Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1992 жылдан 2001 жылға дейін Эстония президенті
President of Estonia from 1992 to 2001
Леннарт Георг Мери (29 наурыз 1929 – 14 наурыз 2006) – эстон жазушысы, кинорежиссер және мемлекет қайраткері. 1990–1992 жылдары елдің сыртқы істер министрі, ал 1992–2001 жылдары Эстония президенті болды.
Lennart Georg Meri (; 29 March 1929 – 14 March 2006) was an Estonian writer, film director and statesman. He was the country's foreign minister in 1990–1992 and President of Estonia in 1992–2001.
Ерте өмір
Мери Таллинде, эстон дипломаты және кейін Шекспирді аударған Георг Мери мен эстон-швед анасы Алиса Бригитта Энгманның ұлы болып дүниеге келді. Леннарт отбасымен бірге Эстониядан ерте кетіп, шетелде тоғыз мектепте, төрт тілде оқыды. Оның ең жылы естеліктері Париждегі Жансон де Сайли лицейіндегі оқу жылдарынан қалды. Леннарт Мери ана тілі эстоннан басқа бес тілді де жетік білді: фин, француз, неміс, ағылшын және орыс тілдерін. 1940 жылы маусымда Эстонияға Сталиндік Кеңес Одағы басып кіргенде және оккупациялағанда Леннарт Мери отбасымен Таллин қаласында тұрды. 1941 жылы Мери отбасы мыңдаған эстон, латыш және литвалықтармен бірге Сібірге жер аударылды.
Meri was born in Tallinn, a son of the Estonian diplomat and later Shakespeare translator Georg Meri, and Estonian Swedish mother Alice Brigitta Engmann. With his family, Lennart left Estonia at an early age and studied abroad, in nine different schools and in four different languages. His warmest memories were from his school years in Lycée Janson de Sailly in Paris. In addition to his native Estonian, Lennart Meri fluently spoke five other languages: Finnish, French, German, English, and Russian. Lennart Meri and his family lived in Tallinn when Estonia was invaded and occupied by the Stalinist Soviet Union in June 1940. In 1941, the Meri family was deported to Siberia along with thousands of other Estonians, Latvians, and Lithuanians sharing the same fate.
Бірінші президенттік мерзім (1992-1996)
Қысқа мерзімдік Финляндиядағы Эстония елшісі қызметін атқарғаннан кейін, 1992 жылдың 6 қазанында ол Эстонияның екінші президенті болды және Кеңес Одағының ыдырауынан кейінгі алғашқы президент еді. Мери «Про Патриа» одағының үміткері болды. Тәуелсіздік алғаннан бері бұл сайлауда халықтың дауысы ескерілді. Бұрынғы жетекші коммунист және Жоғарғы Кеңестің төрағасы Арнольд Руйтель (Эстонияның Жоғарғы Кеңесі тәуелсіздік алғаннан кейін аты өзгертілді) 42 пайыз дауыс алып, Меридің 29 пайызынан озып кетті. Ешбір үміткер көпшілік дауысын алмағандықтан, сайлау нәтижесі жаңадан сайланған Рийгикогуда шешілді, онда «Про Патриа» альянсы басымдық танытты. Сайлау кампаниясы кезінде оның кейбір қарсыластары Меридің КГБ-мен бұрынғы байланыстары туралы сұрақтар көтеруге тырысты. Алайда, бұл айыптамалар Меридің беделіне және қоғамдық имиджіне зиян келтірмеді. Ленарт Мери 1992 жылдың 6 қазанында президенттік қызметке ант берді. Мери 1994 жылдың 25 ақпанында Ханзалық сауда барондарының ұрпақтары – гамбургтіктерге арналған фестиваль сөйлесуінде Караганов доктринасына қарсы пікір білдірді. Караганов бұл доктринаны шамамен 1992 жылы жасады, онда Мәскеу осы аймақтарда саяси ықпал ету мақсатында «жақын шетелде» тұратын этникалық орыстардың құқықтарын қорғаушы ретінде танысуы керек екендігі айтылады. Бұл идея 1992 жылы Борис Ельцин тарапынан Ресей Федерациясының саясатына енгізілді. 1994 жылы Эстонияның газеттер қауымдастығы Мериді «Жылдың баспасөз досы» деп жариялады. Бұл марапаттың алғаш рет табысталуы болды және содан бері жыл сайын беріліп келеді. 1998 жылы Мериге қосымша сыйлық табысталды және ол «Жылдың баспасөз досы» атағымен марапатталды. Ол Мадрид клубының мүшесі болды.
After a brief period as Ambassador of Estonia to Finland, on 6 October 1992 he became the 2nd President of Estonia, and the first since the breakup of the Soviet Union. Meri was the candidate of the Pro Patria Union. For the only time since the restoration of independence, the election had a popular vote component. Arnold Rüütel, a former leading communist and chairman of the Supreme Council (as the Estonian Supreme Soviet had been renamed following independence), led the field with 42 per cent to Meri's 29 percent. With no candidate receiving a majority, the election was decided in the newly elected Riigikogu, which was dominated by the Pro Patria Alliance. During the campaign, some of his opponents tried to bring up questions about Meri's alleged former links with the KGB. However, these allegations did not harm Meri's reputation and public image. Lennart Meri was sworn in as the President on 6 October 1992. Meri made public remarks against the Karaganov Doctrine on 25 February 1994 in a festival speech to the good Hamburgers, who descended from the trade barons of the Hanseatic League. Karaganov generated his doctrine in about 1992, and it states that Moscow should pose as the defender of human rights of ethnic Russians living in the 'near abroad' for the purpose of gaining political influence in these regions. Already in 1992 this idea was brought into Russian Federation politics by Boris Yeltsin. In 1994, the Estonian Newspaper Association declared Meri the Year's Press Friend. This was the first time this award was given; since that, it has been a yearly occurrence. In 1998, Meri was given the complementary award and titled the Year's Press Friend. He was a member of Club of Madrid.
