Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шахталарда және басқа да жабық орындарда болатын газдардың қоспасы. Қара ылғал (солай-ақ stythe немесе choke damp деп те аталады) - асфиксиялық зат, ауадағы қол жетімді оттегі мөлшерін адам немесе жануарлар өмірін ұстап тұруға қабілетсіз деңгейге дейін азайтады. Бұл бір газ емес, ауадан оттегі алынып тасталғаннан кейін қалған тыныс алу мүмкін емес газдардың қоспасы, әдетте азоттан, көмірқышқыл газынан және су буынан тұрады. Термин этимологиялық және практикалық тұрғыдан басқа жер асты шахта газдары, мысалы, өрт ылғалы, ақ ылғал, иіс ылғалы және ылғалдан кейінгі ылғал сияқты терминдермен байланысты.
Mixture of gases present in mines and other confined spaces. Blackdamp (also known as stythe or choke damp) is an asphyxiant, reducing the available oxygen content of air to a level incapable of sustaining human or animal life. It is not a single gas but a mixture of unbreathable gases left after oxygen is removed from the air and typically consists of nitrogen, carbon dioxide and water vapour. The term is etymologically and practically related to terms for other underground mine gases such as fire damp, white damp, stink damp, and afterdamp.
Этимология
Бұл терминдегі "құрғақ" мағынасы, көбінесе ылғалдылықты білдіреді деп түсінілсе де, кем дегенде 18 ғасырдың бірінші онжылдығында жаңа, маңызды емес мағынадан бөлінгендігі туралы дәлел келтіреді, мұнда "будың" бастапқы маңызды мағынасы Proto герман шығу тегі, dampaz, оның тікелей ағылшын тіліндегі алдыңғысы, Орта төменгі неміс ылғалдылығы (Ескі ағылшын араласшысының жазбасы жоқ). Протогермандық дампаз көптеген басқа туыстарға, соның ішінде ескі жоғарғы неміс дамп, ескі скандинавтар дампи және қазіргі неміс дампф, соңғысы әлі күнге дейін "бу" деп аударылады.
The meaning of "damp" in this term, while most commonly understood to imply humidity, presents evidence of having been separated from that newer, irrelevant meaning at least by the first decade of the 18th century, where the original relevant meaning of "vapor" derives from a Proto Germanic origin, dampaz, which gave rise to its immediate English predecessor, the Middle Low German damp (with no record of an Old English intermediary). The proto Germanic dampaz gave rise to many other cognates, including the Old High German damph, the Old Norse dampi, and the modern German Dampf, the last of which still translates as "vapor".
Қауіптер
Қара ылғал әсіресе зиянды ылғал түрі болып саналады (әсіресе тарихи жағдайда), себебі ол ашық көмірдің барлық жерде болуы және симптомдардың баяу басталуы. Ол айқын иіс шығармайды (бұрынғы сутегінің сутегінің сутегінен айырмашылығы), үнемі ауаға қайта енгізіледі (белсенді түрде қазылған учаскелерден қалталарда босатудың орнына) және босату үшін жану қажет емес (бұрынғы сутектен немесе кейінгі сутектен айырмашылығы). Көптеген бастапқы симптомдары оттегі тапшылығы (басқару, басы айну, ұйқысырау және координация нашар) салыстырмалы түрде зиянсыз және оңай болуы мүмкін қате қарапайым шаршау, берілген физикалық ауыр жұмыс көмір шахтасы. Алғашқы симптомдардың пайда болуы мен тұншығудың басталуы арасындағы уақыт (және тез есінен айырылуы) бірнеше секундқа созылуы мүмкін. Осылайша, егер ескерту белгілері ескерілмесе, көптеген кеншілер қысқа уақыт ішінде тез әрекетке қабілетсіз болады, сондықтан ешкім көмек шақырмайды. Шахта ішіндегі қауіптен басқа, атмосфералық қысымның кенеттен өзгеруі кезінде шахталардан (әсіресе, ұзақ уақыт бойы тасталған көмір шахталарынан газдың шығуына аз мүмкіндіктері бар) қара лайды көп мөлшерде "атып" шығуы мүмкін, бұл жер бетінде тұншығып қалуды тудырады.
Blackdamp is considered a particularly pernicious type of damp (especially in a historical context), due to its omnipresence where exposed coal is found, and slow onset of symptoms. It produces no obvious odor (unlike the hydrogen sulfide of stinkdamp), is constantly being reintroduced to the air (instead of being released in pockets from actively mined sections), and does not require combustion in order to be released (unlike whitedamp or afterdamp). Many of the initial symptoms of oxygen deprivation (dizziness, light headedness, drowsiness and poor coordination) are relatively innocuous and can easily be mistaken for simple fatigue, given the physically strenuous job of coal mining. The time between the onset of initial symptoms and the start of frank asphyxiation (and rapid unconsciousness) can be as short as seconds. Thus, if the warning signs are missed, a large number of miners can be rapidly incapacitated in the same short period of time, leaving no one to summon help. In addition to the danger inside the mine, blackdamp can be "exhaled" in large quantities from mines (especially long abandoned coal mines with few outlets for escaping gas) during sudden changes in atmospheric pressure, potentially causing asphyxiation on the surface.
Апат
Газ қоспасы жер асты жұмысшыларының, әсіресе кеншілердің көп өліміне себеп болды. Мысалы, Хартли кен орнындағы апат кезінде 204 ер адам мен жігіт бірден қозғалтқыштың арқаны сынғаннан кейін тұтқындалып, жалғыз шахтаға құлап, желдету жүйесін зақымдап, қалдықтармен жабылған кезде. Құтқарушылардың күш салуына қарамастан, олар қара ылғалды атмосферада тұншығып өлмей тұрып, аман қалған.
The gas mixture has been responsible for many deaths among underground workers, especially miners—for example, the Hartley Colliery disaster, when 204 men and boys were trapped when the beam of an engine suddenly broke and fell down the single shaft, damaging the ventilation system and blocking it with debris. Despite rescuers' efforts, they could not be reached before they suffocated in the blackdamp atmosphere.
Анықтау және қарсы шаралар
Тарихи тұрғыдан алғанда, үйдегі канарий көмірқышқыл газын алдын ала ескерту ретінде қолданылған. Активті тау-кен операцияларында қара тұнбаның қаупі шахта шахтасының желдетуімен, сондай-ақ, әдетте, шахташының қауіпсіздік шамдарын немесе қолмен ұсталатын электрондық газ детекторларын пайдалана отырып, түрлі анықтау әдістерімен қарастырылады. Қауіпсіздік шамдары - бұл отты шамамен 18% оттегі концентрациясында (әдеттегі атмосфералық оттегі концентрациясы шамамен 21%) автоматты түрде өшіретін арнайы жасалған шам. Бұл төменгі анықтау шегі шахташыларға айқын ескерту береді және оларға кез келген әлеуетті әрекетке қабілетсіз әсерлер сезінбейінше қашып кетуіне мүмкіндік береді.
Historically, the domestic canary was used as an early warning against carbon monoxide. In active mining operations, the threat from blackdamp is addressed with proper mineshaft ventilation as well as various detection methods, typically using miner's safety lamps or hand held electronic gas detectors. The safety lamp is merely a specially designed lantern with a flame that is designed to automatically extinguish itself at an oxygen concentration of approximately 18% (normal atmospheric concentration of oxygen is c. 21%). This low detection threshold gives miners an unmistakable warning and allows them to escape before any potentially incapacitating effects are felt.