Кіріспе
Қиын жынысты достық - екі жынысты немесе жыныстық қатынасы жоқ екі адамның арасындағы платоникалық қарым-қатынас. Кроссекс достық қарым-қатынасының бірнеше түрі бар, олардың барлығы әр тараптың бір-біріне романтикалық қызығушылығы бар ма, жоқ па, немесе басқа біреудің қызығушылығы бар деп санайды. Мұндай достық қарым-қатынастың болуын түсіндіру үшін бірнеше теориялар жасалды. Неліктен ерлер мен әйелдер осындай қарым-қатынастарды бастайды, оларды басқалар қалай қабылдайды, басқа жынысты достық қарым-қатынастағы балалар үшін әсері туралы зерттеулер жүргізілді. Егер бір-біріне махаббатпен қараса, екі жынысты адамдар арасында қарым-қатынас бұзылуы мүмкін.
A cross sex friendship is a platonic relationship between two unrelated people of differing sexes or gender. There are multiple types of cross sex friendships, all defined by whether or not each party has a romantic attraction to each other, or perceives that the other is interested. A few theories have been developed to explain the existence of such friendships. Research has been done on why men and women initiate these relationships, how they are perceived by others, implications for children with cross sex friendships, among others. Cross sex friendships can also create problems for those involved if either or both have or ever had any romantic feelings for the other.
Өмірбаян
Екі жынысты достық қарым-қатынастар ерлер мен әйелдердің әлеуметтік қарым-қатынастарында үлкен рөл атқарады. Олар романтика немесе жыныстық қарым-қатынас үшін ықтимал болғандықтан, асқынулардың себебі болуы мүмкін. Монсур жыныстық қатынасты "еркек пен әйелдің арасындағы ерікті, отбасылық емес, романтикалық емес қарым-қатынас деп атайды, онда екі адам да өздерінің қарым-қатынастарын достық деп атайды". Алайда, бұл достық қарым-қатынас "романтикалық емес" деп аталса, онда романтикалық немесе жыныстық қарым-қатынас жоқ деп ойлау дұрыс емес. Герреро мен Чавес жыныстық қатынасты достық қатынастың төрт түрі бар деп болжайды: өзара романтика, қатаң платоникалық, романтикаға құмарлық және романтикадан бас тарту. Бұл эволюциялық теорияда жыныстық қатынас үшін еркектер, ал қорғаныш үшін әйелдер достық қарым-қатынас жасайды деп болжайды. Бұл жыныстық қатынас арасындағы достық қарым-қатынастың ұзақ мерзімді жұптасу стратегиясы ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Жұптасуға мүмкіндік алу эволюциялық артықшылық, алайда, жынысы басқа жынысты досқа тартылу әлеуметтік жағымсыз салдарларды тудырады. Бұл әсіресе жыныстық қатынастағы досына қызығушылық танытатын жас адамдар үшін маңызды, өйткені олар қазіргі романтикалық қарым-қатынаста қанағаттанушылықтың төмендігін айтады. Сонымен қатар, орта жастағы адамдар жыныстық қатынастағы достарына деген қызығушылықты жағымды емес, керісінше, жағымсыз деп бағалайды. Достық пен жыныстық қатынас туралы мәдени негізделген ережелер тұлғааралық қарым-қатынастардың қалыптасуына әсер етеді. Осы себепті, екі жынысты достық туралы түсініктер әр жерде әр түрлі болуы мүмкін. Әртүрлі мәдениеттер жыныстық қатынастарды әртүрлі түрде қараса да, зерттеулер достыққа қатысты ұқсас идеалдардың бүкіл әлемде АҚШ, Еуропа және Шығыс Азия сияқты аймақтарда бар екенін көрсетті. Сонымен қатар, жасөспірімдердің жыныстық қатынасқа қатысты түсініктері ересектердің түсініктерімен өте жақын, бұл балалар өз өмірлерінде ересектердің пікірлерін үлгі ету арқылы бұл мәселе бойынша түсініктерін дамытады