Кіріспе

Халықаралық сұлулық сайысы "Мисс Әлем" – әлемдегі ең көне халықаралық сұлулық сайысы. Ол 1951 жылы Ұлыбританияда Эрик Морли жасаған. 2000 жылы қайтыс болғаннан бері Морлидің әйелі, Джулия Морли, сайыстың тең төрағасы болып табылады. "Мисс Әлем" "Үлкен төрттік" сайыстардың бірі болып саналады, оған "Мисс Универс", "Мисс Интернешнл" және "Мисс Жер" кіреді. Қазіргі "Мисс Әлем" – чехиялық Кристина Пышкова, ол 2024 жылдың 9 наурызында Үндістанның Мумбаи қаласында таж кигізілді.

20 ғасыр

1951 жылы Эрик Морли Ұлыбритания фестивалі аясында бикини байқауын ұйымдастырды, оны «Фестиваль бикини байқауы» деп атады. Бұл шара баспасөзde кеңінен жарияланды және «Мисс Әлем» деп аталды. Бұл суындыру байқауы бикиниді жарнамалау мақсатында өткізілді, себебі бикини жақында ғана нарыққа енгізілген еді және ол әлі де көптеген адамдар үшін тым ашық киім деп есептелді. 1951 жылғы «Мисс Әлем» жеңімпазы, Швециядан келген Керстин «Кики» Хаканссон бикини киіп таж киген кезде, бұл оқиға дау тудырды. Байқау бастапқыда Ұлыбритания фестиваліне арналған шара ретінде жоспарланған, бірақ Морли «Мисс Әлем» байқауын жыл сайын өткізуге шешім қабылдады. Ол «Мисс Әлем» атауын сауда белгісі ретінде тіркеді және барлық келешек байқаулар осы атаумен өткізілді. Алайда, Хаканссонның бикиниде таж киюіне байланысты туған дау-дамайлар салдарынан діни сенімдері бар елдер келешек шараларға өкілдерін жібермейміз деп мәлімдеді, ал Рим папасы бикиниді айыптады. Бикиниге наразылық білдіру нәтижесінде ол барлық келешек байқауларда қарапайым суындыру киімдерімен алмастырылды. 1976 жылдан бастап суындыру киімдерінің орнына таж кию рәсімінде кешкі көйлектер қолданыла бастады. Хаканссон бикини киіп таж киген жалғыз «Мисс Әлем» болып қала береді. Морли «Мисс Әлем» жеңімпаздарын 3-орын, 2-орын және 1-орын ретімен жариялап, жарысқа қызығушылықты сақтап, жеңімпазды жариялаудан кейін қалғандардың көңілін қалдырмауды көздеді. 1959 жылы BBC байқауды көрсетуге бастады, ал теледидардың дамуымен оның танымалдылығы артты. 1960 және 1970 жылдары «Мисс Әлем» британдық теледидардағы ең көп көрілетін бағдарламалардың біріне айналды. 1970 жылы Лондондағы байқауды ұн бомбаларымен, иіс шығаратын бомбалармен және сиямен толтырылған су пистолеттерімен қаруланған әйелдер азаттық күресінің жақтастары бұзды. 1970 жылғы байқау Оңтүстік Африка екі үміткерді (біреуі ақ, біреуі қара) жіберген кезде де дау тудырды. Содан бері Оңтүстік Африка апартеид жойылғанға дейін байқауға қатысудан шеттетілді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында байқауды шаңырағына жеткен кезде 18 миллионнан астам адам тамашалады. 1980 жылдары байқау «Мақсатты сұлулық» деген ұранмен жаңа бағыт алды, интеллектуалдық қабілеттері мен жеке тұлғалық қасиеттеріне қосымша сынақтар қосылды. 1984 жылы BBC1 бақылаушысы Майкл Грейд корпорация келесі қаңтарда сұлулық байқауларын көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді, «Менің ойымша, бұл байқаулар енді ұлттық эфир уақытына лайық емес» деді, бұрын «Ұлыбританияның сұлулығы» көрсетілгеннен кейін. Ол былай деп қосты: «Бұл теңдік пен бостандық орнаған қазіргі замандағы көнелік және тіпті қоршауға жақын». Thames Television 1980 және 1988 жылдар аралығында «Мисс Әлем» байқауын көрсетті, содан кейін ITV оны көрсетуді тоқтатты. 1990 жылдардың басында, 1980 жылдардың соңында «көнеріп» кеткеннен кейін, шараның негізгі теледидарлық көрсетілімдерінің танымалдылығы төмендеді. Байқау 1997 жылы Sky One спутниктік арнасында қайтадан көрсетілді, содан кейін үш жыл бойы Channel 5 арнасына (1998–2000) көшті. Эрик Морли 2000 жылы қайтыс болды, ал оның әйелі Джулия «Мисс Әлем» ұйымының төрағасы болды.

