Кіріспе

Ньюкасл Юнайтед пен Сандерленд АФК арасындағы ұзақ уақытқа созылған бәсекелестік Тайн-Уэр дербиі, сондай-ақ Wear-Tyne дербиі немесе Солтүстік-шығыс дербиі деп те аталады, бұл Сандерленд пен Ньюкасл Юнайтед футбол клубтарының арасындағы жергілікті дерби. Дерби - бұл Солтүстік-Шығыс Англиядағы екі қала арасындағы бәсекелестік. Сандерленд өз үй матчтарын Stadium of Light стадионында, ал Ньюкасл өз үй матчтарын St. James Park стадионында өткізеді. Екі жақтың алғашқы кездесуі 1883 жылы өтті, алғашқы бәсекелестік матч 1888 жылы ФА кубогының теңестіруі болды, онда Сандерленд Ньюкасл Ист-Эндтен 2:0 есебімен жеңіске жетті. Екі команда арасындағы статистикалық тепе-теңдік өте тең: бүгінгі күнге дейін олар өз тарихында 157 рет ойнаған (достық матчтарды қоспағанда), Ньюкасл Сандэрлендтен жеңіске жетті, тиісінше 54-53 жеңіске жетті, ал 50 теңдікті бөлісті (бөлу үшін нәтижелер жиынтығын қараңыз). Сандэрленд пен Ньюкасл қайтадан жау жақтарына айналды. Ньюкасл германиялық король Георгпен бірге гановерлерді қолдады, ал Сандэрленд шотландтық Стюарттардың жағында болды.

Футболдағы бәсекелестік

ХХ ғасырдың басына дейін Сандерленд пен Ньюкасл арасындағы басты бәсекелестік қалааралық істер болды. Ньюкасл қаласында 1880 жылдары Ньюкасл Ист-Энд (кейін Ньюкасл Юнайтед) мен Ньюкасл Вест-Энд арасындағы бәсекелестік болды, ол 1892 жылы Вест-Энд банкротқа ұшырады. Осы арада, Wearside-де ойыншылар тобы Сандерлендтен бөлініп, 1888 жылы бәсекелес Сандерленд Альбионды құрды, бірақ Альбион төрт жылдан кейін жабылуға мәжбүр болды. Екі команда арасындағы алғашқы кездесу 1883 жылы өтті, ал алғашқы бәсекелестік матч - 1887 жылдың қарашасында ФА Кубогының теңестірілуі; Сандерленд 2:0 есебімен жеңіске жетті. ХХ ғасырдың басында бәсекелестік пайда бола бастады. 1901 жылы Ұлы жұма кездесуі 1900-01 маусымның соңында Сент-Джеймс паркіне тасталуы керек болды, өйткені 120 000 жанкүйерлер 30 000 адам сыйымдылығы бар алаңға кірді. Бұл хабар ашуға ұшырап, толқулар туып, бірнеше жанкүйерлер жарақат алды. Алайда, дерби үлкен көрермендерді тартса да, ойын көрінісі үшін ағашқа және ғимаратқа көтерілген жанкүйерлермен, соғыстан бұрынғы және соғыстан кейінгі екі жақ арасында жекпе-жек болғандығы туралы айғақтар аз. 1908 жылы 5 желтоқсанда Сандерленд Ньюкаслды 91 есебімен Сент-Джеймс-паркте жеңді, алайда Ньюкасл сол маусымда лига чемпионы атағын жеңіп, жергілікті қарсыластарынан 9 ұпайға алда қалып, 3-ші орынды иеленді. Нәтижесінде Тайн-Уэр дербиіндегі ең үлкен жеңісі, сондай-ақ Уэрсидерлердің үйден тыс ең үлкен жеңісі және Ньюкаслдың үй лигасындағы ең үлкен жеңісі. Ньюкаслдың дербидегі ең үлкен жеңісі 61, олар үйде 1920 жылы және 1955 жылы екі рет жеңіп алды. 1985 жылы Жаңа жыл күні Ньюкаслдан шыққан Питер Бердсли Ньюкаслдың 3-1 есебімен жеңіске жеткен матчта хет-трик жасады. 1990 жылы екі команда екінші дивизионның жартылай финалында кездесті, оны "Тарихтағы ең үлкен Тайн-Уэр дербисі" деп атады. Алайда ойын қайта басталды және Сандерленд жеңісті толықтырды. Сандерленд финалда Суиндон Тауннан жеңіліп қалды, бірақ Суиндондағы қаржылық бұзушылықтар салдарынан жоғары көтерілді. 1999 жылы 25 тамыздағы дербиде "Ньюкасл" клубының бапкері Рууд Гуллит гол соққан Алан Ширер мен Дункан Фергюсонды орынбасарлар орынбасарларының қақпасына түсірді. Сандэрленд "Сент-Джеймс" паркіне Кевин Филлипс пен Найл Куинннің голдары арқасында 2:1 есебімен жеңіске жетті, ал "Ньюкасл" жанкүйерлерінің ашуына қарамастан, Гуллит келесі кездесуден бұрын кетіп қалды. Сандерленд бұл жетістікті бір жылдан кейін қайталады, бұл матчтан кейін Сандерленд қақпашысы Томас Соренсен Ширердің айыппұл сауытын сақтап қалды.