дегенді білдіреді. Жасөспірімдік кезеңінде романтикалық қарым-қатынастар мен платоникалық достық арасындағы айырмашылық пайда бола бастайды, оған жеке тәжірибе, сондай-ақ БАҚ және танымал мәдениет әсер етеді. Жасөспірімдер теледидардан романтикалық көріністерді көріп, өздерінің қарым-қатынастарын осы көріністерге негіздеп қалыптастырады. Жұмыста әріптестер немесе басқа адамдар жұмыс орнында жыныстық қатынасты романтикалық деп санайтын кезде, бұл қарым-қатынас жиі жағымсыз болып көрінеді, бұл еркек пен әйел жұмысшыны да зардап шегеді. Бұл мәселе, әсіресе, жоғары тұрғандар мен төмен тұрғандардың арасындағы жыныстық достық қатынастар кезінде айрықша орын алады. Бұл қарым-қатынас жиі қате түсінілуі мүмкін, өйткені көбінесе бағынысты, әдетте әйел, өз мансабын дамыту үшін алға жылжуға тырысуы мүмкін. Жыныстық асырау оқиғалары туралы хабардарлықтың артуына байланысты көптеген адамдар жыныстық қатынастағы достық қарым-қатынастан бас тартады, өйткені оларды кейде қарсы жынысты адам немесе көршілер жыныстық қатынастағы асырау деп қате түсіндіре алады. Эльссер мен Пеплау жүргізген зерттеуде олардың зерттеуінде сұхбаттасқан ерлердің көпшілігі әйел әріптестермен сөйлесу алдында әңгіме тақырыбын жиі ойлайды, өйткені олардың пікірлері жыныстық асырау деп қате түсіндіріледі деп қорқады. Сондықтан, егер адам тек бір жынысты адамдармен ғана достық қарым-қатынас жасаса, онда ол жұмыс орнында жоғарылаудан айырылып қалады.
Негізгі эмпирикалық нәтижелер
Зерттеулер тартымдылық, қорғаныс, қабылдау, даму барысында жыныстық достық қарым-қатынастар, жыныстық достар арасындағы жыныстық қатынас және жыныстық қатынас саласында жүргізілді. Бұл зерттеулер жыныстық достық қарым-қатынастың эволюциялық және әлеуметтік пайдасын көрсетеді. Алайда, әлеуметтік жағынан да жағымсыз әсерлері бар.
Тартылу
Кроссекс достық қарым-қатынаста ерлер жыныстық сүйіспеншілік пен жыныстық қатынасқа деген құмарлықты әйелдерге қарағанда маңыздырақ деп санайды. Сонымен қатар еркектер әйелдерге қарағанда қарама-қарсы жынысты достарына көбірек тартылады және олармен жыныстық қатынасқа түсуге көбірек құштарлық білдіреді. Ридер жыныстық қатынастағы достық қатынастарда төрт түрдегі тартылыс бар екенін анықтады: субъективті физикалық / жыныстық тартылыс, объективті физикалық / жыныстық тартылыс, романтикалық тартылыс және достық тартылыс. Субъективті физикалық/жыныстық тартылыс достықтағы адамдардың бірі екіншісіне физикалық тартылған кезде пайда болады. Объективті физикалық/жыныстық тартымдылық бір адам екіншісін әдетте тартымды деп ойласа, бірақ олар адамға тартымды емес. Романтикалық тартылыс достық қарым-қатынаста кездеседі, егер достық қарым-қатынаста болған бір адам достықты романтикалық қарым-қатынасқа айналдырғысы келсе, өйткені ол жақсы қыз немесе жігіт болады деп санайды. Достық тартылыс - бұл жай ғана жеке адам досына өте платоникалық байланысты сезінген кезде. Төрт түрі достық қарым-қатынаста бірге өмір сүре алады немесе жеке-жеке пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, жынысы әртүрлі адамдармен қарым-қатынаста кездесетін қызығушылықтың түрі уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. Ридердің үлгісінде достық тартылуы - жыныстық қатынастағы достық қатынастардағы ең көп таралған тартылу түрі. Тіпті, қатысушылар жыныстық қатынаста басқа түрдегі қызығушылықты сезінген кезде де, олар қарым-қатынас бұзылмауы үшін, достастық қызығушылықтарына басымдық берді.
