Кіріспе

Жыландар туысы улы жыландар туысы Нажа - улы елапидті жыландар туысы, көбінесе кобралар (немесе "нағыз кобралар") деп аталады. Наджа тұқымдасының мүшелері ең кең таралған және "нағыз" кобралар ретінде танылған. Түрлі түрлері Африка, Оңтүстік-Батыс Азия, Оңтүстік Азия және Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтарында кездеседі. Басқа бірнеше элапид түрлері де "кобралар" деп аталады, мысалы король кобрасы және рингхал, бірақ олардың ешқайсысы да нағыз кобра емес, өйткені олар Наджа тұқымына жатпайды, бірақ әрқайсысы монотиптік тұқымдастарға жатады Хемахатус (рингхал) және Офиофаг (король кобра / хамадриада). Жақында ғана Наджа тұқымдасына 20-22 түр кірді, бірақ соңғы жылдары бірнеше рет таксономиялық қайта қаралды, сондықтан көздер өте әртүрлі. Алайда, 2009 жылғы қайта қараудың кең қолдауы бар, ол Boulengerina және Paranaja тұқымдарын Naja-мен синонимизациялады. Бұл жаңалыққа сәйкес, Naja туысына 38 түр кіреді. Бірақ Манфред Майрхофер бұл этимологияны "сенімді емес" деп атайды және оны санскрит тіліне байланысты ықтимал этимологияны ұсынады nagna, "шашы жоқ" немесе "жылаңаш".

Сипаттама

Наджаның түрлері ұзындығы бойынша әр түрлі, олардың көпшілігі салыстырмалы түрде жұқа денелі жыландар. Көптеген түрлер ең үлкен кобралардың кейбір түрлерінің ең үлкен ұзындығына жетуі мүмкін, бұл орман кобрасы ең ұзын түр болуы мүмкін. Олардың барлығы да денелерінің алдыңғы бөлігін жерден көтеріп, мойындарын жалпақтап, мүмкін олжалаушы үшін үлкен болып көрінеді. Түйе құрылымы өзгермелі; Үнді кобрасы (Naja naja) мен Каспий кобрасы (Naja oxiana) -нан басқа барлық түрлердің түкіруіне бейімделу дәрежесі бар.

Уыт

Наджа тұқымдасының барлық түрлері адамға өлімге әкелетін тістеуді жасай алады. Көптеген түрлерде жүйке жүйесіне шабуыл жасап, шалдықтыратын күшті нейротоксикалық улы заттар бар, бірақ көптеген түрлерде цитотоксикалық қасиеттер бар, олар ісікті және некрозды тудырады және антикоагулянттық әсер етеді. Кейбірінде жүрекке зиянды заттар бар. Бірнеше Наджа түрлерінің, түкіретін кобралар деп аталатын, арнайы у беру механизмі бар, онда олардың алдыңғы тістері уытты созылатын саңылау арқылы төмен қарай шығарудың орнына (гиподермиялық инеге ұқсас) алдыңғы беті қысқарып, дөңгелектенген ашылуы бар, ол уды ауыздан сыртқа шығарады. Әдетте "сүрткіш" деп аталса да, бұл іс-әрекет көбірек сыпырумен байланысты. Олар улы заттарды әр түрге қарай әр түрлі қашықтықта және дәлдікпен атып жібере алады, бірақ олар негізінен қорғаныс тетігі ретінде қолданылады. Егер көзге түсіп кетсе, ол қатты күйіп, уақытша немесе тіпті тұрақты соқырлық туғызады. Жақында жүргізілген зерттеулер үш түкіруші кобраның да фосфолипаза А2 деңгейінің артуы арқылы ауырсынуды тудыратын белсенділігі жоғары екенін көрсетті, бұл кобраның уындағы цитотоксиндердің алгезиялық әсерін күшейтеді. Африка мен Азиядағы Наджа түрлерінің түкіруінің пайда болу уақыты Африкадағы адам мен шимпанзе эволюциялық тұқымдарының бөлінуіне және Азияға Homo erectus келуіне сәйкес келеді. Сондықтан авторлар екі аяқты, приматтарды қолданатын құралдардың пайда болуы кобраларда түкірудің эволюциясын бастауы мүмкін деп болжайды. Орталық Азиядағы Каспий кобрасы (N. oxiana) - найзаның ең улы түрі. 2019 жылы Каземи Ломедашт және басқалар жүргізген зерттеуге сәйкес, Naja oxiana (Иран үлгілері) үшін ішекке іліккен инъекция (IV) бағасы 0,14 мг / кг (0,067 0,21 мг / кг) деп бағаланды. Latifi (1984) N. oxiana үшін тері астындағы 0,2 мг/кг (0,16 0,47 мг/кг) мәнін көрсетті. Кристенсеннің (1968) айтуынша, судағы жолақты кобраның ІV арқылы 0,17 мг/кг болғаны анықталды. Филиппин кобрасының (N. philippinensis) орташа мысық мөлшері 0,18 мг/кг IV (Tan et al, 2019). Самар кобрасының (Naja samarensis), Филиппиннің оңтүстік аралдарында мекендейтін кобраның тағы бір түрі, 0,2 мг / кг, тек Таиланд пен Шығыс Камбоджада кездесетін моноклетты кобраларға (Naja kaouthia) ұқсас, олар да 0,2 мг / кг. Пәкістан мен Үндістанның солтүстік-батысындағы N. oxiana-ға ұқсас көздік кобралар да 0,22 мг / кг жоғары потенцияға ие. Басқа да улы түрлері - "орман кобрасы" және/немесе "су кобрасы" (Boulengerina тұқымдасы) да өте улы. Naja annulata және Naja christyi улы заттарының мысықтардың ішке сіңгені 0, 143 мг/ кг (0, 131 мг/ кг-нан 0, 156 мг/ кг-ға дейін) және 0, 120 мг/ кг болды. Кристоненсен (1968) сонымен қатар Н. аннулата үшін 0,17 мг/кг IV-ті атап өтті. Қытайлық кобра (N. atra) да өте улы. Митон (1974) интравенттік (IV) 0,3 мг/кг, Митонның 1974 жылғы мәліметтері бойынша, мыс кобрасының (N. nivea) 0,35 мг/кг (IV) және 0,4 мг/кг (SC) болды. Сенегалдық кобраның (N. senegalensis) миында 0,39 мг/кг (Tan et al, 2021) IV арқылы. Уганда жеріндегі Мысыр кобрасының (N. haje) ІV 0,43 мг / кг (0,350,52 мг / кг) болды. Наджа түрі - медицинада маңызды жыландар тобы, себебі олар географиялық аумақта көптеген тітіркенулер мен өлімге әкеледі. Олар бүкіл Африкада (сахараның кейбір бөліктерінде Наджа хаджэді кездестіруге болады), Оңтүстік-Батыс Азияда, Орталық Азияда, Оңтүстік Азияда, Шығыс Азияда және Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған. Кейбір кобра түрлерінің шаққандағы тістеуінің шамамен 30% -ы құрғақ тістеу болып табылады, сондықтан улануға әкелмейді (құрғақ тістеу - уланның улы тістеуі, ол уланның уытын инъекцияламайды). Браун (1973) "жалған соққы" жиілігі жоғары кобралар уыттырақ, ал уыты аз кобралар шағуға тырысқанда жиі уытты болады деп атап өтті. Бұл тіпті бір түрдің бір үлгісі мен екіншісінің арасында да өзгеруі мүмкін. Бұл туысқан элапидтерден, мысалы, Дендроаспис (мамбалар) және Бунгарусқа (крайттар) жататын түрлерден айырмашылығы бар, мамбалар әрқашан улануға бейім, ал крайттар "жалған шабуылға" тырысқаннан гөрі жиі улануға бейім. Бір тұқымдағы әртүрлі түрлер арасындағы өлім-жітім жағдайларының айырмашылығына көптеген факторлар әсер етеді. Кобралар арасында емдеуге алынған және емделмеген құрбандардың тістеуінен өлімге ұшыраған жағдайлары өте көп болуы мүмкін. Мысалы, кобраның улануы кезінде өлім-жітім деңгейі N kaouthia үшін 6,5-10% аралығында. N. oxiana үшін шамамен 80% -ға дейін. 50% N. nivea үшін Кобраның тістеуінен зардап шеккендер элапидтік улануды емдеудің қалыпты протоколын қолдана отырып, медициналық емделген жағдайда, прогноздың айырмашылығы кобраның түріне байланысты. Емделмеген пациенттердің басым көпшілігі тез жә�...