21 ғасыр

2006 жылдың 17 сәуірінде өткен дербиде Ньюкасл жартылай ойынның соңында 1:0 есебімен жеңіске жетіп, Сандэрлендті 4:1 есебімен жеңді. Сол күні "Ньюкаслдың" гол қақпақтарының бірі Майкл Чопра кейіннен "Сандерлендке" қосылып, "Ньюкаслға" қарсы үш дербиде ойнады. 2008 жылдың 25 қазанында Сандерленд "Ньюкасл" клубының "Лайт" стадионында 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл олардың 28 жылдан бері дербиде алғашқы үйдегі жеңісі болды. 2010 жылдың 31 қазанында Ньюкасл үйінде 5-1 есебімен 37 минуттан астам уақыт он адаммен ойнаған Сандерлендті жеңді, олардың капитаны Кевин Нолан хет-трик жасады, ал Сандерлендтің бұрынғы Ньюкасл қорғаушысы Титус Брамбл шығарылды. 2011 жылдың қаңтар айында Ньюкасл қайтадан Нолланның голымен 1-0 есебімен жеңіске жетті, бірақ Сандрленд клубының ойыншысы Асамоа Гян жарақат алған кезде теңестірді. Келесі дерби 2011 жылдың тамызында Stadium of Light стадионында өтті, онда Ньюкасл Райан Тейлордың еркін соққысы арқасында 1:0 есебімен жеңіске жетті. "Сент-Джеймс-паркте" ойын 1:1 есебімен аяқталды. Екі тарап та ФА-ның өз ойыншыларын бақылауда ұстай алмағаны үшін айып тағылды, бұл айыпты екеуі де қабылдады. 2013 жылдың 14 сәуірінде Сандерленд "Ньюкасл" клубын 3 - 0 есебімен "Сент-Джеймс" паркіне ұтып алды. Бұл команданың бас бапкері Паоло Ди Канионың екінші ойыншығында болды. Ойынға қатысушылар саны 52 355 адам болды, олардың ішінде 2000 Сандерленд жанкүйері болды, оның ішінде Black Cats жартылай қорғаушысы Крейг Гарднер де болды. Сандэрленд командасының гол соққандары 27-ші минутта Стефан Сесегнон, 74-ші минутта Адам Джонсон және 82-ші минутта Дэвид Воган болды. Келесі маусымда Сандерленд 1966-1967 жылдардан бері алғаш рет Ньюкаслдан қос есебімен жеңіске жетті және 1923 жылдан бері үш рет қатардан дерби жеңіп алды. 2013 жылдың 27 қазанында "Black Cats" "Stadium of Light" стадионында 21 есебімен жеңіске жетті. 2014 жылдың 21 желтоқсанында Адам Джонсон 90 минутта голкипер Джек Алнуиктің артында гол соқты. Бұл гол Сандерлендтің Ньюкаслды төрт рет рет жеңгенін растады. Бұл жаңа рекорд, сонымен қатар Сандерлендтің үшінші рет жеңгені. 2015 жылдың 5 сәуірінде Сандерленд қайтадан Ньюкаслдан жеңіске жетті, бұл оның бес дерби жеңісінің бірі болды және екінші маусымда Ньюкаслдан екі есе жеңіске жетті; Джермен Дефо 22 ярдтан гол соқты және Сандерленд жеңіске жетті. 2015 жылдың 25 қазанында Сандерленд тағы да Ньюкаслдан жеңіліп, рекордтық алтыншы дерби жеңісін бағындырды. Адам Джонсонның айыппұл соққысы есепті ашып, Ньюкаслдың 10 ойыншысына қалды, нәтижесінде Фабрисио Колочиниді алаңнан шығарып салды. Содан кейін Билли Джонстың голы мен Стивен Флетчердің волейі жеңіске қол жеткізді. Екі жақтың ең соңғы лигалық кездесуі 2016 жылдың 20 наурызында Сент-Джеймс-паркте аяқталды. 2018 жылы Сандерленд ағылшын футболының үшінші деңгейіне түскеннен кейін, олар EFL трофине қатысуға құқылы болды, оған Ньюкасл сияқты Премьер-лига клубтарының кәмелетке толмаған командалары да кірді. Сандерлендтің бірінші командасы 2018-19 жылғы жарыста Ньюкаслдың 21 жасқа дейінгі жастарымен кездесіп, 4-0 есебімен жеңіске жетті; жергілікті қызығушылыққа байланысты бұл матч 16000-нан астам көрерменді тартты, бұл жарыстың орташа көрсеткішінен әлдеқайда жоғары, бірақ дербиге қатысты статистикаға есептелмейді (Сандерленд финалға жетті, бірақ Портсмутпен айыппұлдан жеңілді). Ньюкасл 2024 жылдың 6 қаңтарында ФА Кубогының саяхатшы кездесуінде Сандерлендпен кездесті. Бұл 2016 жылдан бері алғашқы дерби болды. Бұл матчта "Ньюкасл" 3:0 есебімен жеңіске жетіп, 2011 жылдан бері қарсыластарын бірінші рет саяхатта жеңіп алды.

