Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құпия ақпаратты жасырын алу
Clandestine acquisition of confidential information
Тыңшылық, барлау немесе ақпарат жинау – құпия немесе сенімді ақпаратты (барлау) алу амалы. Тыңшылықпен айналысатын адам тыңшылық агенті немесе шпион деп аталады. Кез келген жеке тұлға немесе шпиондық желі (бірлесіп жұмыс істейтін шпиондар тобы), үкімет, компания, қылмыстық ұйым немесе тәуелсіз операция қызметінде тыңшылық жасауы мүмкін. Бұл амал жасырын болып табылады, себебі ол өзінен-өзі ұнамайтын нәрсе. Кейбір жағдайларда, бұл құқық қорғау органдарының заңды құралы болуы мүмкін, ал басқа жағдайларда заңсыз және заңмен жазаланады. Тыңшылық көбінесе үкіметтік немесе коммерциялық ұйымның жүйелі жұмысының бір бөлігі болып табылады. Дегенмен, бұл термин әдетте әскери мақсаттар үшін потенциалды немесе нақты жауларға мемлекеттік тыңшылықпен байланыстырылады. Корпорацияларға қатысты тыңшылық – өндірістік тыңшылық деп аталады. Мақсатталған ұйым туралы деректер мен ақпаратты жинаудың бір жолы – оның қатарына ену. Тыңшылар кейін жаудың күші мен саны туралы ақпарат бере алады. Сонымен қатар, олар ұйым ішіндегі наразыларды тауып, оларды қосымша ақпарат беруге немесе дезертирлікке итермелеуі мүмкін. Дағдарыс кезінде тыңшылар технологияны ұрлап, жауды түрлі жолдармен саботаж жасайды. Контрбарлау – жаудың тыңшылық және ақпарат жинау әрекеттерін тоқтату амалы. Дербес мемлекеттердің барлығы дерлік, тіпті басқа елдерде тыңшылықпен айналысатындардың да тыңшылыққа қатысты қатаң заңдары бар, ал ұсталғандарға қатысты жазалар көбінесе ауыр болады.
Espionage, spying, or intelligence gathering is the act of obtaining secret or confidential information (intelligence). A person who commits espionage is called an espionage agent or spy. Any individual or spy ring (a cooperating group of spies), in the service of a government, company, criminal organization, or independent operation, can commit espionage. The practice is clandestine, as it is by definition unwelcome. In some circumstances, it may be a legal tool of law enforcement and in others, it may be illegal and punishable by law. Espionage is often part of an institutional effort by a government or commercial concern. However, the term tends to be associated with state spying on potential or actual enemies for military purposes. Spying involving corporations is known as industrial espionage. One way to gather data and information about a targeted organization is by infiltrating its ranks. Spies can then return information such as the size and strength of enemy forces. They can also find dissidents within the organization and influence them to provide further information or to defect. In times of crisis, spies steal technology and sabotage the enemy in various ways. Counterintelligence is the practice of thwarting enemy espionage and intelligence gathering. Almost all sovereign states have strict laws concerning espionage, including those who practice espionage in other countries, and the penalties for being caught are often severe.
Тарих
Шпионаж ежелден бері әскери істерде маңызды болып келген. Ең көне құпия құжат – шамамен б.з.д. 1750 жылы қайтыс болған Хаммурапи патшаның сарайында дипломатиялық елші болып келген тыңшы жасаған есеп. Ежелгі Египеттің жасырын қызметі дамыған, ал тыңшылық туралы «Илиада», «Библия» және «Амарна хаттарында» айтылған. Грек-рим әлемінде де шпионаж кең таралған, онда тыңшылар сауатсыз азаматтарды мемлекеттік қызметке жұмысқа алған. Соғыста да, бейбіт уақытта да шпионаж бен барлаудың орталық рөл атқаратыны туралы тезис алғаш рет «Соғыс өнері» және «Арташастрада» айтылған. Орта ғасырларда Еуропа мемлекеттері, кейіннен қарсы төңкеріс деп аталатын іспен ерекшеленді, олар католик инквизициясын ұйымдастырып, дінге қарсылықты жоюға тырысты. Инквизициялар орталықтандырылған жаппай тергеулермен және егжей-тегжейлі жазбалармен ерекшеленді. Батыс шпионажы Ренессанс кезінде түбегейлі өзгерді, осы кезде итальян қала-мемлекеттері астаналарда тұрақты елшілерді орнатып, барлау ақпаратын жинады. Ренессанс дәуіріндегі Венеция шпионажға соншалықты құмар болды, қауіпсіздікке жауапты Ондық кеңес тіпті дождың үкіметтік архивтерге еркін қол жеткізуіне рұқсат бермеді. 1481 жылы Ондық кеңес Венецияның барлық мемлекеттік қызметкерлеріне елшілермен немесе шетелдіктермен байланыс орнатуға тыйым салды. Ресми құпияны ашқандар өлім жазасына кесілуі мүмкін. Венеция шпионажға құмар болды, өйткені халықаралық сауданың табысты болуы үшін қала-мемлекет өзінің сауда құпияларын қорғауы керек болды. Англия королевасы Елизавета I тұсында Фрэнсис Уолсингхэм (1532–1590) сыртқы істер министрі және барлау басшысы болып тағайындалды. Романшы және журналист Дэниел Дефо (1731 жылы қайтыс болды) ғана британ үкіметі үшін тыңшылық жасаған жоқ, сонымен қатар қазіргі полиция мемлекетінің әдістерін болжаған шпионаж теориясын да жасады. Америка революциясы кезінде Нейтан Хейл мен Бенедикт Арнольд тыңшы ретінде танымал болды, ал Америка Азамат соғысы кезінде екі тарап та тыңшыларды кеңінен пайдаланды. Джордж Вашингтон өзі тыңшы болмаса да, Американың алғашқы тыңшы-бастығы болды және британдықтарға қарсы шпионаж тактикасын қолданды. Барлау қызметтері кейбір ақпаратты жинау әдістерін басқаларынан жоғары бағалайды. Мысалы, бұрынғы Кеңес Одағы ашық дереккөздердегі зерттеулерге қарағанда адамдық ресурстарды артық көреді, ал АҚШ SIGINT және IMINT сияқты технологиялық әдістерге баса назар аударады. Кеңес Одағында саяси (КГБ) және әскери (ГРУ) барлау офицерлері жұмысқа алған агенттерінің саны бойынша бағаланды.
