Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстония саясаты парламенттік өкілді демократиялық республика аясында жүзеге асырылады, онда Эстония Премьер-Министрі үкімет басшысы болып табылады және көп партиялық жүйе бар. Заң шығару билігі Эстония Парламентіне жүктелген. Атқару билігін Премьер-Министр басқаратын Үкімет іске асырады. Сот билігі атқару және заң шығару биліктерінен тәуелсіз. Эстония Біріккен Ұлттар Ұйымының, Еуропалық Одақтың және НАТО-ның мүшесі болып табылады.
Overview of the politics of Estonia
Politics in Estonia takes place in a framework of a parliamentary representative democratic republic, whereby the Prime Minister of Estonia is the head of government, and of a multi party system. Legislative power is vested in the Estonian parliament. Executive power is exercised by the government, which is led by the prime minister. The judiciary is independent of the executive and the legislature. Estonia is a member of the United Nations, the European Union, and NATO.
Тарих
1918 жылы 21 ақпанда Эстонияның тәуелсіздік декларациясы жарияланды. Парламенттік республика Эстонияның Құрылтай жиналысы арқылы құрылды және Эстонияның алғашқы Конституциясы 1920 жылы 15 маусымда қабылданды. Эстония Парламенті (Мемлекеттік жиналыс) үкімет басшысы және мемлекет басшысы қызметін атқаратын Riigivanem сайлады. Тыныштық дәуірінде саяси партияларға тыйым салынды және 1934-1938 жылдар аралығында парламент отырыс өткізбеді, себебі елге 1938 жылы Эстонияның бірінші президенті болып сайланған Константин Пэтс жарлық арқылы билік жүргізді. 1938 жылы жаңа конституция қабылданды және Эстония Парламенті тағы да шақырылды, бұл жолы екі палаталы болып, Riigivolikogu (төменгі палата) және Riiginõukogu (жоғарғы палата) құрамында болды, екеуі де тікелей аудармада Мемлекеттік кеңес деген мағынаны білдіреді. 1940 жылы Эстонияны Кеңес Одағы басып алды, одан кейін 1941-1944 жылдар аралығында неміс оккупациясы орнады. Екі оккупация кезінде Эстония конституциясына сәйкес сайланған заңды институттар биліктен алынды. 1944 жылдың қыркүйегінде неміс әскерлері кеткеннен кейін заңды билік қысқа мерзімге қайта орнатылды, себебі Отто Тиф 1938 жылғы конституцияға сәйкес жаңа үкімет құрды. Тиф үкіметі бес күн ғана созылды, одан кейін Эстония қайтадан Кеңес Одағының оккупациясына түсті. Эстония 1991 жылы 1938 жылға дейінгі конституцияның сабақтастығы негізінде Эстония Республикасы ретінде тәуелсіздігін жариялады, бұл мемлекеттік социалистік экономикадан капиталистік нарықтық экономикаға өтуге бастама берді; 1992 жылы халық жаңа конституцияны бекітті. 2004 жылдың 1 мамырында Эстония Еуропалық Одаққа қабылданды.
The Estonian Declaration of Independence was issued on 21 February 1918. A parliamentary republic was formed by the Estonian Constituent Assembly and the first Constitution of Estonia was adopted on 15 June 1920. The Parliament of Estonia (State Assembly) elected a Riigivanem who acted both as Head of Government and Head of State. During the Era of Silence, political parties were banned and the parliament was not in session between 1934 and 1938 because the country was ruled by decree of Konstantin Päts, who was elected as the first President of Estonia in 1938. In 1938 a new constitution was passed and the Parliament of Estonia was convened once again, this time bicamerally, consisting of Riigivolikogu (lower house) and Riiginõukogu (upper house), both meaning State Council in direct translation. In 1940, Estonia was occupied by the Soviet Union. It was soon followed by the German occupation of 1941–1944. During the course of the two occupations, legal institutions, elected according to the Estonian constitution, were removed from power. In September 1944, after German forces left, legal power was briefly restored, as Otto Tief formed a new government in accordance with the 1938 constitution. The Tief government lasted for only five days, as Estonia was again occupied by the Soviet Union. Estonia declared independence in 1991 as the Republic of Estonia on the basis of continuity of the constitution prior to 1938, putting into motion the transition from a state socialist economy to a capitalist market economy; in 1992, the public approved a new constitution. On 1 May 2004, Estonia was accepted into the European Union.
