Кіріспе

Veljo Tormis; 1930 жылы 7 тамыз - 2017 жылы 21 қаңтар) - эстон композиторы, қазіргі заманғы ірі хор композиторларының бірі және Эстонияда XX ғасырдың ең маңызды композиторларының бірі. Халықаралық деңгейде оның атағы негізінен хорлық музыкасының кең көлемді жинағынан туындайды, ол 500-ден аса жеке хорлық әндерді құрайды, олардың көпшілігі а капелла. Бұл шығармалардың басым көпшілігі текті, әуендік немесе стильдік жағынан дәстүрлі ежелгі эстон халық әндеріне (regilaulud) негізделген. Оның Эстониядан тыс жерлерде жиі орындалатын композициясы Curse Upon Iron (Raua needmine) (1972) соғыстың зұлымдықтары туралы аллегория жасау үшін ежелгі шамандық дәстүрлерді шақырады. Оның кейбір шығармаларына Кеңес үкіметі тыйым салды, бірақ халық музыкасы оның стиліне негіз болғандықтан, оның композицияларының көпшілігі цензурамен қабылданды. Соңғы уақытта Тормис шығармаларын Tõnu Kaljuste және Эстон филармониясы камералық хоры және басқалар орындады және жаздырды. 1990 жылдары Тормис King's Singers және Hilliard Ensemble сияқты кейбір а капелла топтарынан тапсырыс ала бастады. Тормис өзінің дәстүрлі әуендер мен өлеңдерді құрастыруы туралы: "Мен халық музыкасын пайдаланбаймын, ол халық музыкасы мені пайдаланды", - деп әйгілі айтты. Оның шығармалары естондық және басқа да Балтық фин музыкасы сақталуы және өсірілуі тиіс қазынаны білдіреді және мәдениет ән арқылы тірі сақталуы мүмкін деген сенімін көрсетеді.

Өмірбаяндық оқиғалар

1930 жылы Куасалу қаласында туған Тормис бала кезінен бастап хор музыкасымен таныс болды. Оның әкесі хор жетекшісі, органшы және музыка мұғалімі болған. Оның орган аялдамаларының қарама-қарсы тембрлеріне деген қызығушылығы оның ересек стильінің белгісі болып табылатын хорлық текстураларды оркестрлеумен байланысты болуы мүмкін. Тормис 1943 жылы Таллинн музыка мектебінде музыкалық білім алуды бастады, бірақ оны Екінші дүниежүзілік соғыс және ауру үзілді. 1949 жылы Таллин консерваториясына оқуға түсіп, оқуын Мәскеу консерваториясында жалғастырды (1951-1956 жж.). Ол тез арада Таллинн музыка мектебінде (1955-1960) және Таллинн музыка орта мектебінде (1962-1966) оқытушылық лауазымға ие болды, бірақ 1969 жылы өзін тек еркін композитор ретінде қамтамасыз етті. Оның шәкірттерінің бірі композитор Кулдар Синк болды. Студент кезінен бастап 2000 жылы композиторлық қызметтен зейнеткерлікке шыққанға дейін Тормис 500-ден астам жеке хор әндерін, сондай-ақ басқа да вокалды және инструменталды шығармаларды, 35 фильмнің музыкасын және операны жазды. Оның саяси тұрғыдан қозғайтын бірнеше шығармалары 1970-ші жылдардың аяғы мен 1980-ші жылдары цензураға ұшырағанға қарамастан, ол шығармалары бүкіл Кеңес Одағы мен Шығыс Еуропада орындалған өте әйгілі композитор болып қалды. Шығыс Еуропада ол ХХ ғасырдағы хор музыкасының репертуарына үлкен үлес қосқандардың бірі ретінде танымал. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауы Кеңес одағының цензуралық композициялық өнімдеріне қолжетімділікті арттырды. Тормис музыкасы, аймақтағы басқа композиторлармен бірге, бағдарламалау мен жариялаудың артуына тап болып, хорлық және вокалды музыка дәстүрлерін жоғары бағалауға мүмкіндік береді.