Espionage has been recognized as of importance in military affairs since ancient times. The oldest known classified document was a report made by a spy disguised as a diplomatic envoy in the court of King Hammurabi, who died in around 1750 BC. The ancient Egyptians had a developed secret service, and espionage is mentioned in the Iliad, the Bible, and the Amarna letters. Espionage was also prevalent in the Greco Roman world, when spies employed illiterate subjects in civil services. The thesis that espionage and intelligence has a central role in war as well as peace was first advanced in The Art of War and in the Arthashastra. In the Middle Ages European states excelled at what has later been termed counter subversion when Catholic inquisitions were staged to annihilate heresy. Inquisitions were marked by centrally organised mass interrogations and detailed record keeping. Western espionage changed fundamentally during the Renaissance when Italian city states installed resident ambassadors in capital cities to collect intelligence. Renaissance Venice became so obsessed with espionage that the Council of Ten, which was nominally responsible for security, did not even allow the doge to consult government archives freely. In 1481 the Council of Ten barred all Venetian government officials from making contact with ambassadors or foreigners. Those revealing official secrets could face the death penalty. Venice became obsessed with espionage because successful international trade demanded that the city state could protect its trade secrets. Under Queen Elizabeth I of England , Francis Walsingham ( 1532–1590) was appointed foreign secretary and intelligence chief. The novelist and journalist Daniel Defoe (died 1731) not only spied for the British government, but also developed a theory of espionage foreshadowing modern police state methods. During the American Revolution, Nathan Hale and Benedict Arnold achieved their fame as spies, and there was considerable use of spies on both sides during the American Civil War. Though not a spy himself, George Washington was America's first spymaster, utilizing espionage tactics against the British. Intelligence services value certain intelligence collection techniques over others. The former Soviet Union, for example, preferred human sources over research in open sources, while the United States has tended to emphasize technological methods such as SIGINT and IMINT. In the Soviet Union, both political (KGB) and military intelligence (GRU) officers were judged by the number of agents they recruited.
Әдістер мен терминология
Жаңалық құралдарында «шпиондық спутниктер» және басқа да осыған ұқсас нәрселер туралы айтылса да, тыңшылық барлық барлау салаларымен бірдей емес. Бұл – адамдардан алынатын барлаудың (ХУМИНТ) нақты бір түрі. Кодты бұзу (криптоанализ немесе COMINT), ұшақтан немесе спутниктен түсірілген суреттер (IMINT) және қолжетімді деректерді талдау (OSINT) – барлаудың түрлері, бірақ олардың ешқайсысы тыңшылық деп есептелмейді. ХУМИНТ-тің көптеген қызметтері, мысалы, тұтқындарды сұрау, әскери барлау тобынан және дипломаттардан алынған мәліметтер және т.б. тыңшылық болып саналмайды. Тыңшылық – бұл құпия ақпаратты (классификацияланған) осы ақпаратқа қол жеткізуге рұқсаты жоқ адамдарға жария ету. Басқа барлау түрлерінен айырмашылығы, тыңшылық көбінесе қажетті ақпарат сақталған жерге немесе ақпаратты білетін және оны қандай да бір түрде алдау арқылы беруге дайын адамдарға қол жеткізуді қамтиды. Жеке кездесулерге қатысты ерекшеліктер де бар, мысалы, Осло есебі немесе Роберт Хансеннің өзінің ақпаратын сатып алған адамдармен ешқашан кездеспеу талабы. АҚШ өзіне қарсы тыңшылықты «ұлттық қорғанысқа қатысты ақпаратты алу, жеткізу, тарату, хабарлау немесе қабылдау актісі» деп анықтайды, егер бұл ақпарат АҚШ-қа зиян келтіруге немесе кез келген шетелдік елге пайда әкелуге пайдаланылуы мүмкін деген сенім негізі болса. Black's Law Dictionary (1990) сөздігі тыңшылықты былай анықтайды: «ұлттық қорғанысқа қатысты ақпаратты жинау, беру немесе жоғалту». Тыңшылық – АҚШ заңнамасын бұзу болып табылады, сондай-ақ Әскери әділет кодексінің 106a бабында көрсетілген. АҚШ, көптеген елдер сияқты, Ұлттық құпия қызметінің бақылауымен басқа елдерге қарсы тыңшылық жүргізеді. Ұлыбританияның тыңшылық қызметін Құпия барлау қызметі басқарады.