Соңғы саяси оқиғалар
Реформалық партияның жетекшісі Андрус Ансип 2005 жылдан 2014 жылға дейін Эстонияның премьер-министрі болды. Тоғыз жылдық өкілеттігінің соңында ол Еуропалық Одақта ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр атанды. 2011 жылдың тамызында 2006 жылдан бері қызмет етіп келе жатқан Эстония президенті Томас Хендрик Ильвес қайта сайланды. 2014 жылдың наурызында Ансиптің отставкасынан кейін Реформалық партияның өкілі Таави Рõйвас жаңа премьер-министр болды. 34 жастағы Рõйвас сол кезде Еуропадағы ең жас премьер-министр еді. 2015 жылдың наурызында премьер-министр Таави Рõйвас басқаратын биліктегі Реформалық партия парламенттік сайлауда жеңіске жетті. 2016 жылдың қазанында Эстония парламенті Керсти Кальюлайдты Эстонияның жаңа президенті етіп сайлады. Ол Эстонияның тұңғыш әйел президенті болды. 2016 жылдың қарашасында Орталық партияның жаңа төрағасы Юри Ратас Эстонияның жаңа премьер-министрі болды. Ол премьер-министр Рõйвастың орнын басып алды, оның үкіметі парламенттегі сенімсіздік дауысынан жеңіліс тапты. 2019 жылғы парламенттік сайлауда Рийгикогуға бес партия өкілдік етті. Орталық партияның басшысы Юри Ратас Консервативтік халық партиясы және Исамаа партиясымен бірлесіп үкімет құрды, ал Реформалық партия мен Социал-демократиялық партия оппозицияға өтті. 2021 жылдың 13 қаңтарында Ратас сыбайлас жемқорлыққа байланысты туындаған мәселелерге байланысты премьер-министр лауазымынан кетті. 2021 жылдың 26 қаңтарында Реформалық партияның жетекшісі Кая Каллас Эстонияның тұңғыш әйел премьер-министрі болды, осылайша Эстония президенті де, премьер-министрі де әйел адамдардан тұратын әлемдегі жалғыз ел атанды. Жаңа үкімет елдің ең ірі екі саяси партиясы – Реформалық партия мен Орталық партиясының коалициясынан құралды. Алайда, 2021 жылдың 11 қазанында Алар Карис Эстонияның алтыншы президенті ретінде қызметке кірді. 2022 жылдың шілдесінде премьер-министр Кая Каллас өзінің либералды Реформалық партиясы, Социал-демократтар және консервативті Исамаа партиясынан тұратын жаңа үш партиялық коалиция құрды. Оның бұрынғы үкіметі солшыл Орталық партиясы коалициядан шыққаннан кейін парламенттегі көпшілік дауысын жоғалтты. 2023 жылдың наурызында премьер-министр Кая Каллас басқаратын Реформалық партия 31,4% дауыс жинап, парламенттік сайлауда жеңіске жетті. Оңшыл Консервативтік халық партиясы 16,1% дауыспен екінші орынды алды, ал үшінші орынды 15% дауыспен Орталық партия иеленді. 2023 жылдың сәуірінде Каллас өзінің үшінші үкіметін құрды, оған Реформалық партиядан басқа либералды Эстония 200 және Социал-демократиялық (SDE) партиялары да кірді. V Dem Демократия индексіне сәйкес, 2023 жылы Эстония әлемдегі сайлау демократиясы ең жоғары дамыған 5-ші ел болды.