21 ғасыр

2001 жылы әлемнің бірінші қара нәсілді африкалық жеңімпазы, Нигериялық Агбани Дарего таж кигізілді. Өзінің маркетингтік стратегиясының бір бөлігі ретінде, «Miss World» сол жылы «Мен үшін дауыс бер» атты телешоуды ұйымдастырды, онда делегаттар сахна аясында және жағажайда көрсетілді, ал көрермендерге телефон арқылы немесе онлайн дауыс беруге мүмкіндік берілді. Сонымен қатар, «Miss World» телеарналарға «Талант», «Жағажай сұлуы» және «Спорт» жарыстарын телешоу ретінде сатады. ITV 2001 жылғы сайысты Оңтүстік Африкадан ITV2 цифрлық арнасында көрсетті, ал арнайы бағдарлама ITV негізгі арнасында бір апта бұрын эфирге шықты. 2002 жылы финалды Нигерияның Абуджа қаласында өткізу жоспарланған еді. Бұл шешім даулы болды, себебі солтүстік Нигериядағы Амина Лавал әйел адалдықтан зардап шеккені үшін шариғат заңы бойынша таспен жазалануға күтіп отырды, бірақ «Miss World» осы жағдайды пайдаланып, Лавалдың тағдырына әлемдік назар аударды және оған көмек көрсетуге шақырды. Британдық телеарналардың ешқайсысы оқиғаны көрсетуге келіспеді, сондай-ақ бәйгеге қарсылықтар да болды. Бұрынғы «Miss World» Айшвария Раи 2014 жылғы «Miss World» салтанатына күйеуі Абишек Баччан, қызы Арадхия және анасы Бринда Раимен бірге қатысты. Бәйге 2014 жылдан бері London Live жергілікті телеарнасында көрсетіліп келеді.

Әлемдік бәйге

"Мисс әлем" ұйымы жыл сайын өткізілетін "Мисс әлем" финалдық сайысын иеленеді және басқарады, бұл сайыс әлемдегі ең ірі шаралардың біріне айналды. 1951 жылы іске қосылғаннан бері "Мисс әлем" ұйымы мүгедек және нашар қамтылған балаларға көмектесетін балаларға арналған қайырымдылық қорларына 1 миллиард фунт стерлингтен астам қаржы жинады. "Мисс әлем" франшизасы 100-ден астам елде берілген.

1970-1990 жылдар

"Мисс Әлем" сайысының басталуынан бері көптеген дау-дамайларға ұшырап келеді. 1970 жылы феминистер Лондонның Корольдік Альберт залында тікелей эфирде өткен шара кезінде ұн бомбаларын лақтырып, жүргізуші Боб Хоупты қысқа уақытқа алаңдатты. 1973 жылғы жеңімпаз Марджори Уоллес 1974 жылдың 8 наурызында жұмыстың негізгі талаптарын орындамағандықтан титулынан айырылды. "Мисс Әлем" ұйымдастырушылары оның орнына ешкімді тағайындамады. 1976 жылы бірнеше ел Оңтүстік Африкадан келген ақ және қара терілі қатысушылардың болғандығына байланысты сайысқа бойкот жариялады. Оңтүстік Африка 1977 жылы соңғы рет қатысты, ал апартеид жойылғаннан кейін 1991 жылы қайта оралды. 1980 жылғы жеңімпаз, Германиядан Габриэлла Брум, жеңіске жеткеннен кейін бір күннен кейін, бастапқыда жігітінің қарсы болғанын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін ол журнал үшін жалаңаш суретке түскені анықталғаннан кейін, қызметтен кетуге мәжбүр болғаны белгілі болды.