Although the news media may speak of "spy satellites" and the like, espionage is not a synonym for all intelligence gathering disciplines. It is a specific form of human source intelligence (HUMINT). Codebreaking (cryptanalysis or COMINT), aircraft or satellite photography (IMINT), and analysis of publicly available data sources (OSINT) are all intelligence gathering disciplines, but none of them is considered espionage. Many HUMINT activities, such as prisoner interrogation, reports from military reconnaissance patrols and from diplomats, etc., are not considered espionage. Espionage is the disclosure of sensitive information (classified) to people who are not cleared for that information or access to that sensitive information. Unlike other forms of intelligence collection disciplines, espionage usually involves accessing the place where the desired information is stored or accessing the people who know the information and will divulge it through some kind of subterfuge. There are exceptions to physical meetings, such as the Oslo Report, or the insistence of Robert Hanssen in never meeting the people who bought his information. The US defines espionage towards itself as "the act of obtaining, delivering, transmitting, communicating, or receiving information about the national defence with an intent, or reason to believe, that the information may be used to the injury of the United States or to the advantage of any foreign nation". Black's Law Dictionary (1990) defines espionage as: " gathering, transmitting, or losing information related to the national defense". Espionage is a violation of United States law, and Article 106a of the Uniform Code of Military Justice. The United States, like most nations, conducts espionage against other nations, under the control of the National Clandestine Service. Britain's espionage activities are controlled by the Secret Intelligence Service.
Заң
Көптеген елдердің заңдары бойынша мемлекетке қарсы тыңшылық қылмыс болып саналады. АҚШ-та бұл 1917 жылғы «Тыңшылық туралы» заңмен реттеледі. Тыңшылықтың тәуекелдері әртүрлі. Қонақ елдің заңдарын бұзған тыңшы елден қуылса, түрмеге қамалса, тіпті өлім жазасына кесілсе де болады. Өз елінің заңдарын бұзған тыңшы тыңшылық немесе/және мемлекетке опасыздық жасағаны үшін түрмеге жабылуы мүмкін (АҚШ-та және басқа да кейбір елдерде бұл тек соғыс кезінде өз еліне қарсы қару қолданса немесе жауға көмектессе ғана мүмкін), тіпті Розенбергтер сияқты өлім жазасына кесілуі де мүмкін. Мысалы, Олдрих Эймс Шығыс блогындағы АҚШ Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) агенттерінің бірнеше іс материалдарын КГБ офицеріне – өзінің «жетекшісіне» тапсырғанда, КГБ бірнеше желіні «жойды» және кем дегенде он адамды жасырын түрде атып тастады. АҚШ Федералдық тергеу бюросы (ФБР) Эймсті қамағанда, ол өмір бойына түрмеде отыру жазасына кесілді; оның дипломатиялық иммунитеті бар байланысы «персона нон грата» деп жарияланып, әуежайға эскортталды. Оның әйеліне күйеуі жандармалыққа келмесе, өмір бойы түрмеде отыратынымен қорқытты; ол келісім берді, ал оған бес жылдық мерзім берілді. Қытайдағы ЦРУ офицері Хью Фрэнсис Редмонд дипломатиялық қорғаусыз және иммунитетсіз жұмыс істегендіктен, тыңшылық үшін қытай түрмесінде он тоғыз жыл өтті және сол жерде қайтыс болды. АҚШ заңдарында мемлекетке опасыздық, тыңшылық және тыңшылық – жеке қылмыстар. Мемлекетке опасыздық және тыңшылық үшін жаза шамасы жоғарылай түседі. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылғы «Тыңшылық туралы» заңды қабылдады. Содан бері Собл тыңшылар тобы, Роберт Ли Джонсон, Розенбергтер тобы, Олдрих Хазен Эймс сияқты көптеген тыңшылар ұсталды. Эймс бұрынғы 31 жылдық ЦРУ қарсы барлау офицері және сарапшысы болды, ол Кеңес Одағы мен Ресей үшін тыңшылық жасап, өз еліне қарсы тыңшылық жасады. Соңғы мәліметтерге сәйкес, Эймс ЦРУ агенттерінің саны бойынша екінші орында, ал 2023 жылы қайтыс болған Роберт Хансеннен кейін осы көрсеткіш бойынша екінші орында тұр.