The leader of the Reform Party Andrus Ansip was the Prime Minister of Estonia since 2005 until 2014. By the end of his nine year tenure he was the longest serving prime minister in the European Union. In August 2011, President of Estonia Toomas Hendrik Ilves, in office since 2006, was re elected. In March 2014, after the resignation of Ansip, Taavi Rõivas of the Reform Party became new prime minister. 34 year old Rõivas was the youngest prime minister in Europe at that time. In March 2015, the ruling Reform party, led by Prime Minister Taavi Rõivas, won the parliamentary election In October 2016, Estonian parliament elected Kersti Kaljulaid as the new President of Estonia. She was the first female president of Estonia. In November 2016, the new chairman of the Centre Party Jüri Ratas became the new Prime Minister of Estonia. He succeeded prime minister Rõivas whose government lost a parliamentary vote of no confidence. In the parliamentary election of 2019, five parties gained seats at Riigikogu. The head of the Centre Party, Jüri Ratas, formed the government together with Conservative People's Party and Isamaa, while Reform Party and Social Democratic Party became the opposition. On January 13, 2021 Ratas resigned as prime minister in the wake of a corruption scandal. On 26 January 2021, Reform Party leader Kaja Kallas became Estonia's first female prime minister, making Estonia the only country in the world to currently be led by both a female President and Prime Minister. The new government was a two party coalition between country's two biggest political parties Reform Party and Centre Party. However, Alar Karis was sworn in as Estonia's sixth President on October 11, 2021. In July 2022, Prime Minister Kaja Kallas formed a new three party coalition by her liberal Reform Party, the Social Democrats and the conservative Isamaa party. Her previous government had lost its parliamentary majority after the center left Center Party left the coalition. In March 2023, the Reform party, led by Prime Minister Kaja Kallas, won the parliamentary election, taking 31,4% of the vote. Far right Conservative People's Party came second with 16,1 % and the third was the Centre Party with 15% of the vote. In April 2023, Kallas formed her third government, which included, in addition to Reform Party, also the liberal Estonia 200 and the Social Democratic (SDE) parties. According to the V Dem Democracy indices Estonia was 2023 the 5th most electoral democratic country in the world.
Мекемелер
Эстонияның саяси институттарының құрылымын Эстония Конституциясы анықтайды. Конституция биліктерді бөлісу принципіне негізделген. Заң шығару билігі Парламентке, атқару билігі Үкіметке, ал сот билігі соттарға жүктеледі. Әрбір институт тиісті заң актілерімен толыққанды сипатталады.
The framework for the political institutions of Estonia is provided by the Constitution of Estonia The constitution follows the principle of separation of powers. Legislative power is wielded by the Parliament, executive power by the Government and judicial power by the courts. Each institution is further defined by their respective legislative acts.
Қаржы және ұлттық бюджет
Эстония дамыған еркін нарықтық экономиканы жүзеге асырады, ол Еуропалық Одақ пен Еуроаймақтың құрамына кіру арқылы кеңінен Еуропа экономикасына интеграцияланған. Эстонияның валюлық жүйесі Эстония Орталық банкімен басқарылады, ал ұлттық бюджет Республика Үкіметімен әзірленеді және Парламенттің бекітуінен өтеді. Бюджет жобасы бюджет жылының басынан кем дегенде үш ай бұрын Парламентке ұсынылуы керек. Мемлекеттік бюджетті жасау және қабылдау қағидалары Мемлекеттік бюджет туралы заңда егжей-тегжейлі сипатталған. Қаржылық бақылауды Қаржылық қадағалау органы жүзеге асырады. Ол бағалы қағаздар нарығын, банктерді, сақтандыру компанияларын, сақтандыру делдалдарын, инвестициялық қауымдастықтарды және басқару компанияларын қадағалайды.
Estonia operates an advanced free market economy, which is integrated into the wider European economy by being part of the European Union and the Eurozone. The Estonian monetary system is managed by the Estonian Central Bank, the national budget is drafted by the Government of the Republic and approved by the Parliament. The draft must be presented to the Parliament at least three months before the beginning of the budget year. The rules for drafting and passage of the state budget are described in the State Budget Act. Financial supervision is provided by the Financial Supervision Authority. It supervises securities market, banks, insurance providers, insurance mediators, investment associations and management companies.