Қорғау
Тарихи тұрғыдан алғанда, әйелдер ерлерге қарағанда кішірек бойлы және күшті болғандықтан, көбірек зардап шегуге бейім. Сондықтан әйелдер әрқашан өздерін қорғауды қажет етеді. Ер адамдардан қорғаныс іздеу эволюциялық артықшылық болар еді, өйткені осылай істейтін әйелдер өздерінің репродуктивтік табыстарын арттырады, бұл қорғаныс беруге дайын және қабілетті ер адамдарға деген артықшылықты тудырады. Сондықтан, Блеске Решек пен Бастың физикалық қорғанысты әйелдер ерлерге қарағанда қарсы жынысты достық қарым-қатынасты бастаудың маңызды себебі деп санағанын және қарсы жынысты достық қарым-қатынас әйелдердің физикалық қорғанысқа ие болу үшін қолданатын стратегиясы екенін анықтағаны таңқаларлық емес.
Түсінігі
Басқа адамдардың достармен қарым-қатынасына әсері достық қарым-қатынастың өзіне әсер етеді. Кроссекс достары кейде өздерінің әлеуметтік топтарында аудиториялық қиындыққа тап болады, бұл басқа адамдар олардың романтикалық немесе жыныстық қарым-қатынаста екенін және кросссекс достары өздерін тек достар ретінде ұсынуы керек деп ойлағанда болады. Шуновер мен Макьюанның айтуынша, еркек-әйелдер арасындағы романтикалық қарым-қатынастар қалыпты жағдай болғандықтан, адамдар жиі жыныстық қатынастағы достық қарым-қатынастар жақын қарым-қатынасқа айналуы мүмкін деп санайды. Кроссекс достық қарым-қатынастың әртүрлі түрлері көрермендердің қиындықтарын әртүрлі жолмен сезінеді. Платондық достар көрермендер үшін қиындық тудырмайды, ал өзара романтика көрермендер үшін қиындық тудырады. Адамның жыныстық қатынасты достарының саны оның жыныстық қатынасты достық қарым-қатынасы қалай қабылданатынына әсер етеді. Егер адамның жыныстық қатынасты достық қатынаспен жалғастыра алса, онда ол көпшілікке қарсы емес. Аудиторияның қиындыққа ұшырауына қарамастан, жыныстық қатынастағы адамдар қарым-қатынастарын басқалар қалай қабылдағаны туралы ойлауға көп уақыт жұмсайды. Егер олардың әлеуметтік желідегі әріптестері достар жыныстық достық романтикалы деп ойласа немесе сенсе, басқа қарым-қатынастарда да мәселелер туындауы мүмкін. Мысалы, егер достықтың бір мүшесінің романтикалық серіктесі болса, ол адам қызғанышқа немесе күдікке ұшырауы мүмкін, бұл шиеленісті туғызып, жыныстық достықты бұза алады. Сондықтан, айналадағы әлеуметтік желідегі жыныстық достық туралы пікірлер достарының аудиторияның алдындағы сынаққа алаңдаушылықтарын өзгерте алады. Басқаша айтқанда, желідегі жыныстық қатынасты достық ретінде қатаң платоникалық қарым-қатынас ретінде қолдау арта берген сайын, көрермендер саны азаяды. Алайда, аудиторияның қиындықтары кейбір жыныстық достық қарым-қатынастар үшін проблемалық мәселе бола алады, бірақ жалпы жыныстық достық қарым-қатынастарда жиі кездеспейді.
