Кіріспе

Израильдік өнеркәсібі және саясаткер Стеф Вертхаймер (, 1926 жылы 16 шілдеде туған) - Израильдік миллиардер өнеркәсібі, инвестор, қайырымдылық және бұрынғы саясаткер. Ол Кнессет мүшесі болды және Израиль мен көршілес елдерде өнеркәсіптік парктер құрумен танымал. Вертхаймерлер 2013 жылы Израильдің ең бай отбасы болып табылады.

Өмірбаян

Стеф (Зеев) Вертхаймер Германияның Киппенхайм қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Оның отбасы нацизмнен қашу үшін 1937 жылы Палестинаға қашты. Сонымен қатар, ол ХХ ғасырдың бірінші жартысында бейнелеу технологиясының әртүрлі аспектілеріне елеулі үлес қосқан зерттеуші және өнертапқыш профессор Эммануэль Голдбергпен оптиканы зерттей бастады. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вертхаймер Британдық Корольдік әуе күштеріне қосылды. Вертхаймер оптикалық жабдықтар техникінің қызметін атқарды. Ол Бахрейнге жіберіліп, британдық әскери ұшақтарға орнатылған оптикалық жабдықтарды жөндеген. 1947 жылы Хаганаға қосылып, оқ-дәрілерді әзірлеу мен жетілдіру саласында жұмыс істеді. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде ол Ифтах бригадасында техникалық офицер болып қызмет етті. Соғыстан кейін Вертхаймер Рафаэльде жұмыс істей бастады, бірақ көп ұзамай ресми білімінің жоқтығына байланысты жұмыстан шығарылды. Соғыстан кейін ол әйелімен бірге қысқа уақыт бойы Кибуц Йир'онда тұрды, бірақ ол Кибуц қозғалысы қабылдаған социалистік экономикалық модельмен келіспегендіктен, кетіп қалды. Вертхаймер үйленген, төрт баласы бар және Тель-Авивте тұрады. Оның немересі - Израиль актрисасы Майя Вертхаймер. 2018 жылы Эйтан Вертхаймер әкесі Стефке 20 миллион долларға үй сатып алды.

Іскерлік мансап

1952 жылы Вертхаймер Нахариядағы үйінің ауласында өз ісін бастады, ол шағын металл цехы және ISCAR деп аталатын құрал жасау компаниясы болды. Компания тез табысқа жетіп, кейіннен компанияның шағын үлесіне ие болған Discount Investments компаниясының қызығушылығын тудырды. Бүгінгі таңда ISCAR - бұл әлемдегі ең ірі (сату бойынша) карбидті өнеркәсіптік кесу құралдарын өндірушілердің бірі, оны General Motors және Ford сияқты автокөлік өндірушілер қолданады. ISCAR-дың филиалдары әлемнің ондаған елінде бар және компанияда 5000-нан астам адам жұмыс істейді. 1968 жылы Израильдің алты күндік соғыстан кейін француз қару-жарақ эмбаргосын жеңу үшін жасаған күш-жігерінің бір бөлігі ретінде Вертхаймер ISCAR Blades компаниясын құрды, ол кейіннен Blades Technology компаниясына айналды. 2014 жылы Уэтимер өзінің Blades Technology компаниясындағы 51% үлесін реактивті қозғалтқыштар өндіруші Pratt & Whitney компаниясына белгісіз сомаға сатты. 2013 жылдың мамыр айында Баффетт Iscar-дың қалған бөлігін 2,05 миллиард долларға сатып алды. 2021 жылдың 5 наурызында Forbes Wertheimer-дің таза байлығын 6,2 миллиард АҚШ долларына дейін атап, оны 2020 жылғы миллиардерлер тізімінде 216-шы орынға орналастырды. 2024 жылдың 22 қаңтарында Forbes Wertheimer-дің таза байлығын 6,3 миллиард АҚШ долларына бағалады, оны әлемде 436-шы орынға және Израильдегі 7-ші байлыққа ие етті.

Өнеркәсіптік парктер

Вертхаймер жеті өнеркәсіптік паркті Тефен, Тель-Хай, Дальтон, Лавон және қазіргі Назарет қаласында Галилеяда; Омерде Негевте; және тағы біреуі Гебзеде, Коджаэлиде, Түркияда құрды. Әрқайсысы бес қағидаға негізделген: экспорт, білім, өмір сүру, қоғамдастық және мәдениет, аймақта тұрақтылықты құруға көмектесу үшін экономикалық өсім мен жұмыс орындарын құруды ынталандыру мақсатымен. Вертхаймердің түсіндіргеніндей, "Орта Шығыс пен Израиль мен оның көршілерінің арасындағы шекараларда өнеркәсіптік парктер құру идеясы - бұл парктер өнеркәсіпті әкеледі және жұмыс орындарын ұсынады, бұл адамдарды терроризмге араласудың орнына жұмыс істеуге мәжбүр етеді". Вертхаймердің үлгісі - Тефен индустриалды паркі. 1982 жылы салынған бұл ғимаратта көлік, мәдени және білім беру нысандары бар. 2013 жылдың сәуірінде яһудилер мен арабтар қатар жұмыс істейтін араба-мұсылман аралас Назарет қаласындағы Вертхаймердің өндірістік паркі ашылды. Вертхаймер мен Назарет қаласының әкімі Рамез Жерайси өнеркәсіптік парк араб еврей Израиль экспорттық компанияларының ілгерілеуін қолдау үшін бірегей модельдің бөлігі екенін түсіндірді. 2009 жылы Израильге сапары кезінде Папа Бенедикт болашақ саябақ орнында екі адаммен кездесіп, жобаға батасын берді. Вертхаймер: "Араб Назаретіндегі индустриалды парктегі өмір сүру - өмір сүрудің жақсы үлгісі. Адамдар бірге жұмыс істегенде, олар бос әңгімеге уақыт таба алмайды. Олар түнде террорлық әрекеттер жасауға шаршайды. Олар қанағаттанғаннан кейін өндіріске кіріседі. Олар бір-біріне қарсы емес, бірге жұмыс істейді". 1990 жылдары ол Газа секторындағы Рафах қаласында өнеркәсіптік парк салу жоспарын жасады. Палестина мен Израиль үкіметтері қолдау көрсетті, бірақ іргетасы қаланғанға дейін бір апта қалғанда Екінші интифада басталды, ал бұл жоспар белгісіз мерзімге тоқтатылды. 2002 жылы ол АҚШ-тың Өкілдер палатасында "жаңа Маршалл жоспары" туралы куәлік етті. Ол АҚШ-тың Таяу Шығысты жандандыруға арналған қаржысын сауда, жұмыс орындары мен аймақта еркін экономиканы дамытуға ұдайы күш салу арқылы қолдады. Вертхаймердің көзқарасына Израиль мен Палестинаны жұмыспен қамтыйтын қосымша 100 өнеркәсіптік парк салу кіреді. Алайда Вертхаймер өзінің идеясын Израильмен шектемейді, оның Түркия мен Иорданияда жоспарлары бар. 2013 жылғы сайлау алдында ол Ципи Ливнидің жаңа тізіміне, Хатнуаға, соңғы орын алды. Ол 2015 жылы оның лейбористік сионисттік одақпен одақтасуын қолдады.