін өзгертуге араласты. 2001 жылы Moriyama & Teshima Architects және Griffiths Rankin Cook Architects ұсынған дизайн жаңа ғимараттың жобасы ретінде таңдалды. Жаңа ғимараттың құрылысы 2002 жылдың қараша айында басталды, одан кейін Ұлттық астана комиссиясы мүлікті залалсыздандыру жөнінде ауқымды жұмыстар жүргізді. Мұражайдың жаңа ғимаратын салуға және көрмелерді ұйымдастыруға кеткен жалпы шығын шамамен 135 миллион канад долларына бағаланды. Жаңа ғимарат ашылғаннан кейін көп ұзамай, мұражай Екінші дүниежүзілік соғысы кезінде шамамен 20 000 канадалықтың қатысқан Біріккен бомбалау шабуылына берген бағасы бойынша даудың ортасына түсті. Даудың көп бөлігі мұражай таңбасындағы екі мәлімдемеден туындады: бомбалау шабуылы соғыстың кейінгі кезеңіне дейін тиімсіз болды және стратегиялық бомбалаудың моральдық жағы мен құндылығы күмәнді болып қала берді. Канадалық ардагерлердің шағымдары Сенаттың тағы бір кіші комитетін құруға себеп болды. Мұражай қызметкерлері ақырында дау тудырған таңбаны алып тастап, оны үш есе ұзын мәтінмен жаңа таңбамен ауыстырды, ол "маңызды фактілерді жасырды"; алайда, дау тудырған суреттер өз орнында қалды.

Сайт

Мүлік Канаданың астанасы Оттаваның Лебретон Флатс ауданында орналасқан. Бұл үй Парламент төбесінің оңтүстік-батысында және Ұлттық соғыс ескерткішінің жанында орналасқан. Мүлік шығыс және оңтүстік жағынан жолдармен, Капитал жолымен, ал батыс және солтүстік жағынан Оттава өзенінің оңтүстік жағалауларымен шектеледі. Оттава өзенінен су ғимаратқа механикалық салқындату және аумақты суару үшін алынады. Реймонд Мориама және Алекс Ранкин – бас сәулетшілер. Сонымен қатар, табиғаттың соғыстан кейін қайта өсіп, "жаңару" қабілеті ескерілген. Ғимаратта "бақыланған кемшілік" стилінде, травма және тепе-теңдіксіздік сезімін тудыру үшін қисайған және тіксіз жазықтықтар, сондай-ақ қабықтан жасалған материалдар қолданылған. Ғимараттың көп бөлігі жерге жақын орналасқан, тек шығыс бөліктері ғана биікке көтеріледі. Ғимараттың маңызды бөлігі бетоннан тұрғызылған, бүкіл ғимаратта құйылған бетон қолданылған.