Нигерия 2002 жыл

Нигериядағы финалға дейін бірнеше еуропалық титул иесі үкіметтері мен ЕО Парламентінен Амина Лавалдың ісін қолдауды сұрады. Көптеген қатысушылар Норвегияның Катрин Сорландтың үлгісімен байқауды бойкоттады (жанжалға қарамастан, Сорланд «Әлем мисс» және «Мисс Ұлыбритания» байқауларында жартылай финалист атанды), ал басқалары, мысалы Коста-Рика, ұлттық үкіметтері мен парламенттерінен қатыспауға нұсқау алды. Бойкотқа қатысқан елдердің қатарында Дания, Испания, Швейцария, Панама, Бельгия және Кения болды. Франция мен Оңтүстік Африканың қатысуы тоқтатылуы мүмкін екендігі туралы да пікір таластар болды, бұл бойкоттың салдары болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Лавал қатысушылардан байқауға қатысуын тоқтатпауын өтінді, өйткені бұл оның елінің қадірі үшін қажет екенін және Швеция өкілі бұрын айтқандай, олар Нигерияда оны одан да күштірек қолдай алатынын айтты. Бойкотқа қатысты хабарлар әлемдік баспасөзде кеңінен таралғанына қарамастан, Рамазан айында өтуіне болатын жағдайды болдырмақ үшін байқау Нигерияда қайта кестеленді, көптеген маңызды елдерден делегаттар келді. Венесуэлалық Осмель Суса, әлемдегі ең беделді ұлттық директорлердің бірі, «Мисс Венесуэланың байқауға қатысуына ешқандай күмән жоқ» деді. Бірақ қиындықтар осымен бітпеді. Лагоста (Нигерия) шыққан «ThisDay» газетінің редакторы Мұхаммед тірі болғанда, қатысушылардың бірін әйелі ретінде таңдаған болар еді деген пікірді білдірді, бұл 22 қарашада басталған дінаралық қақтығысқа әкелді, нәтижесінде Кадуна қаласында 200-ден астам адам қаза тауып, діни фанатиктер көптеген құдай орындарын өртеді. Осы қақтығыстардың салдарынан 2002 жылғы байқау Лондонға көшірілді, өйткені Канада мен Корея өкілдері қауіпсіздік алаңдауларына байланысты байқаудан бас тартып, елдеріне оралды деген хабарлар кеңінен тарады. Осы сөздерді жазған Исиома Дэниелдің басын кесуге шақыратын фәтва Нигерияда жарияланды, бірақ Сауд Арабиясының тиісті органдары оны күшін жойды. Байқау Ұлыбританияға оралғаннан кейін, бойкотқа қатысқан көптеген қатысушылар, соның ішінде Норвегияның мисс Катрин Сорланд, қатысуға шешім қабылдады, және ол бұрын бойкоттаған тәждің енді фавориті ретінде танылды. Байқаудың жеңімпазы Түркияның Азра Акын болды, бұл 1954 жылы Мысырдан бері мұсылмандық елдің алғашқы титулы болды.

Индонезия 2013 жыл

2013 жылғы «Мисс Әлем» байқауында исламик топтардың наразылықтары байқау басталар алдында бірнеше апта бұрын басталды, нәтижесінде байқаудың финалы және байқауға дейінгі барлық іс-шаралар индуистер көпшілік құрайтын Бали аралында өткізілді.

Қытай 2015

Анастасия Лин, «Мисс Канада – Әлем» жеңімпазы, Қытайға виза алмай, 2015 жылғы «Мисс Әлем» сайысына қатысу үшін 20 қарашадағы белгіленген мерзімді өткізіп алды. Оттавадағы Қытай елшілігі оны Қытайдағы адам құқықтарының бұзылуын ашық сынағандықтан «персона нон грата» деп жариялады. Кейін «Мисс Әлем» ұйымы оған 2016 жылғы «Мисс Әлем» сайысына қатысуға мүмкіндік берді.