Таксономия

Бұл тұқымға жақын туысқан және жиі ұқсас түрлердің бірнеше түрі кіреді, олардың кейбіреулері жақында ғана сипатталған немесе анықталған. Соңғы бірнеше таксономиялық зерттеулер ITIS-тегі қазіргі тізімге енгізілмеген түрлерді көрсетті: Нажа анхиета (Бокаж, 1879), Анхиетаның кобрасы, Мертенс (1937) N. haje және Бродли (1995) N. annulifera түрлерінің бір түрі ретінде қарастырылады. Broadley and Wüster (2004) оны толық түр ретінде қарастырады. Naja arabica Scortecci, 1932, Араб кобрасы ұзақ уақыт бойы N. haje түрінің бір түрін санады, бірақ жақында түр мәртебесіне көтерілді. Наджа ашеи Бродли және Вюстер, 2007, Аше түкіретін кобра - Африкада кездесетін жаңа сипатталған түр, сондай-ақ өте агрессивті жылан; ол көп мөлшерде у түкіре алады. Naja nigricincta Bogert, 1940 жыл, ұзақ уақыт бойы N. nigricollis түрінің бір түрі ретінде қарастырылды, бірақ жақында толық түр болып табылды (N. n. woodi түр түрінің бір түрі ретінде). Naja senegalensis Trape et al., 2009, бұрын Батыс Африка саваннасының N. haje популяцияларын қамтитын жаңа түр. Naja guineensis Broadley et al., 2018, бұрын Батыс Африканың орман популяциялары деп саналған N. melanoleuca-ны қамтитын жаңа түр. Naja savannula Broadley et al., 2018, бұрын Батыс Африка саваннасының N. melanoleuca популяцияларын қамтитын жаңа түр. Филогенетикалық зерттеулер бойынша 5 жаңа түр анықталды, оның 3-і аталды. Wallach және басқалар. Бұл атау Кодекске сәйкес жарияланбағанын және оның орнына Наджаның ішінде төрт субжанрды тануды ұсынды: Наджа Азиялық кобралар үшін, Буленгерина Африка ормандары, су және қазба кобралары үшін, Урейус Египет және Кейп кобралары тобы үшін және Афронажа Африка түкіру кобралары үшін. Азиялық кобралар оңтүстік-шығыс Азия кобраларының (N. siamensis, N. sumatrana, N. philippinensis, N. samarensis, N. sputatrix және N. mandalayensis) және батыс және солтүстік Азия кобраларының (N. oxiana, N. kaouthia, N. sagittifera және N. atra) екі тобына бөлінеді деп есептеледі. Naja naja барлық түрлерге базалық тұқым ретінде қызмет етеді.