Кіріспе

Эстон коммунисі Яан Анвельт (Ессаар Ааду, Яан Холм, Яан Хулму, Каарел Маатамеес, Онкель Каак; орыс тілінде Ян Анвельт немесе Н. Альтъ; 1884 жылы 18 сәуір - 1937 жылы 11 желтоқсан) - эстондық большевик революционер және жазушы. Ол Ресейдің КСРО-на қызмет етті, Эстония Коммунистік партиясының жетекшісі, Эстонияның Советтік Атқарушы Комитетінің бірінші премьері және Эстонияның Жұмысшы Халық Коммунасы Кеңесінің төрағасы болды. 1937 жылы Иосиф Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде тұтқындалған ол НКВД-да Александр Лангфангтың ұрып-соғуынан алған жарақаттарынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Анвельт Ооргу, Воисику (қазіргі Вильянди) округінің крестьян отбасында дүниеге келген. Ол мектеп мұғалімі болу үшін Дорпаттан (қазіргі Тарту) бастады, содан кейін Санкт-Петербургте оқыды, онда ол Ресейдің Социал-демократиялық жұмысшы партиясының большевиктер фракциясына қосылды. 1905-1907 жылдары мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, сонымен бірге революциялық қызметке қатысты. 1907 жылдан 1912 жылға дейін Анвельт Санкт-Петербург университетінде юриспруденция студенті ретінде жартылай оқыды.

Қазан төңкерісі

1917 жылы 5 қарашада (қазіргі Григориан күнтізбесі бойынша 23 қазанда сол кезде Ресейде әлі де қолданылып жүрген Юлиан күнтізбесі бойынша) большевиктер көшбасшысы Яан Анвельт солшыл революционерлерді Эстонияның астанасы Таллиндегі революцияға бастап, саяси билікті қолға алды.

Революциядан кейінгі кезең

Балтық елдеріндегі революционерлердің жеңілісінен кейін Анвельт жер астына түсіп, революционер ретінде белсенді болып қалды, 1924 жылы Эстониядағы төңкеріс әрекеті көшбасшыларының бірі ретінде пайда болды. 1925 жылы Анвельт КСРО-ға келіп, 1926-1929 жылдары Жуковский атындағы Әуе күштерінің инженерлік академиясының саяси комиссары болып жұмыс істеді. 1929-1935 жылдары азаматтық әуе флотының бас басқармасында жоғары лауазымдарда жұмыс істеді. 1935 жылдан 1937 жылға дейінгі кезеңде Анвельт Коминтерннің бір бөлімінде мүше және атқарушы хатшы болып қызмет етті. Анвельт 1937 жылы тұтқындалды. Ұсталған кезде тергеу кезінде ол тергеуші Александр Лангфангтің 1937 жылы 11 желтоқсанда жасаған жарақаттарынан қайтыс болды. 1956 жылы Никита Хрущевтің қанықуы кезінде Анвельт оңалтылды. 1957 жылы Александр Лангфанг адам құқықтарын бұзғаны үшін тұтқындалды. 1958 жылы азаптау және жалған дәлелдер үшін 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Лангфан тұтқындалғаннан кейін 1973 жылы босатылды.

Жеке өмір

Жан Анвельт 1909-1910 жылдары социал-демократиялық саясаткер Алма Острамен тұрмысқа шыққан. 1912 жылы Санкт-Петербургте орыс әйелінен, Я. Васильеваға үйленді. Оның үшінші әйелі Алис Стайн Анвельт болды, екеуі екі балаға ие болды, қызы Кима және ұлы Жан. Оның немересі Андрес Анвельт 2016 жылы Эстонияның ішкі істер министрі болды.

Жаан Анвельт туралы кітаптар

Фред Петерсон, Жаан Анвельт: террористік жолбасшы. No 1 1 (Тарту: Argus, 1925) Ричард Маяк, Яан Анвелт: [elu ja tegevus]: abiks lektorile (Таллинн: Eesti NSV ühing "Teadus", 1964 ж. Eesti NSV ühing "Teadus"; 1964, nr. 28) Mälestusi ja dokumente J. Anveldist (EKP Keskkomitee Partei Ajaloo Instituut NLKP Keskkomitee Marksismi Leninismi Instituudi филиалы; [компилятор Р. Маяк]. Таллинн: Eesti Raamat, 1965) Холгер Пукк, Киржад Лийсале (Иллимар Пол суреттеген). Таллинн: Eesti Raamat, 1983) Алис Штайн Анвелт, Вальгус және варьюс: тұрақты емес адамдар мен күндері: [mälestusi V. Kingissepast ja J. Anveldist] (Таллинн: Eesti Raamat, 1988.)