Балалар мен жасөспірімдердің жыныстық қатынастарындағы достық қатынастары
Балалық шақтағы және жасөспірімдік шақтағы жыныстық қатынастағы достық қарым-қатынастар ересектердегі жыныстық қатынастағы достық қарым-қатынастарға үлкен әсер етеді. Балалық шақта жыныстық қатынасты сәтті бастаған адамдар кейінірек өмірде жыныстық қатынасты оңтайлы дамыта алатынын көрсетеді. Осылайша, ертедегі жыныстық достық қарым-қатынастар одан әрі әлеуметтік қарым-қатынастар үшін жоба ретінде қызмет етеді. Балалардың әлеуметтік дағдылары мен мінез-құлқы олардың бір жынысты немесе екі жынысты достары бар-жоғына байланысты өзгеруі мүмкін. Ковакс, Паркер және Хоффман жүргізген зерттеуде, олар балалардың көбінесе қарсы жынысты достармен араласатынын байқады, олар басқалар үшін агрессивтірек, бірақ ұялшақ емес. Сонымен қатар, мұғалімдер балалардың тек қарсы жынысты достары ғана болса, олардың оқу деңгейі мен әлеуметтік дағдылары төмен болады, бірақ жыныстық рөлдерге қатысты стереотиптер аз болады және олар аз доспен балаларға қарағанда әлеуметтік атмосфераға жақсы бейімделеді. Ковакс, Паркер және Хоффман зерттеулерінің нәтижелері балалардың ең жақын досы қарсы жынысты болса, олардың әлеуметтік жұмыс істеу қабілеттері нашар болатынын көрсетеді. Алайда, балалардың досы бір жынысты болса, бірақ кейбір достары екі жынысты болса, олар жақсы бейімделіп, жақсы қарым-қатынас жасай алады. Жасөспірімдікте жыныстық қатынастағы достық балалық шақтағыдан мүлдем өзгеше. Жасөспірім шақта жыныстық қатынастағы достық қарым-қатынас тек қана құрбы-құрдастарымен ғана емес, сонымен қатар бір жынысты құрбы-құрдастары арасында адамның әлеуметтік мәртебесін арттырады. Малоу Ирофф жүргізген 6-дан 8-сыныпқа дейінгі жасөспірімдер зерттеуінде жасөспірімдер жиі жыныстық достар құруды танымалдылыққа жету жолы ретінде қолданады, өйткені жыныстық достар мен жыныстық достар бар балалар екі жыныстың да көбірек қабылданады. Жасөспірімдер негізінен басқа жынысты, қарым-қатынас жасайтын достарын іздейді, өйткені олар осы достық қарым-қатынастардан бір жынысты достардан күткендей аз күтеді.
Екі жынысты достық қатынастардағы жанасу және жыныстық қатынас
Миллер, Денис, Диаз және Ранджит жыныстық қатынастарда достық қарым-қатынас тек қана платоникалық деп есептейтін ер адамдардың досына қол тигізуге көбірек дайын екенін анықтады. Алайда, олар қарым-қатынаста жақындықтың артуы мүмкін деп ойлағанда, олар кездейсоқ жанасуды қаламайды. Ал әйелдер болса, керісінше. Miller және басқалар, әйелдер жұрт алдында жыныстық қатынасқа қатысқан досының қол тигізгенін ерлерге қарағанда көбірек ыңғайсыз сезінгенін айтады. Егер достар бір-біріне қол тигізген кезде, қаншалықты жақын болса да, ерлер әйелдерге қарағанда қол тигізген кезде көбірек қозғайды. Зерттеушілер зерттеу нәтижелерін әлеуметтік қалаушылықтың бұрмалауымен шатастырған болуы мүмкін деп болжайды, өйткені әйелдер басқалар теріс белгілегеннен қорқып, жыныстық қатынасқа қарсы досының қоңырау шалуынан қозуды мойындау ықтималдығы аз болуы мүмкін. Афифи мен Фолкнер адамдардың өздерінің платоникалық жыныстық қатынастағы достарымен жыныстық қатынаста болғанын зерттеді. Олардың 51% -ы достарымен жыныстық қатынасқа түсіп, олармен романтикалық қарым-қатынас орнатуға ниеттенбеген, ал 34% қатысушылар достарымен