Кіріспе

АҚШ армиясының бұрынғы барлау қызметі Контр-барлау корпусы (Армия CIC) - екінші дүниежүзілік соғыста және суық соғыстың басында АҚШ армиясының барлау қызметі. Оның рөлін 1961 жылы АҚШ армиясының барлау корпусы, ал 1967 жылы АҚШ армиясының барлау агенттігі өз мойнына алды. Оның функцияларын қазіргі заманғы ұрпағы - АҚШ армиясының қарсы барлау қызметі атқарады. Ұлттық қарсы барлау корпусы қауымдастығы (NCICA) - ардагерлер қауымдастығы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы әскери барлау агенттерімен құрылған.

Шығу тегі

CIC 1917 жылы Ральф Ван Деман құрған Ақпараттық полиция корпусынан бастау алды. АҚШ-та жұмыс істейтін және Францияда американдық экспедициялық күшке қосылған бұл ұйым өз шыңында 600-ден астам адамнан тұратын. Алайда, соғыстан кейінгі кезеңде оқшаулану саясаты, әскери шығындарды қысқарту және экономикалық күйзеліс 1930 жылдардың ортасына қарай оның саны 20-дан аз адамға дейін төмендеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1930 жылдардың аяғында соғыстың қатерлі қаупі CIP кеңейтуін Бірінші дүниежүзілік соғыс деңгейіне дейін жеткізді, ал 1941 жылдың желтоқсанында АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруі одан да үлкен кеңейту мен жаңа атау әкелді. 1941 жылы 13 желтоқсанда армияның генерал-адъютанты 1942 жылдың 1 қаңтарынан бастап CIP-ті қарсы барлау корпусы деп қайта атауға бұйрық шығарды. 543 офицер мен 4431 офицерге жаңа құрам тағайындалды. CIC заңгерлік, полиция немесе басқа тергеушілердің тәжірибесі бар адамдарды жалдады, әсіресе шетелдік тілдерді білетін адамдарды іздеді. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арнайы CIC командалары құрылды, олардың көп бөлігі әскери барлау қызметі қызметкерлерінің құрамында болды (Ритчи Бойз қараңыз). Алайда олардың саны ешқашан жеткіліксіз болғандықтан, жергілікті аудармашылар жиі жұмысқа алынды. Ауладағы CIC агенттерінің көпшілігі (сонымен қатар Еуропадағы әскери барлау қызметі) офицерлік емес шенді капралдар мен сержанттардың әртүрлі дәрежесін ғана ұстағандықтан, олар жай киім киген немесе шен белгілері жоқ киім киген; шен белгілерінің орнына және жеке адам ретінде танылмау үшін агенттер әдетте офицерлік "U.S". жаға белгісін киген. Оларға өз жұмысын жеңілдету үшін өздерін тек "агент" немесе "арнайы агент" деп таныстыруды тапсырды. Бұл тәжірибелер қазіргі контрсекреттік агенттер арасында жалғасуда. АҚШ-та CIC генерал-майормен және Федералды тергеу бюросымен (FBI) бірлесіп, құпия материалдарға қол жеткізген әскери қызметкерлердің артта қалғандығын тексеруді, ықтимал саботаж мен бүлдірушілік туралы тергеуді және әсіресе жапон, итальян немесе неміс тектес американдықтарға қарсы жасалған адалдықсыздық туралы айыптауларды жүргізді. ФБР-мен жасалған келісім бойынша шектеулерге қарамастан, CIC азаматтық тергеулерге едәуір күш жұмсады. "Контрсекреттік қызмет тарихы" атты кітаптың 7-томында былай деп түсіндіріледі: "Дұшпанның басшылығымен жасалған тыңшылық пен саботажға бірден-бір адам қатысқан жоқ. Әдетте, тізбекте АҚШ-тағы агенттен бастап, кері қарай, қарсыластың еліне дейін соққылар мен курьерлер арқылы жалғасатын сандар болды. Бұл міндетті түрде әскери күдіктілермен азаматтық азаматтарды байланыстырды және бұл іс ФБР-мен байланысты болды. Әскери аспекті кішігірім болды, ал негізгі тергеу күш-жігері азаматтық қоғамдастықта болды, олар бірден көп агентті бақылайтын жоғары билікті табу үшін". Алайда, армиядағы хабаршыларды пайдалану саяси тұрғыдан даулы болып кетті, сондықтан CIC өз қызметін қысқартуға мәжбүр болды. Атап айтқанда, CIC-ке ішкі тергеуді тоқтату, тергеу жазбаларын жою және өз агенттерін шетелдегі театрларға жіберу бұйырылды. Бұл кенеттен және бұрын-соңды болмаған қуғын-сүргіннің себебі ешқашан анықталмаған. Корпустың ресми тарихында айтылған бір жетекші теорияда "бұл оқиғалардың жылдамдығы үкіметтегі маңызды лауазымдарды атқаратын коммунистердің АҚШ-тағы CIC тергеу қызметін тоқтатуға бел буғаны" туралы күмән тудырмады. Тағы бір мүмкін түсінік - КҚК Элеонора Рузвельт қонақ үйінің бөлмесіне қателікпен микрофон құрып, президенттің ашуын туғызған. Қалай болғанда да, CIC өзі аса қажырлы жинаған тергеу деректерін қорғады. Сайер мен Ботингтің айтуынша (47 б.) "Білген немесе күдікті коммунистерді тергеуді тоқтату және осындай адамдар туралы барлық деректерді дереу жою туралы бұйрық берілген кезде, тоғыз корпус аймақ командирлерінің сегізi бұл бұйрыққа бағынбаудың таңғажайып қадамын жасады". Корпустың ресми тарихы бойынша, бұл ақпарат коммунизмді бақылауда өте құнды болып шықты: "1941 жылдың мамыр айынан 1945 жылдың қыркүйегіне дейін CIC-тің коммунизм мен оның жақтастары туралы алған ақпараты сол кезден бастап Құрама Штаттарда коммунизмді бақылауда ұстауда маңызды рөл атқарды".

