Кіріспе

Криптографияда скаталь (/s//k//ɪ//t//əl//iː/; сондай-ақ skytale деп транслитерацияланады, skytalē "таяқ, цилиндр", сондай-ақ skútalon) – транспозициялық шифрлауды жүзеге асыруға арналған құрал. Ол үстіне хабар жазылған пергамент жолағы оралған цилиндрден тұрады. Ежелгі гректер, әсіресе спарталықтар, әскери науқандар кезінде осы шифрды қолданған деседі. Хабарды оқу үшін алушы пергамент оралған диаметрдегі таяқты пайдаланады.

Тарих

Скитальді алғаш рет грек ақыны Архилох б.з.б. 7 ғасырында айтқан. Келесі ғасырлардағы басқа грек және рим жазушылары да оны атады, бірақ ол Родос Аполлонийінің (б.з.б. 3 ғасырының ортасы) тұсында ғана шифрлеу құрылғысы ретінде қолданылғанына нақты дәлелдер келтірілді. Оның қалай жұмыс істегені туралы Плутархтан (50–120 ж.б.) бұрын белгілі емес:

Плутархтың сипаттамасын ертеректегі жазбалармен салыстырудағы қиындықтар және құрылғының криптографиялық осалдығы сияқты жағдайлық дәлелдерге сүйене отырып, бірнеше авторлар скитальді жай мәтінмен хабар алмасу үшін пайдаланған, ал Плутархтың сипаттамасы мифологиялық болып табылады деген пікірді айтты.

Хабардың шынайылығын тексеру гипотезасы

Балама гипотеза бойынша, скиталь шифрлаудың емес, хабарды растау үшін қолданылған. Тек жіберуші хабарламаны қабылдаушының скиталімен бірдей диаметрде жазса ғана, қабылдаушы оны оқи алатын болар еді. Осылайша, жау тыңшыларының екі қолбасшы арасындағы байланысқа жалған хабарлар енгізуі қиын болар еді. Дегенмен, скиталь хабарды ұстап алған және осы әдіс туралы естіген кез келген адам, қажетті таяқтың мөлшерін (бір түрлі күшпен іздеу) оңай анықтай алады; оны білгеннен кейін, жіберушінің орнына өту және жаңа хабарларды жасау оңай болады.