Хулигандық және зорлық-зомбылық

Тайн-Уэр дербисі кейде футбол хулигандығының оқиғаларын бастан кешірген. 1990 жылы "Сандерленд" плей-офф жартылай финалында 2:0 есебімен көш бастаған кезде, кейбір "Ньюкасл" жанкүйерлері ойынды тоқтату үмітімен алаңға шықты. 2001 жылы ойынға байланысты 160 адам тұтқындалды. 2002 жылдың наурызында Сейберн Казуалз (Сандерленд АФК фирмасы) Ньюкасл Гремлинс клубының хулигандарымен Солтүстік Шилдс паром терминалы маңында алдын ала ұйымдастырылған қақтығыста соғысты, бұл "Біріккен Корольдікте бұрын-соңды болған футболмен байланысты ең нашар жекпе-жектер" деп сипатталды. Гремлиндер мен Казуалдардың басшылары да, 28 адам түрлі мерзімге түрмеге жабылды, полиция топ мүшелері арасында сол күні ұялы телефон арқылы жіберілген хабарламаларды тексергеннен кейін алынған дәлелдерге сүйене отырып, екеуі де төрт жылға бас бостандығынан айырылды. 2003 жылы 2 сәуірде Сандерленд пен Ньюкасл клубтарының 200-ге жуық жанкүйері Сандерленд қаласының орталығында Англияның 2004 жылғы УЕФА чемпионатының Түркияға қарсы іріктеу матчынан бұрын қақтығысқан кезде 95 жанкүйер тұтқындалды. Содан кейін жанкүйерлер полицияға шабуыл жасап, оларға бөтелкелер, банкалар мен дөңгелектердің сырларын қосатын зымырандармен атқан. Кейбір дереккөздер бұл қақтығыстарды Гремлиндер мен Сейберндер арасындағы қақтығыстың қайта жандануына байланысты деп санайды. 2002-03 маусымның соңында Сандерленд футболдағы тұтқындаулар тізімінің басында 154-пен тұрды. 2008 жылы Сандерленд 28 жылдан кейін алғаш рет Ньюкаслдан үйінде жеңілгеннен кейін, Сандерленд жанкүйерлерінің шағын шабуыл жасауы болды және Ньюкаслдың жартылай қорғаушысы Джоуи Бартонға зымыран тасталды, бірақ менеджер Рой Кин оқиғаның ауырлығын азайтты. 2011 жылдың 16 қаңтарында "ФА Премьер Лигасының" "Стадион оф Лайт" стадионында өткен кездесуде "Сандерленд" клубының 17 жасар жанкүйері алаңға жүгіріп келіп, "Ньюкасл" клубының қақпашысы Стив Харперді итеріп жіберді. Алайда, зорлық-зомбылық оқиғалары кейде айтылғандай жиі кездеспейді. Мысалы, Сандэрленд дерби күніндегі тұтқындауға қарамастан, 2010-11 маусымда ең жақсы мінез-құлықпен марапатталған жанкүйерлерге ие болды. 2013 жылдың 14 сәуірінде Ньюкасл-апон-Тайн көшелерінде Ньюкасл-Аппен-Тайнның кейбір жанкүйерлері Сент-Джеймс-парктегі Сандерлендтен 3:0 есебімен жеңілгеннен кейін көтеріліске шықты. Төрт полиция қызметкері жарақат алып, 29 адам тұтқындалды. Ньюкасл теміржол вокзалында қарсыласатын командалардың жанкүйерлерінің арасындағы қақтығыстар All Aboard: East Coast Trains телехикаясында "Дерби күні" деп аталатын эпизодта көрсетілді.