Неміс босқындары мен басқа да этникалық тазалау құрбандарына жұмыс
Леннарт Мери Орталық және Шығыс Еуропадан келген неміс босқындарының, сондай-ақ Еуропадағы этникалық тазартудың басқа да құрбандарының адам құқықтарын қорғаумен айналысты және "Қуғын-сырқытуға қарсы орталықтың" (Zentrum gegen Vertreibungen) тапсырған Франц Верфель адам құқықтары сыйлығының төрешілер алқасының мүшесі болды. 1999 жылы ол "Қуғын-сырқытудан зардап шеккендер федерациясының" (Bund der Vertriebenen) жоғары наградасын алды.
Lennart Meri was engaged in the work for the human rights of German refugees from Central and Eastern Europe and other victims of ethnic cleansing in Europe, and was a member of the jury of the Franz Werfel Human Rights Award, which was awarded by the Centre Against Expulsions (Zentrum gegen Vertreibungen). In 1999 he received the highest distinction of the Federation of Expellees (Bund der Vertriebenen).
Жеке өмір
Мэри екі рет үйленген. Екінші әйелі Хелле Мери (1949 жылы туған) 1992 жылға дейін Эстон драма театрында актриса болып жұмыс істеді. Леннарт Меридің бірінші әйелі Регина Мери (1932–2020) 1987 жылы Канадаға эмиграциялаған. Леннарт Мериден үш бала қалды: ұлдары Март Мери (1959 жылы туған) және Кристиан Мери (1966–2022) және қызы Туулэ Мери (1985 жылы туған), сондай-ақ бес немересі бар. Оның туысы – эстондық совет әскері Арнольд Мери, ол эстондықтарды депортациялауға қатысқандығы үшін геноцид айыбымен сотталып, өмірінің соңғы 2 жылын сотта өтті, бірақ 2009 жылы үкім шығарылмастан қайтыс болды. 1998 жылы француз газеті La Vie Меріні «Жылдың еуропалық азаматы» деп таныды.
Meri was married twice. His second wife Helle Meri (born in 1949) worked as an actress in the Estonian Drama Theatre until 1992. Lennart Meri's first wife Regina Meri (1932−2020) emigrated to Canada in 1987. Lennart Meri was survived by three children: sons Mart Meri (born in 1959) and Kristjan Meri (1966 2022) and daughter Tuule Meri (born in 1985), and five grandchildren. His first cousin was the Estonian Soviet soldier Arnold Meri, who spent the last 2 years of his life on trial under charges of genocide for his involvement in deportations of Estonians, but died in 2009 before a verdict was given. Meri was chosen the European of the Year in 1998 by French newspaper La Vie.
Өлім
2005 жылдың ортасында қатты бас ауыруларынан кейін ми ісігі анықталды. Тамыз айында оған операция жасалды. Ісік қатерлі екені белгілі болды және ол 2006 жылдың 14 наурызында, 77 жасқа толуына он бес күн қалғанда, Таллиндегі ауруханада бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Телевизиядағы ұлттық сөйлесінде оның ізбасары, президент Руйтель: "Мери мемлекет басшысы болып өткен тоғыз жылында президенттік институтын жаңартып, Эстония Республикасын кең мағынада дамытты" деді. Финляндия президенті Тарья Халонен: "Фин халқы Леннарт Мериде жақын және адал дос жоғалтты, ал әлем – суық соғыстан кейінгі әлемнің көрнекті құрылысшыларының бірі болған ұлы мемлекет қайраткерін жоғалтты" деді. Латвия президенті Вайра Вике-Фрайберга: "әлем ұлы эстондық, ұлы мемлекет қайраткері және нағыз еуропалықтан айырылды" деді. Меридің қоштасу рәсіміне бұрынғы швед премьер-министрі Карл Бильдт және тағы басқа да көптеген саяхатшылар қатысты. Ол Таллин қаласының Пирита ауданындағы Орман зиратына жерленді.
Diagnosed with a brain tumor in mid 2005 after experiencing strong headaches, Meri underwent surgery in August. The tumor was found to be malignant and he died in the morning of 14 March 2006, fifteen days before his 77th birthday, after being hospitalized in Tallinn for months. In a televised national speech, his successor, President Rüütel, said, "In his nine years as head of state, Meri both restored the presidency and built up the Republic of Estonia in the widest sense." Finnish President Tarja Halonen stated, "The Finnish nation lost in Lennart Meri a close and sincere friend and the world, a great statesman who was one of the leading architects of the post Cold War world." Latvian President Vaira Vīķe Freiberga said, "the world has lost a great Estonian, a great statesman and a true European." Meri's funeral was attended by former Swedish premier Carl Bildt, among other figures. He was buried at Forest Cemetery in the Tallinn district of Pirita.
Мұра
Леннарт Мери – Эстония тарихындағы ең беделді және халықтың құрметіне бөленген президенттердің бірі болды. 2009 жылы Таллин әуежайы оның құрметіне Леннарт Мери Таллин халықаралық әуежайы деп аталды.
Lennart Meri was one of the most popularly respected presidents in Estonian history. Tallinn Airport was renamed in his name in 2009 Lennart Meri Tallinn International Airport in his honour.