бірнеше рет жыныстық қатынаста болғанын атап өтті. Afifi & Faulkner зерттеуінде достарымен жыныстық қатынасқа түскендердің үштен екісі бұл олардың қарым-қатынасын жақсартқанын, ал 56% қарым-қатынас романтикалық нәрсеге айналмағанын айтты. Жыныстық қатынас жыныстық қатынас арасындағы достық қарым-қатынастың мүмкін нәтижесі ретінде танылады. Осы жыныстық көріністерге қарамастан, кейбіреулер жыныстық қатынастағы жыныстық шиеленісті қуана қарсы алады, ал басқалары ыстық қарым-қатынас олардың қарым-қатынасын бұзатынын айтады. Шноуновер О'Мираның аудиториялық сынағы бойынша зерттеу жүргізді және Герреро мен Чавестің әртүрлі достық түрлерінің мүшелері қиындықтарды әртүрлі түрде көруі мүмкін екенін анықтады. Мысалы, "өзара романтика" жұптары үшін мүшелер қарым-қатынастың алғашқы романтикалық сатысына жақындауы мүмкін және егер олардың романтикалық сезімдері бір-біріне қатысты мінез-құлқына әсер етсе, онда олар романтикалық жұп ретінде қате қабылдануы мүмкін. Ал "қатаң платоникалық" достарыңыз аудиторияға қарсылық білдіруді талап етпеуі керек. Ерлер мен әйелдердің бір жынысты қарым-қатынастары қалай жұмыс істейтінін қарастырған кезде, ерлер өздерінің проблемалары туралы көбірек сөйлеседі және әйелдермен басқа ерлер достығынан гөрі әйелдермен көбірек ашылады, бұл ерлер мен әйелдер достық болған кезде күтілетін нәрселердің сұр аймағын жеңілдетуге бағытталған. Ерлі-зайыптылар құмарлық кезеңінен өткеннен кейін жыныстық қатынаспен достық қарым-қатынас болуы мүмкін. Кездесу кезінде бастапқы сезімдер құмарлық сезімдері және көптеген адамдар махаббат деп атайды, алайда қарым-қатынас жылдар бойы дамып, некеге кіргенде, зерттеулер бұл сезімдердің азайып, достыққа ауысатынын анықтады. Бұл даулы тақырып, өйткені кейбіреулер оны жыныстық "достық" деп атауға болмайды, керісінше романтикалық қарым-қатынас деп атайды, алайда Алан Бут пен Элейн Хесс зерттеулері жыныстық қатынастағы барлық достық қарым-қатынастардың жыныстық / романтикалық әсері болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ бұл достық қарым-қатынасты жоққа шығармайды. "Достық аймағы" екі қарсы жынысты адамдар ешқашан дос бола алмайды деген пікірге де назар аударды, ал көпшілігі бір жақ екіншісіне романтикалық сезімдері бар екенін көрсеткеннен кейін достық болмайды дейді. Бұл қатысты тараптардың бір-біріне романтикалық сезімдер білдіргені немесе қазіргі уақытта сезімдері бар ма, әлде достық достық ұзақтығы үшін тек платондық достық сезімдеріне негізделуі керек пе деген сұрақтарға сәйкес келеді. Д. Дональд О'Мира беретін жыныстық қатынас туралы анықтама - бұл ер адам мен әйел арасындағы қарым-қатынас, ол бірінші кезекте романтикаға бағытталған емес, бірақ әрқашан романтикалық сезімдерден бос емес, яғни бір тарап "дос аймағында" болған кезде, қарым-қатынас бірінші кезекте достыққа бағытталған болса, ол әлі де жыныстық қатынас достығы болып табылады. Балалардың психологиялық дамуы зерттеушілері, атап айтқанда Донна М. Ковакс, Джеффри Г. Паркер және Лоис В. Хоффман жасаған зерттеуде балалардың жыныстық қатынас арасындағы достық қарым-қатынастары қаралды және жас кезіндегі достық қарым-қатынастардың болмауы анықталды. Бұл зерттеу барысында алаңдаушылық тудырады, өйткені зерттеушілер бұл жас жастағы жыныстардың үлкен бөлінуіне байла�...