Жарыстар мен полициядан алыста

1996-97 маусымда Сандерленд Премьер-лигада Ньюкаслға қосылды. Алайда, қауіпсіздік пен қауіпсіздік себептері бойынша Ньюкасл жанкүйерлеріне ескірген Рокер Парктен тыйым салу туралы ұсыныстар енгізілді. Соңғы минутта Сандерленд пен Нортумбрия полициясының келісімі бойынша 1000 Ньюкасл жанкүйеріне ойынға қатысуға рұқсат берілді. Алайда, Ньюкасл теледидар арқылы тікелей эфирде көрсетілуді жоспарлаған еді, сондықтан ұсынысты қабылдамады. Жастар тарапынан сынға жауап ретінде Ньюкаслдың сол кездегі бас атқарушы директоры Фредди Флетчер Рокер Парктің кінәлі екенін айтты және жанкүйерлерге: "Ньюкаслды кінәламаңыз. Нортумбрия полициясын кінәламаңыз. Бұл Сандэрлендтің кінәсі!" Рокер Парктегі Ньюкасл жанкүйерлеріне тыйым салуға жауап ретінде Ньюкасл Сандерленд жанкүйерлеріне Сент-Джеймс паркіндегі қайтару матчы үшін ұқсас тыйым салды. Бұл болашақ дерби матчтарына үлгі болады деп қорқып, екі жақтың жақтаушылары мен фанзиндары бірігіп, "Wear United" қысым тобы құрды. Екі жақтың да жақтаушылары қонақ күйшілерінің болашақ дерби ойындарына қатыса алатынына сенімді болды, дегенмен бұл 1996-97 маусымда Сандерлендтің жаңа Stadium of Light-қа көшуінен бұрын Рокер Парктегі соңғы маусымы болғандығымен байланысты. 2014 жылдың қаңтар айында Ньюкаслдағы өткен жылғы дербиден кейінгі зорлық-зомбылықтан кейін "бульбаж саяхат" жарияланды Сандерленд жанкүйерлері Сент-Джеймс паркіне ойынға баруды қалайды, егер олар ойынға Сандерлендтен ресми автобустармен барған болса, онда олардың қайда тұрғанына қарамастан, кіруден бас тартылады. Бұл шара Сандерленд пен Ньюкасл жанкүйерлерінің ашуын туғызды, екі жақтағы сайттар мен фан-журналдар бұл шараға қарсы бірлескен мәлімдеме жасады. Кейіннен клубтар мен Нортумбрия полициясының арасында бұзық сапардың не үшін жүзеге асырылғаны туралы дау туындады, ал Сандерленд АФК шарттарды алып тастады және Ньюкасл Юнайтедпен бірлескен мәлімдемесінде Нортумбрия полициясының көптеген жылдар бойы бастау уақытын өзгертпегендіктері туралы мәлімдемесін "жалған және ақымақтық" деп сынға алды және болашақтағы барлық ойындар клубтар мен кез-келген теледидар хабарларына сәйкес басталады.