Кіріспе

Кеннет Росс Туль (8 тамыз 1920 - 13 тамыз 1981) - американдық тарихшы, автор және Монтана тарихы бойынша маманданатын педагог. Мүмкін, штаттың жиырмасыншы ғасырдағы тарихшыларының ең танымал және ең ықпалдысы, Туль штаттың тарихи қоғамының директоры болып қызмет етті, бірнеше мемлекет тарихы мен әлеуметтік түсініктемелердің авторлары болды және 16 жыл бойы Монтана университетінің танымал профессоры болды. Ол Монтананың ресурстарын қоршаған ортаны қорғауды қолдады және ірі бизнеске, әсіресе темір жол және тау-кен өнеркәсібін нысанаға алған еңбек одақтары мен фермерлерге қатты қолдау білдірді. Бұл көзқарастар жиі Анаконда мыс компаниясы мен Монтананың кейбір саясаткерлерімен, әсіресе губернатор Дж. Монтана тарихында корпоративтік үстемдіктің рөлі туралы Тулдың көзқарасы жиі дау тудырады және тарихшылар оны қызу талқылады.

Өмірбаян

Туль Монтана штатының Миссула қаласында ата-бабалары он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бері штатта болған отбасында дүниеге келді. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Джорджтаун университетінде және Монтана университетінде оқыды. Соғыстан кейін Туль Миссулаға оралып, Монтана университетінде тарих мамандығы бойынша бакалавр және магистр дәрежесін алды. 1951 жылы Лос-Анджелес штатындағы Калифорния университетінде тарих ғылымдарының докторы болды. Сол жылы Туль Хеленада орналасқан Монтана тарихи қоғамының (MHS) директоры болып тағайындалды. Ол сол жерде қызмет еткен кезінде қоғамның беделін арттыруға көп күш салды, бірақ ол лауазымның саяси сипатынан ренжіді. Оның мемлекеттік саяси және бизнес басшыларымен қарым-қатынасы Тоул штаттағы саяси сыбайлас жемқорлық пен экономикалық әділетсіздікті әшкерелейтін мақалалар жариялаған "Монтана пікір" атты қысқа мерзімді мерзімді журналға негіз салғанда бұдан да шиеленісті. Тул 1957 жылы МХС-дан шығып, Нью-Йорк қаласының мұражайының директоры лауазымына қабылданды. Екі жылдан кейін ол Санта-Феге көшіп, Нью-Мексико мұражайының директоры болып жұмыс істеді. 1963 жылы Монтанаға оралып, Ред-Лодж қаласының маңында ферма жүргізді. Тулдың Монтанаға және оның тарихына деген құштарлығы МХС-тен кеткеннен кейінгі жылдары да күшті болды, бұл туралы оның 1959 жылы "Монтана: Әдеттегі емес жер" атты кітабының жариялануы дәлелдейді. Бұл том штаттың тарихында маңызды орын алды, ол Тульді Монтананың ең үздік тірі тарихшысы ретінде нық бекітті және штаттың тарихы корпоративтік аутсайдектердің табиғи ресурстарын пайдалануымен қатты қалыптасқан деген Тульдің ұзақ уақыттан бері келе жатқан тезисін атап өтті. Бұл сенімде Туль штаттың тағы бір әйгілі тарихшысы Джозеф Кинси Ховардтың 1943 жылы жарық көрген Монтана: биік, кең және әдемі кітабында алғаш рет жарияланған идеяларын кеңейтті. Жүрек ауруынан кейін дәрігердің ранчодағы жұмыстан аулақ болу туралы ұсынысынан кейін, Тул 1965 жылы тарих мамандығына оралып, А. Б. Хаммонд Монтана университетінің Батыс тарихы профессоры. Ол өлгенге дейін университетте болды және ол "Монтана және Батыс" атты сабақ бергені үшін есінде қалды, ол жыл сайын бірнеше жүз студентті тартты. Оның ойын-сауық және жиі қызу сабақ сабақтары Тулдың сабағын сол кездегі университет ұсыныстарының ішіндегі ең танымал болды, ал оның соңғы сабақ сабақтары бүгінгі күнге дейін видеотаспада қол жетімді. Туль Монтана тарихы тақырыптарында жазуды жалғастырды, ал 1972 жылы "Екінші ғасыр Монтана: Экстремалды мемлекет" атты кітап шығарды. Оның мемлекет табиғи ресурстарын корпоративтік пайдалану туралы уайымдары 1974 жылы шыққан "Ұлы жазықтардың зорлауы" кітабында талқыланды. Түле 1960 жылдардың соңында басқаша атақ-даңққа ие болды, сол кездегі студенттік радикализмге деген ренжітуі оның "Кампус зорлық-зомбылығы, азшылықтың төрелігі, бүлдірілген балалардың крест жорығы, ата-аналардың жауапкершілігінен бас тартуы және біздің білім беру басшыларының батылдығы, мінсіздігі және даналығының жоқтығы туралы айтылуы керек нәрселерді айту уақыты келді" деген ауыр тақырыпты кітап жариялады. Бұл кітап оның ағаларына студент белсенділігі туралы сезімдерін білдіретін хатына негізделген және ол "Басқалар мазалаған балалардың төрелігі" деп аталды. UM-де қызмет еткен кезінде Туль экологиялық жауапкершілік пен саяси этиканың ашық қорғаушысы болды. Өкпе қатерлі ісігін емдеп жатқан кезінде 1981 жылдың алғашқы айларын Хеленада тұрып, "Заңнамаға көз салып" жазып жүрді. 1981 жылы жазған жобасы аяқталмай қалды, ал Туль сол тамызда Миссула ауруханасында қайтыс болды. Алайда, ол бүгінгі күнге дейін сезілетін ықпалы бар штаттың ең танымал академиялық тарихшысы болып қала береді.

Негізгі шығармалары

Монтананың тарихы (Меррилл Г. Берлингэммен бірге). Нью-Йорк: Льюис тарихи баспасы, 1957. Монтана: ерекше жер. Норман: Оклахома университетінің баспасы, 1959. Уақыт келді. Нью-Йорк: Уильям Морроу және компаниясы, 1971. XX ғасыр Монтана: Шексіз жағдайдың мемлекеті. Норман: Оклахома университетінің баспасы, 1972. Ұлы жазықтардың зорлауы: Солтүстік-Батыс Америка, ірі қара және көмір. Бостон: Литтл, Браун және компания, 1976 жыл. Монтана: Өткеннің суреттері (Уильям Э. Фаррмен бірге). Боулдер, Колорадо: Пруетт баспасы, 1978.