Espionage against a nation is a crime under the legal code of many nations. In the United States, it is covered by the Espionage Act of 1917. The risks of espionage vary. A spy violating the host country's laws may be deported, imprisoned, or even executed. A spy violating its own country's laws can be imprisoned for espionage or/and treason (which in the United States and some other jurisdictions can only occur if they take up arms or aids the enemy against their own country during wartime), or even executed, as the Rosenbergs were. For example, when Aldrich Ames handed a stack of dossiers of U. S. Central Intelligence Agency (CIA) agents in the Eastern Bloc to his KGB officer "handler", the KGB "rolled up" several networks, and at least ten people were secretly shot. When Ames was arrested by the U. S. Federal Bureau of Investigation (FBI), he faced life in prison; his contact, who had diplomatic immunity, was declared persona non grata and taken to the airport. Ames' wife was threatened with life imprisonment if her husband did not cooperate; he did, and she was given a five year sentence. Hugh Francis Redmond, a CIA officer in China, spent nineteen years in a Chinese prison for espionage—and died there—as he was operating without diplomatic cover and immunity. In United States law, treason, espionage, and spying are separate crimes. Treason and espionage have graduated punishment levels. The United States in World War I passed the Espionage Act of 1917. Over the years, many spies, such as the Soble spy ring, Robert Lee Johnson, the Rosenberg ring, Aldrich Hazen Ames, Ames was formerly a 31 year CIA counterintelligence officer and analyst who committed espionage against his country by spying for the Soviet Union and Russia. So far as it is known, Ames compromised the second largest number of CIA agents, second only to Robert Hanssen, who also served a prison sentence until his death in 2023.
Шалқылаушы еместерге қарсы қолдану
Тыңшылық заңдары тыңшы емес адамдарды қудалау үшін де қолданылады. АҚШ-та 1917 жылғы Тыңшылық туралы заң социалистік саясаткер Юджин В. Дебске қарсы қолданылды (сол кезде Заңда әлдеқайда қатаң талаптар болды және басқа нәрселермен қатар әскери жинаққа қарсы сөйлеуге тыйым салынды). Кейіннен бұл заң мерзімді басылымдарды жариялауды тоқтату үшін қолданылды, мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыста Фатер Кафлиннің жағдайларында. 21-ші ғасырдың басында бұл заң Томас Эндрюс Дрейк, Джон Кириаку және Эдвард Сноуден сияқты құпия ақпаратты жариялағандарды, сондай-ақ журналистермен ешқандай зиянсыз себептермен байланыс жасаған Стивен Джин Ву Ким сияқты шенеуніктерді соттау үшін қолданылды. 2012 жылы Үндістан мен Пәкістан бір-бірінің бірнеше жүздеген азаматтарын шекараны заңсыз кесіп өту сияқты ұсақ бұзушылықтар үшін немесе виза мерзімін сақтамау үшін ұстап отырды, көбінесе оларға тыңшылық айыптары тағылды. Олардың кейбіреулері Пакистан мен Үндістанның осы адамдарға азаматтық бермей, оларды елсіз қалдыратын жағдайларды қамтиды. BBC 2012 жылы осындай жағдайдың бірі туралы хабарлады, ол Мұхаммед Идрисқа қатысты, ол 1999 жылы ауру ана-әкесін көріп келгеннен кейін 15 күндік визасын 2-3 күнге асырып кеткені үшін шамамен 13 жыл бойы Үндістан полициясының бақылауында ұсталды. Осы 13 жылдың көп бөлігі сот отырысын күтіп түрмеде өтті, ал қалған уақыты үйсіз немесе мейірімді отбасылармен бірге өтті. Үндістанның Азаматтық бостандықтар жөніндегі халықтық одағы және Адам құқықтары заң желісі оның ұсталуына наразылық білдірді. BBC кейбір мәселелерді Кашмир қақтығысынан туындаған шиеленіске байланысты деп атады.
Espionage laws are also used to prosecute non spies. In the United States, the Espionage Act of 1917 was used against socialist politician Eugene V. Debs (at that time the Act had much stricter guidelines and amongst other things banned speech against military recruiting). The law was later used to suppress publication of periodicals, for example of Father Coughlin in World War II. In the early 21st century, the act was used to prosecute whistleblowers such as Thomas Andrews Drake, John Kiriakou, and Edward Snowden, as well as officials who communicated with journalists for innocuous reasons, such as Stephen Jin Woo Kim. as of 2012, India and Pakistan were holding several hundred prisoners of each other's country for minor violations like trespass or visa overstay, often with accusations of espionage attached. Some of these include cases where Pakistan and India both deny citizenship to these people, leaving them stateless. The BBC reported in 2012 on one such case, that of Mohammed Idrees, who was held under Indian police control for approximately 13 years for overstaying his 15 day visa by 2–3 days after seeing his ill parents in 1999. Much of the 13 years were spent in prison waiting for a hearing, and more time was spent homeless or living with generous families. The Indian People's Union for Civil Liberties and Human Rights Law Network both decried his treatment. The BBC attributed some of the problems to tensions caused by the Kashmir conflict.