Манхэттен жобасы

CIC бөлімшелері сондай-ақ Манхэттен жобасының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысты, оның ішінде Лос-Аламостан, Нью-Мексикодан Тинианға дейін бөлініп шығатын бомба материалдарын жеткізуші ретінде қызмет атқарды. Олар 1945 жылы Сан-Францискодағы Біріккен Ұлттар Ұйымының ұйымдастыру конференциясында жұмыс істеді, оған Алгер Гисс бас хатшы ретінде төрағалық етті. Үш жылдан кейін Алгер Хисс коммунист деп айыпталып, айыптауға қарсы жала жабу туралы іс қозғағанда, оның адвокаттары жасырын түрде CIC арнайы агентін бас тергеуші ретінде жалдап, оның жала жабу туралы ісін дайындауға көмектесті. Еуропа және Тынық мұхит операциялар театрында CIC барлық деңгейдегі жасақтарды орналастырды. Бұл жасақтар жау туралы жаудың құжаттарынан, тұтқынға алынған әскерлерді тергеуден, әскери және азаматтық көздерден тактикалық ақпарат берді. Олар әскери қондырғылар мен баспаналы аймақтарды қорғауға, жау агенттерін анықтауға және желілердің артында қалуға қарсы әрекет етуге қатысты. Олар сондай-ақ қауіпсіздік, цензура, құжаттарды тәркілеу және тұзақтардың қауіптері туралы ұрыс бөлімшелеріне жаттықтыру берді. Кейбір жағдайларда Генри Киссинджер сияқты CIC агенттері өздерін үлкен қалаларды басып алуда одақтас әскери үкіметінің (АҚШТ) офицерлері келгенге дейін де фактілік әскери үкімет ретінде әрекет ететінін көрді. Еуропадағы соғыс аяқталып, CIC Alsos, Paperclip және TICOM операцияларына қатысып, неміс қызметкерлерін іздестірді және атом қарулары, зымыран және криптография саласындағы зерттеулер жүргізді.