Ғимараттың төбесінде, айналасындағы саябақ пен өзен жағалауымен байланысқан, өздігінен өсетін жасыл шатыр орналасқан. Жасыл шатыр ғимаратқа тұрақтылықтың бірнеше артықшылықтарын береді: аймақтағы жаңбыр суларын басқарудың экономикалық және тиімді шешімі, энергияны үнемдеу және ауаның ластануын азайту. Ғимаратта арнайы топтық кіреберіс, өзен жағалауындағы күнге толы асхана, маусымдық терраса, климатты бақылайтын қоймалар және артефакттарды жөндеуге арналған зертханалар бар. Canadian Experience Galleries – хронологиялық тәртіппен орналасқан төрт канадалық әскери тарих галереясы. Көптеген көрмелерде Канададағы ертедегі қақтығыстардың географиялық ерекшеліктерге байланысты қалай қалыптасқаны, көлдер, өзендер және ағыстар маңында болғаны көрсетілген. Бұл көрмедегі қақтығыстарға Бобер соғыстары, ағылшын-француз қақтығыстары, жеті жылдық соғыс, Американдық төңкеріс соғысы, 1812 жылғы соғыс және Солтүстік-Батыс көтерілісі кіреді. Оңтүстік Африка және Бірінші дүниежүзілік соғыс галереясы Канаданың Екінші Буер соғысына және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын зерттейді. Оңтүстік Африка және Бірінші дүниежүзілік соғыс галереясы 1897 жылы Виктория патшайымының бриллиантты мерейтойы кезіндегі Канадаға ұқсату үшін жасалған, сол кезеңдегі империалистік құштарлықты бейнелеуге арналған. 2015 жылы мұражай Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі үй майданына арналған галереяның жаңа бөлігін ашты, онда 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысы, әйелдердің сайлау құқығы үшін күресі және соғыс кезіндегі адамдардың оқиғалары көрсетілген. Екінші дүниежүзілік соғыс галереясы Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сондай-ақ Канаданың қақтығысқа қатысуын зерттейді. Екінші дүниежүзілік соғыс көрмесінің көп бөлігі Канаданың Атлантика шайқасындағы рөліне, Британдық одақтастықтың әуе оқу жоспарына, Еуропа театрына, үй майданына және жапон канадалықтарының тұтқындалуына арналған. Көрменің шағын бөліктері Азия және Тынық мұхиты театрына және Холокостқа Канаданың қатысуына да арналған. Музейдің Екінші дүниежүзілік соғыс бөліміндегі көрмесінде бұрын Адольф Гитлерге тиесілі болған "Гитлердің машинасы: зұлымдықтың символы" деп аталатын Мерседес Бенц 770K машинасы бар. Музей 1970 жылы бұл машинаны Герман Герингке тиесілі болған деген болжаммен сатып алған, бірақ 1982 жылы жарияланған зерттеу есебі машина Гитлерге тиесілі екенін көрсетті. Галереяда сондай-ақ Forceful III деп аталатын M4 Sherman танктері және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан генерал-губернатордың аяқ күзетшілерінің құрметіне арналған ескерткіш тақта орналасқан. Галереяда Корольдік Канада әскери-теңіз еріктілер резервінің капитаны Томас Г. Фуллерге арналған ескерткіш тақта да бар. Соңғы галерея, "Қышқы соғыс кезінен қазіргі уақытқа дейін", Канаданың салқын соғыс кезіндегі рөлін және ядролық соғыс қаупін зерттейді. 2017 жылы төртінші галереяның соңғы бөлігі жаңартылды, онда Канада Қарулы күштерінің мүшелері қатысқан салқын соғыстан кейінгі қақтығыстар туралы ақпарат қосылды. Галереяның соңғы бөлігі келушілерді соғыстың күрделі мәнімен бетпе-бет келтіруге арналған, сонымен қатар соғыс, бейбітшілік және естелік туралы өз ойларын қалдыруға мүмкіндік беретін интерактивті кеңістік бар. Музейдің шығыс бөлігінде орналасқан шығыс қабырғалары шыныдан жасалған, бұл галереяны табиғи күн сәулесімен жарықтандыруға мүмкіндік береді.

Еске алу залы

Мұражай вестибюлінде орналасқан Естелік зал, терең ойлар мен естеліктерге арналған орын болып табылады.

Қайта жаңғыру залы

Регенерация залы – музей ғимаратының ең биік нүктесінде орналасқан көрме, ол "жақсы болашаққа деген үміттің физикалық бейнесі" болып табылады. Регенерация залының қабырғалары Парламент төбесіндегі ғимараттар сияқты бұрышпен орналасқан, ал Бейбітшілік мұнарасы көрменің шығыс жағындағы шыны қасбетінен көрінеді. Көрмеде бірнеше өнер туындылары қойылған, оның ішінде Канадалық Ұлттық Вими ескерткішінің бастапқы үлгілері және Чарльз Симстің "Құрбандық" картинасы бар.

Канаданың Корольдік Легионының Құрмет залы

Корольдік Канадалық Легионының Құрмет залы – овал пішінді көрме, ол Канаданың әскери тарихы қалай еске алынып, құрметтелгенін жазбаша тарихы бойына зерттейді. Көрменің қабырғаларында қызмет туралы куәліктер, хаттар, медальдар, модельдер, суреттер, фотосуреттер, құрмет кітаптары, альбомдар және естелік заттар орналасқан, еденнен төбеге дейінгі көрнекі шкафтарда көрсетілген. Мұражайға жыл сайын шамамен 700 сыйлық түседі, оның ішінде жеке заттар мен үлкен коллекциялар бар; алайда, мұражай осы ұсыныстардың жыл сайын 100-ден 150-ге дейін ғана қабылдайды. Дегенмен, канадалық қызмет медальдары мен ерлік медальдары "құрмет көрсету актісі" ретінде шартсыз қабылданады. 2019 жылы канадалықтарға берілген 99 түпнұсқа Виктория кресінің 39-ы Канада соғыс мұражайының қорында сақталған. Түпнұсқа Виктория кресі – 1993 жылы Канада Виктория кресінің құрылуына дейін канадалықтарға берілген Виктория кресіне қатысты.