Ұлыбританиядағы тыңшылық заңдары
Ұлыбританияда 1911 және 1920 жылдарғы Ресми құпиялар туралы заңдарға сәйкес тыңшылық заңсыз. Бұл заңнама бойынша Ұлыбритания заңы тыңшылықты "жауға көмектесу ниетімен және мемлекет қауіпсіздігіне қасақана зиян келтіруге бағытталған адамдарға қатысты" деп қарастырады. MI5 мәліметінше, егер адам "мемлекет қауіпсіздігіне немесе мүдделеріне зиян келтіретін кез келген мақсатпен": тыйым салынған аумаққа жақындасса, кірсе немесе тексерсе; жауға тікелей немесе жанама түрде пайдалы болуы мүмкін жоспарлар сияқты құжаттар жасаса; немесе "жасырын ресми кодты сөздерді немесе парольдерді, эскиздерді, жоспарларды, үлгілерді, заттарды немесе жазбаларды немесе жауға тікелей немесе жанама түрде пайдалы болуы мүмкін немесе болуы мүмкін деп саналатын басқа да құжаттарды алса, жинаса, тіркесе немесе жарияласа немесе басқа біреуге жеткізсе", "тыңшылық" жасаған болады. Тыңшылықтың заңсыздығына тыңшылыққа "дайындық" жасайтын, немесе басқа біреуді тыңшылық жасауға ынталандыратын немесе көмектесетін кез келген әрекет те кіреді. Ұлыбританияның қылмыстық кодекстеріне сәйкес, тыңшылық жасағаны дәлелденгендер 14 жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланады, сонымен қатар бірнеше жаза тағайындалуы мүмкін.
Espionage is illegal in the UK under the Official Secrets Acts of 1911 and 1920. The UK law under this legislation considers espionage as "concerning those who intend to help an enemy and deliberately harm the security of the nation". According to MI5, a person commits the offence of 'spying' if they, "for any purpose prejudicial to the safety or interests of the State": approaches, enters or inspects a prohibited area; makes documents such as plans that are intended, calculated, or could directly or indirectly be of use to an enemy; or "obtains, collects, records, or publishes, or communicates to any other person any secret official code word, or password, or any sketch, plan, model, article, or note, or other document which is calculated to be or might be or is intended to be directly or indirectly useful to an enemy". The illegality of espionage also includes any action which may be considered 'preparatory to' spying, or encouraging or aiding another to spy. Under the penal codes of the UK, those found guilty of espionage are liable to imprisonment for a term of up to 14 years, although multiple sentences can be issued.
Үкіметтік барлау заңдары және оның тыңшылықтан айырмашылығы
Үкіметтік барлау шпиондықтан мүлдем өзгеше және Ұлыбританияда заңсыз емес, егер жеке тұлғалардың ұйымдары ICO-да тіркелген болса және Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы заңның (RIPA) шектеулерінде әрекет етсе. "Барлау" заң бойынша "үкімет немесе ұйым өз шешімдерін басшылыққа алу үшін жинаған барлық түрдегі ақпарат" ретінде қарастырылады. Оған қоғамдық және жеке ақпараттар, сондай-ақ көптеген түрлі мемлекеттік немесе құпия көздерден алынған мәліметтер кіреді. Ақпараттың барлығы ашық немесе құпия көздерден алынған болуы мүмкін, немесе екеуінің де үйлесімінен тұруы мүмкін. Дегенмен, шпиондық пен барлау байланысты болуы мүмкін. MI5 веб-сайтында айтылғандай, "дипломатиялық жамылғымен Ұлыбританияда әрекет ететін шетелдік барлау офицерлері қудалаудан иммунитеттенуі мүмкін. Мұндай тұлғалар тыңшылық (немесе, шын мәнінде, кез келген қылмыстық құқық бұзушылық) үшін сотталуы мүмкін, егер дипломатиялық иммунитет алдын ала алынбаса. Дипломатиялық жамылғысыз жұмыс істейтін офицерлерге мұндай иммунитет қарастырылмаған". Үкіметтік және ұйымдық барлау мен қадағалауды реттейтін заңдар да бар. Әдетте, тиісті орган үкіметтен рұқсат немесе жарлық алуы керек және ұлттық қауіпсіздікті немесе азаматтардың қауіпсіздігін қорғау мақсатында өз процедураларын орындауы керек. Барлау тапсырмаларын жүзеге асыратын адамдар RIPA-ға ғана емес, сонымен қатар Деректерді қорғау заңы мен Адам құқықтары заңына сәйкес әрекет етуі керек. Алайда, барлау әдістеріне қатысты шпиондық құралдарына арналған заңдар мен талаптар барлау түріне байланысты өзгереді.