Таиланд 2020 және оның тоқтатылуы

2019 жылғы сайыстан кейін ұйым 2020 жылғы «Мисс Әлем» байқауын Пхукетте өткізу үшін Таиландты ұйымдастырушы ел ретінде таңдады. Бірақ COVID-19 таралуына байланысты көптеген ұлттық ұйымдар мен «Мисс Әлем» ұйымы делегаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында 2020 жылғы байқауды жоюға келісті.

Пуэрто-Рико 2021 және COVID-19 пандемиясының әсері

Бастапқыда бұл жарыс 2020 жылдың соңына жоспарланған, бірақ COVID-19 әлемдік пандемиясының салдарынан мерзімі шексізге соқтырылды. 2021 жылдың 8 наурызында жарыс күні 2021 жылдың 16 желтоқсанына белгіленді. Омикрон нұсқасының қаупі жарысқа дайындық шаралары кезінде әлемнің кейбір аймақтарында анықталды, ал індет бүкіл аралды шарлады. 14 желтоқсанда Индонезияның «Мисс Әлем» иегері Карла Юлес COVID-19 тестісінде оң нәтиже көрсетті. Алдын алу шарасы ретінде оның бөлмедесі, Үндістанның «Мисс Әлем» иегері Манаса Варанаси және тағы бес адам күдікті ретінде тіркелді. «Мисс Әлем» ұйымының төрағасы Джулия Морли делегаттардың оқшауланып, карантинге алынғанын және егер олардың ПТР тестісі теріс нәтиже көрсетпесе, финалдық шоуға қатыспайтынын растады. 15 желтоқсанда Пуэрто-Рико денсаулық сақтау департаменті «Мисс Әлем» жарысымен байланысты 17 адамның COVID-19 жұқтырғанын растады, олардың ішінде қатысушылар мен техникалық персонал да болды. 16 желтоқсанда Малайзияның «Мисс Әлем» иегері Лаванья Сиваджидің COVID-19 тестісінің оң нәтиже бергені хабарланды. 16 желтоқсанда Пуэрто-Рико денсаулық сақтау департаментінің баспасөз конференциясында эпидемиолог Мелисса Марзан «Мисс Әлем» жарысымен байланысты 15 қызметкер мен 23 қатысушының COVID-19 жұқтырғанын растады. Ол сондай-ақ, жарыстың ұйымдастырушылары, арал билігі емес, оны кейінге қалдыруға шешім қабылдағанын қосты. 70-ші «Мисс Әлем» жарысы 2022 жылдың 16 наурызында Пуэрто-Риконың Хосе Мигель Агрелот Колизеонында өтті.

Жедел іс-шаралар

Мисс Әлемнің жедел іс-шаралары – жартылай финалистерді анықтау немесе Мисс Әлемнің ішкі орналасуын шешетін жарыстар жиынтығы. Жедел іс-шаралар, алдын ала сұхбатпен қатар, жартылай финалистерді таңдаудағы маңызды факторлардың бірі болды. Бұл жарыстарда ұпалдық жүйе қолданылып, қосымша ұпайлар берілді. 2016 жылға дейін жедел іс-шаралардың жеңімпаздары көптеген ұпайлар алғанмен, жартылай финалға автоматты түрде өте бермейтін. Алайда, 2016 жылдан бастап жедел іс-шаралардағы ұпалдық жүйе жойылды. Содан бері «жедел іс-шаралардың» жеңімпаздары тікелей ширек финалға немесе жартылай финалға өтеді. Мисс Әлемнің жедел іс-шараларының санаттары: «Мақсатты сұлулық», «Мультимедиалық сынақ», «Спорттық сынақ», «Талант» және «Топ-модель». «Мисс Әлемнің таланты» 2001 жылы, «Мисс Әлемнің спорты» 2003 жылы, «Мисс Әлемнің топ-моделі» 2004 жылы, «Мисс Әлемнің мақсатты сұлулығы» 2005 жылы және «Мисс Әлемнің мультимедиасы» 2012 жылы қосылды. «Мисс Әлемнің жағажай сұлулығы» (2003–2015) деп аталатын жедел іс-шара болған, бірақ көптеген консервативті елдердегі наразылықтар мен кемшіліктерге байланысты ол тоқтатылды. Бұл іс-шара «Мисс Әлемнің купальниктегі үздігі» аталымын алмастырды.