Кіріспе

Маржан (дар. مرجان; 1976 ж. 25 қаңтар 2002 ж.) - Кабул зоопаркының ең танымал тұрғыны. Маржан, парсы тілінде "мурал" дегенді білдіреді, 1976 жылы Батыс Германияда дүниеге келді және 1978 жылы Кёльн зоопаркы Кабул зоопаркына сыйлық ретінде берді. Ол Ауғанстан астанасына келіп, көп ұзамай оған Чуча (چوچه) есімді арыстандай қосылды. Арыстан Ауғанстанның коммунистік төңкерістен, Кеңес Одағының басып алуынан, соғыс әміршілерінің билігінен, Талибанның қатал режимінен басталған қақтығысты тарихына куә болды. 1990 жылдардағы азаматтық соғыс кезінде, толықтай хаос жағдай Кабулдың зоопаркын майданның ортасында қоршап алды. Жануарлар бағы бірнеше рет бомбаға түсіп, оның медициналық жабдықтарын да жойып, Жануарлар бағы қызметкерлері Маржанға көмектесе алмады. Ол Ауғанстан халқының аман қалу және бейбітшілікке деген тілегінің символы ретінде қарастырылады.

Қылмысқа әрекет

1995 жылдың 27 наурызында бір сарбаз өз ерлігін басқа сарбаздарына көрсету үшін арыстан орнына жасырын кірді. Маржанның өзі оған шабуыл жасап, бірнеше минуттан кейін өлтіреді. Келесі күні оның ағасы Маржанның өліміне кек алу үшін оның үйіне граната лақтырып, Маржанды ауыр жарақаттады. Оның көзін MDM, алғашқы көмекке шақырған PSF (Pharmaciens Sans Frontières) логистикалық қызметкері, MSF дәрігерлері және итальян фотожурналисі алып тастады, осылайша ол соқыр, саңырау және тұрақты мүгедек болды. Бірнеше рет операция жасалғанына қарамастан, Маржанның көзі мен аузы аман қалды. Оның тістері шықты, сондықтан ол сүйексіз ет жей алмайды. Ол өзінің орнына кіру үшін де пандус салынды, өйткені ол кіруге тырысқанда бірнеше рет құлап кеткен. Бұл оқиға жергілікті және шетелдегі жануарлар құқығын қорғаушы белсенділердің наразылығын туғызды. Гранатты лақтырған адам бір аптадан кейін қатты шабуылға ұшырап, алған жарақаттарынан қайтыс болды.

Соңғы жылдары және өлімі

2001 жылы АҚШ бастаған коалиция келгеннен кейін, Кабулдың бір кездері жақсы күтіп-бапталған зоопаркындағы жағдайдың нашарлығы туралы хабарлар пайда болғаннан кейін, батыс бұқаралық ақпарат құралдары арыстан туралы оқиғаға тез араласты. Бұл хабар тараған сайын Маржан бірден атақты тұлғаға айналды. Дүниежүзілік жануарларды қорғау, зоопарктар мен аквариумдар қауымдастығы және әлемдегі көптеген зоопарктар сияқты көптеген жануарларды қорғау ұйымдары ақша, медициналық заттар, сондай-ақ ветеринариялық дәрігерлер мен медбикелер сияқты көмек қолын соқты. Көпшілік оған ризашылық білдіргеніне қарамастан, Маржан қартайып, 2002 жылдың қаңтар айында қайтыс болды. Жануарлар дүниесінде жерленген атақты арыстанды жеке және қоғамдық түрде жерлеу рәсімі өткізілді. Оның қабірінде пашту тілінде мынадай сөздер жазылған: "Міне, 23 жаста Маржан жатыр. Ол әлемдегі ең танымал арыстан еді. 2002 жылдың наурыз айында Қытай Кабулдың зоопаркына Маржанның орнына бір жұп арыстан сыйлады.

Көркем шығармаларда

Маржан Халед Хосеинидің "Кайт-рннер" романында айтылған және Колин Тиванның "Ұлы ойын: Ауғанстан" пьесасының бөлігі болып табылатын "Кабул арысы" пьесасының орталық және есімді кейіпкері. Маржан Денис Джонсонның "Seek" эссе жинағында кездеседі. Жақында Маржан Ким Баркердің "Талибанның аласапыры" атты кітабында да аталып өтті. "Whiskey Tango Foxtrot" фильміндегі өшірілген сахнада Маржанға шабуыл жасалды. Ол сондай-ақ Дуйер Джонстың "Ауғанстан арыстаны (Маржанға кешірім) " атты өлеңінің тақырыбы болып табылады. "Кабулдың зоопаркында арыстан" атты өлеңінде Жиет Тайил Маржанның көзқарасынан азап, төзімділік және күш туралы жазады. Маржанның оқиғасы Анн & Лоран Шамп Массарттың "Libraires envolés, Bangkok Damas" кітабында баяндалған.