Government intelligence is very much distinct from espionage, and is not illegal in the UK, providing that the organisations of individuals are registered, often with the ICO, and are acting within the restrictions of the Regulation of Investigatory Powers Act (RIPA). 'Intelligence' is considered legally as "information of all sorts gathered by a government or organisation to guide its decisions. It includes information that may be both public and private, obtained from much different public or secret sources. It could consist entirely of information from either publicly available or secret sources, or be a combination of the two." However, espionage and intelligence can be linked. According to the MI5 website, "foreign intelligence officers acting in the UK under diplomatic cover may enjoy immunity from prosecution. Such persons can only be tried for spying (or, indeed, any criminal offence) if diplomatic immunity is waived beforehand. Those officers operating without diplomatic cover have no such immunity from prosecution". There are also laws surrounding government and organisational intelligence and surveillance. Generally, the body involved should be issued with some form of warrant or permission from the government and should be enacting their procedures in the interest of protecting national security or the safety of public citizens. Those carrying out intelligence missions should act within not only RIPA but also the Data Protection Act and Human Rights Act. However, there are spy equipment laws and legal requirements around intelligence methods that vary for each form of intelligence enacted.
Соғыс
Соғыста тыңшылыққа рұқсат етіледі, себебі көптеген елдер қарсы тараптардың бір-бірі туралы мәліметтер алуға тырысуын қажетсіз деп есептейді. Міндетті жеңілдету және сәтті орындау үшін, жауынгерлер жаудан өздерінің кім екенін жасыру үшін, жау шебіне енгенде, жаудың киім-кешегін киеді. Бірақ, егер олар жау шебінде жасырынған күйде ұсталса, соғыс тұтқыны мәртебесіне ие болмайды және қудаланып, жазаға тартылады – тіпті өлім жазасына да кесіледі. 1907 жылғы Гаага конвенциясы соғыс кезіндегі тыңшылардың мәртебесін қарастырады, атап айтқанда, «Құрлықтағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптары» (Гаага IV); 18 қазан 1907 жыл: II БӨЛІМ. ТЫҢШЫЛАР. 29-бапта былай делінген: «Жау шебіне жасырын түрде немесе жалған сылтаумен кіріп, жау туралы ақпарат жинап, соғыс кезінде соғысқа қатысушы тарапқа жеткізу мақсатымен әрекет ететін адам тыңшы деп есептеледі». Егер сарбаздар жау шебіне тиісті форма киіп, ақпарат жинау мақсатымен енсе, олар тыңшы емес, жауға түскен жағдайда соғыс тұтқыны ретінде қаралуға құқылы заңды жауынгерлер саналады. 30-бапта: «Жау шебінде ұсталған тыңшы тек сот шешімінен кейін ғана жазалануы мүмкін» делінген. Алайда, 31-бапта егер тыңшы өз әскеріне қайта қосылып, кейін жауға заңды жауынгер ретінде түсіп қалса, ол бұрынғы тыңшылық әрекеттері үшін жазаланбайды және соғыс тұтқыны ретінде қарастырылуы керек. Бұл ереже өз еліне немесе оның одақтастарына опасыздық жасаған азаматтарға қолданылмайды және олар соғыс кезінде немесе одан кейін, әскери құрамына қайта қосылғандарына қарамастан, кез келген жерде және кез келген уақытта тұтқындалып, сотталуы мүмкін. Жау шебінде жүрген кезде тыңшы ретінде қарастырылмайтындар – қашқан соғыс тұтқындары мен құлаған ұшқыштар, себебі халықаралық құқық жасырынған тыңшы мен жасырынған қашқынды ажыратады. Бұл топтарға жау әскерлеріне шабуыл жасамаса, әскери ақпарат жинамаса немесе осылай маскировкаланған кезде ұқсас әскери операцияларға қатыспаса, жаудың киім-кешегін немесе азаматтық киім киюге болады. Жаудың формасын киген немесе жай ғана жылыну үшін және басқа да мақсаттармен, тыңшылық немесе ұқсас әскери операцияларға қатыспаған сарбаздар да заңсыз жауынгерлер ретінде қарастырылмайды. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың маусым айында сегіз неміс агенті АҚШ-қа «Пасториус» операциясының бөлігі ретінде, АҚШ экономикалық нысандарына саботаж жасау мақсатымен кірді. Екі аптадан кейін, ФБР оларды барлығын азаматтық киімде тұтқындады, себебі екі неміс агенті АҚШ-қа операция туралы хабарлады. 1907 жылғы Гаага конвенциясына сәйкес, бұл немістер тыңшылар ретінде танылды және Вашингтондағы әскери трибуналда сотталды. 1942 жылдың 3 тамызында барлығы кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Бес күннен кейін алты адам Колумбия округінің түрмесінде электр орындығында өлім жазасына кесілді. Басқаларына қарсы куәлік берген екі адамның жазасын президент Франклин Рузвельт түрмеге ауыстырды. 1948 жылы президент Гарри С. Трумэн оларды босатып, Германияның америкалық аймағына депортациялады. АҚШ-тағы жау тыңшыларының кодификациясы – Әскери сот әділдігінің бірыңғай кодексінің 106-бабы. Бұл, егер ұсталған адам «қарсыластың бақылауындағы немесе юрисдикциясындағы кез келген жерде, кемеде немесе ұшақта, немесе кез келген кеме жасау шебінде, кез келген өндірістік немесе өнеркәсіптік зауытта немесе Соединенные Штаттармен соғысты жүргізуге көмектесетін кез келген басқа да жерде немесе мекемеде тыңшы ретінде жасырын жүріп немесе тыңшылық әрекет жасағанда» өлім жазасын міндетті түрде қарастырады.