Соғыс өнері

2015 жылы мұражайдың Бивербрук соғыс өнерінің жинағында 13 000-нан астам әскери өнер туындысы болды. Мұражай 1971 жылдан бері Канаданың бірнеше соғыс өнері бағдарламаларына инвестиция жасады, содан кейін Канаданың Ұлттық галереясы Канаданың соғыс ескерткіш қорының басқаруын және оның Канаданың соғыс жазбалары жинағынан 5 000-нан астам туындыны соғыс мұражайына тапсырды; оның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы соғыс өнерінің барлығы. Мұражайдың әскери өнер жинағы өзінің атын кейіннен Канадалық соғыс жазбалары болып табылатын өнер жинағын құрған 1-ші Барон Бивербрук Макс Эйткеннен алды. Мұражайдың соғыс өнері жинағында 13 000-нан астам туынды болғанымен, 2017 жылға дейін олардың тек 64-і өлген адамды бейнелеген. Мұражайдың соғыс өнері жинағына Алекс Колвиллдің 400-ден астам туындысы кіреді. Жинаққа бірнеше модельдер мен мүсіндер, соның ішінде Вернон Марч жасаған гипстен жасалған модель кіреді, ол кейін Ұлттық соғыс ескерткішінің дизайны ретінде таңдалды. 2007 жылы Канаданың соғыс мұражайы қазіргі заманғы әйелдердің соғысқа қатысты көзқарастарын "Соғыс күйеулері: бір дәуірдің портреттері" (Калгари суретшісі Бев Тош жасаған инсталляция) және "Уақыт тігістері" (Лондон, Онтарио суретшісі Джоннене Мэддисонның жұмысы) көрмелерінде көрсетті. Карта мұражай мұрағатында сақталған көптеген картографиялық материалдардың бірі болып табылады. Соғыс трофейлерін қарау кеңесі мұражайда мұрағат болуын жоспарлағанмен, мұражай 1967 жылға дейін мұрағаттық жұмыс жүргізбеді. Соғысқа қатысты құжаттарды мұрағаттау жұмысын негізінен Канаданың мемлекеттік мұрағаты жүзеге асырды; бірақ мемлекеттік мұрағат мұрағатқа жіберілген соғыс материалдарын ерікті түрде соғыс мұражайына тапсырды. 1967 жылы мемлекеттік мұрағаттың тарих мұражайы жабылғаннан кейін, мұражайдан алынған материалдар мен құжаттар Адам және тарих мұражайына (қазіргі Канада тарих мұражайы) және Канада соғыс мұражайына бөлінді. Мемлекеттік мұрағаттың тарих мұражайының жабылуы нәтижесінде мемлекеттік мұрағат мұрағаттық құжаттарды соғыс мұражайына жүйелі түрде беруді бастады. 1982 жылы мұражайдың мұрағаттық жинағы бірнеше санатқа бөлінді: естеліктер, мұражай экспонаттары, қолжазбалар, карталар, жоспарлар мен сызбалар және Канада соғыс мұражайының жазбалары. Әскери тарих зерттеу орталығының ауызша тарих мұрағатында 2007 жылы 400-ге жуық сұхбат тіркелді. Мұражай 1999 жылы ауызша тарих жинағын құруды бастады. Бағдарлама сұхбаттарды белгілі бір қызығушылық тақырыптарына бағыттау үшін тақырыптар тізімін жасады; бірақ тақырыптардың шеңбері терең әңгімелесуге, ал ешқандай жақпарушылыққа жол бермейтіндей етіп жасалған. Сұхбаттарды мұражайдың зерттеу тобы немесе бұрынғы әскери шенеуніктер жүргізді және олардың ұзақтығы шамамен 90 минутты құрады. Сұхбаттасулар тақырыбында Екінші дүниежүзілік соғыста, Біріккен Ұлттар Ұйымының Тәуелсіз күшінде, Еуропадағы Канада әскерлерінде, Югославия соғыстарында және Ауғанстандағы соғыста қызмет еткен әскери қызметшілер туралы әңгімелер болды. Сұхбаттасқандардың арасында НАТО және NORAD-тың әуедегі қарсыласу навигаторлары, NORAD командирлерінің орынбасарлары және STANAVFORLANT-тің барлық бұрынғы канадалық командирлері болды. 2000 жылы мұражайдың фотомұрағатында 600-дан астам фотосурет жинағы немесе қоры болды; онда 17 000-нан астам жеке фотосурет және 250-ден астам фотоальбом сақталды. Жинақ көбінесе жеке тұлғалардан алынды, олардың көпшілігі осы қақтығыстарға қатысушылар ретінде фотосуреттер түсірген.