Қағаз қыстырғыш операциясы

Екінші дүниежүзілік соғыс соңында CIC агенттері "Paper Clip" операциясы бойынша сәттілікке қол жеткізді, ол советтер оларды алып кетпес бұрын, америкалықтар үшін неміс зымыран ғалымдарын алды. Бұл іс-әрекет американдық ракетаны дамыту бағдарламасының табысына және космосқа сәттілік әкелді. CIC белсенді түрде қарсы барлау қызметін жалғастырды.

Бақыт жобасы

After the war, in West Germany, the CIC also directed the so called "Project Happiness" that sought to recruit former Gestapo and SD members as informants to infiltrate East German communist parties, such as the SED and KPD.

Басқа қызмет түрлері

Соғыстан кейінгі кезеңде CIC оккупацияланған елдерде, әсіресе Жапония, Германия және Австрияда жұмыс істеді, қара нарыққа қарсы күресті, бұрынғы режимнің көрнекті мүшелерін іздестірді және тұтқындады. Демобилизация проблемасына қарамастан, көптеген тәжірибелі агенттер азаматтық өмірге оралғаннан кейін, CIC американдық оккупациялық аймақтардағы жетекші барлау ұйымына айналды және көп ұзамай жаңадан пайда болған суық соғыста жаңа жаумен бетпе-бет келді. 1950 жылы маусымда Корей соғысының басталуы CIC-тің тағы бір рет әскери қақтығысқа араласуын білдірді және ол үлкен кеңейтуге ұшырады. Алайда бұл CIC-тің ресурстар мен жауынгерлерді пайдаланудың соңғы мүмкіндігі болып шықты. Барлығы да бір-бірімен салысып, бір-бірімен келіспей, бір-біріне қарсы шығып, 1961 жылы CIC тәуелсіз ұйым ретінде өмір сүруін тоқтатты. 1960 жылдары АҚШ армиясында қызмет еткен Кристофер Пайл "Америка Құрама Штаттары бойынша 20 немесе одан да көп адамның әр демонстрациясын қарастыратын 1500 әскери құпия агенттер бар екенін" білген. Пайлдың ашып айтқандары Конгресс тергеуіне және Армияның тергеу шектен шығулары деп саналатын жағдайға қарсы іс-қимылға әкелді. Бұл, қорғаушылар контрсекреттік тиімділіктің шыңы деп санайтын жағдайдың аяқталуына әкелді: "Қиындық кезеңінің шыңында CIC агенті көшеден Форт Холабирд штаб-пәтеріне 20 минут ішінде, АҚШ-тың кез-келген қаласынан, есеп беруді ала алады, секундтар немесе қысқа минуттан кейін есеп Пентагонның төменгі жертөлесіндегі Операциялық орталықта болды".

"Сүйек сызығы" даулы мәселесі

CIC-тің соғыстан кейінгі Еуропадағы операцияларының бірі - "шұңқыр желісі" операциясы - кеңестер оккупациялық аймақтарынан хабаршылар мен қоқыс шығарушылар үшін Италия немесе Испания арқылы Оңтүстік Америкаға қауіпсіз жерге, жалған жеке тұлғалар мен құжаттармен CIC-тің ақысын төлеген және Ватикан жасаған. Әділет департаментінің тергеуі сонымен қатар CIC-тің Римдегі хорват дінбасысы Крунослав Драгановичпен қарым-қатынасын анықтады, ол CIC-де жұмыс істеген кезде латын Америкасына Усташе соғыс қылмыскерлерін тасымалдау үшін өзінің жасырын тышқан желісін жүргізді. 1988 жылы тағы бір баяндамада CIC-тің нацистік соғыс қылмыскерлері мен әріптестерін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары хабаршы ретінде пайдалануы қаралды. 1988 жылдың маусым айында Әділет министрлігінің қылмыстық істер жөніндегі бөліміндегі арнайы тергеулер бюросы "кем дегенде 14 нацистік соғыс қылмыскерлері күдіктілері, олардың кейбіреулері Аурупаның басып алынған жерінде яһудилерді өлтіруге қатысы бар болуы мүмкін, Австриядағы CIC-ге құпия ақпарат ретінде жұмыс істегенін" жариялады.