In war, espionage is considered permissible as many nations recognize the inevitability of opposing sides seeking intelligence each about the dispositions of the other. To make the mission easier and successful, combatants wear disguises to conceal their true identity from the enemy while penetrating enemy lines for intelligence gathering. However, if they are caught behind enemy lines in disguises, they are not entitled to prisoner of war status and subject to prosecution and punishment—including execution. The Hague Convention of 1907 addresses the status of wartime spies, specifically within "Laws and Customs of War on Land" (Hague IV); October 18, 1907: CHAPTER II Spies". Article 29 states that a person is considered a spy who, acts clandestinely or on false pretences, infiltrates enemy lines with the intention of acquiring intelligence about the enemy and communicate it to the belligerent during times of war. Soldiers who penetrate enemy lines in proper uniforms for the purpose of acquiring intelligence are not considered spies but are lawful combatants entitled to be treated as prisoners of war upon capture by the enemy. Article 30 states that a spy captured behind enemy lines may only be punished following a trial. However, Article 31 provides that if a spy successfully rejoined his own military and is then captured by the enemy as a lawful combatant, he cannot be punished for his previous acts of espionage and must be treated as a prisoner of war. This provision does not apply to citizens who committed treason against their own country or co belligerents of that country and may be captured and prosecuted at any place or any time regardless whether he rejoined the military to which he belongs or not or during or after the war. The ones that are excluded from being treated as spies while behind enemy lines are escaping prisoners of war and downed airmen as international law distinguishes between a disguised spy and a disguised escaper. It is permissible for these groups to wear enemy uniforms or civilian clothes in order to facilitate their escape back to friendly lines so long as they do not attack enemy forces, collect military intelligence, or engage in similar military operations while so disguised. Soldiers who are wearing enemy uniforms or civilian clothes simply for the sake of warmth along with other purposes rather than engaging in espionage or similar military operations while so attired are also excluded from being treated as unlawful combatants. For example, during World War II, eight German agents entered the U. S. in June 1942 as part of Operation Pastorius, a sabotage mission against U. S. economic targets. Two weeks later, all were arrested in civilian clothes by the FBI thanks to two German agents betraying the mission to the U. S. Under the Hague Convention of 1907, these Germans were classified as spies and tried by a military tribunal in Washington D. C. On August 3, 1942, all eight were found guilty and sentenced to death. Five days later, six were executed by electric chair at the District of Columbia jail. Two who had given evidence against the others had their sentences reduced by President Franklin D. Roosevelt to prison terms. In 1948, they were released by President Harry S. Truman and deported to the American Zone of occupied Germany. The U. S. codification of enemy spies is Article 106 of the Uniform Code of Military Justice. This provides a mandatory death sentence if a person captured in the act is proven to be "lurking as a spy or acting as a spy in or about any place, vessel, or aircraft, within the control or jurisdiction of any of the armed forces, or in or about any shipyard, any manufacturing or industrial plant, or any other place or institution engaged in work in aid of the prosecution of the war by the United States, or elsewhere".
Шымкенттік фантастика
Шпиондар туралы жазушылар мен кино режиссерлер көптен бері таңдаулы тақырыптарының бірі болып келген. Англиялық жазушы Рудьярд Киплингтің "Ким" романы – шпиондық әдебиеттің ерте үлгісі. Онда 19 ғасырдағы Орталық Азиядағы Ұлыбритания мен Ресей арасындағы "Ұлы Ойын" кезінде барлаушы агенттің дайындығы суреттеледі. Одан да ертерек туынды – Джеймс Фенимор Купердің 1821 жылы жазылған "Шпион" атты классикалық романы, ол Американдық шпионның Тәуелсіздік соғысы кезінде Нью-Йорктегі қызметі туралы айтады. 20 ғасырдағы көптеген шпиондық дау-дамаздар кезінде ұлттық барлау агенттіктері мен ондаған құпия агенттер туралы көптеген ақпараттар жарияланды. Бұл сенсациялық оқиғалар көпшіліктің осы кәсіпке деген қызығушылығын арттырды, бірақ олардың жұмысының құпиялылығына байланысты бұл сала жаңалықтарда сирек жарысатын. Бос орындарды толтыру үшін, құпия агент туралы халықтың көзқарасы негізінен 20 және 21 ғасырлардағы көркем әдебиет пен фильмдер арқылы қалыптасты. Дегенмен, Валери Плейм сияқты тартымды және әлеуметтес нақты агенттерге қатысты мән-жайлар көркем әдебиетте көбінесе назар аударылмайды. Көркемдік шпион агенті көбінесе жалғыз, кейде аморальді болады – қоғамның күнделікті шектеулерінен тыс қадам жасайтын, өмірдің мәнін іздейтін кейіпкер. Жалғыз шпиондық кейіпкерлер 1920 жылдардан бері жақсы сатылатын жеке тергеушілерді жазуды білетін авторлар үшін ыңғайлы стереотип болған болуы мүмкін. Джонни Федора ерте Қырғи-қалғи соғысы кезіндегі шпиондық әрекеттердің ойдан шығарылған агенті ретінде танымал болды, бірақ Джеймс Бонд – осы күрес кезінде барлау қызметкерлері жасаған шпиондық кейіпкерлердің ең коммерциялық сәттісі. Басқа ойдан шығарылған агенттерге Ле Карренің Джордж Смайли және Майкл Кейн сомдаған Гарри Палмер жатады. Шпиондық трендке қосылып, басқа жазушылар да әйел шпиондарды басты кейіпкер ретінде бейнелейтін шпиондық әдебиеттер жаза бастады, мысалы, "Баронесса" романында басқа романдармен салыстырғанда, әрекет пен секс көбірек суреттелген. Шпиондық фантастика видео ойындар әлеміне де еніп, "Perfect Dark", "GoldenEye 007", "No One Lives Forever" және "Metal Gear" сияқты ойындарда пайда болды. Шпионаж комедиялық жанрға да еніп отыр. 1960 жылдардағы "Get Smart" телесериалы, 1983 жылғы фин фильмдері "Агент 000" және "Өлімге алып келетін қисықтар", сондай-ақ Джонни Инглиш фильмдерінің трилогиясы өте нашар шпионды бейнелейді, ал 1985 жылғы "Spies Like Us" фильмінде Кеңес Одағына зымыранды зерттеуге жіберілген екі ақылсыз адам бейнеленген. "Император және шпион" тарихи романы 1920-1930 жылдары Жапониямен соғысқа жол бермеуге тырысқан АҚШ полковнигі Сидни Форрестер Машбирдің оқиғалы өмірін көрсетеді. Соғыс басталғанда ол Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы генерал МакАртурдың бас кеңесшісі болды. Қара жесір – бұрын Ресей шпионы болған, супергерой Темір Адамның қарсыласы ретінде таныстырылған ойдан шығарылған агент. Кейін ол Ш.И.Т.Қ. (S.H.I.E.L.D.) ойдан шығарылған барлау агенттігінің агенті және "Торлаушылар" супергеройлар командасының мүшесі болды.
Spies have long been favorite topics for novelists and filmmakers. An early example of espionage literature is Kim by the English novelist Rudyard Kipling, with a description of the training of an intelligence agent in the Great Game between the UK and Russia in 19th century Central Asia. An even earlier work was James Fenimore Cooper's classic novel, The Spy, written in 1821, about an American spy in New York during the Revolutionary War. During the many 20th century spy scandals, much information became publicly known about national spy agencies and dozens of real life secret agents. These sensational stories piqued public interest in a profession largely off limits to human interest news reporting, a natural consequence of the secrecy inherent in their work. To fill in the blanks, the popular conception of the secret agent has been formed largely by 20th and 21st century fiction and film. Attractive and sociable real life agents such as Valerie Plame find little employment in serious fiction, however. The fictional secret agent is more often a loner, sometimes amoral—an existential hero operating outside the everyday constraints of society. Loner spy personalities may have been a stereotype of convenience for authors who already knew how to write loner private investigator characters that sold well from the 1920s to the present. Johnny Fedora achieved popularity as a fictional agent of early Cold War espionage, but James Bond is the most commercially successful of the many spy characters created by intelligence insiders during that struggle. Other fictional agents include Le Carré's George Smiley, and Harry Palmer as played by Michael Caine. Jumping on the spy bandwagon, other writers also started writing about spy fiction featuring female spies as protagonists, such as The Baroness, which has more graphic action and sex, as compared to other novels featuring male protagonists. Spy fiction has permeated the video game world as well, in games such as Perfect Dark, GoldenEye 007, No One Lives Forever, and the Metal Gear series. Espionage has also made its way into comedy depictions. The 1960s TV series Get Smart, the 1983 Finnish film Agent 000 and the Deadly Curves, and Johnny English film trilogy portrays an inept spy, while the 1985 movie Spies Like Us depicts a pair of none too bright men sent to the Soviet Union to investigate a missile. The historical novel The Emperor and the Spy highlights the adventurous life of U. S. Colonel Sidney Forrester Mashbir, who during the 1920s and 1930s attempted to prevent war with Japan, and when war did erupt, he became General MacArthur's top advisor in the Pacific Theater of World War Two. Black Widow is also a fictional agent who was introduced as a Russian spy, an antagonist of the superhero Iron Man. She later became an agent of the fictional spy agency S. H. I. E. L. D. and a member of the superhero team the Avengers.