Кіріспе

Вирустың түрі Венесуэлалық жылқы энцефалиті вирусы - бұл Венесуэлалық жылқы энцефалиті немесе энцефаломиелиті (ВЭЭ) туғызатын, маса арқылы таралатын вирустық патоген. VEE барлық жылқы түрлеріне, мысалы, жылқы, есек және зебраларға әсер етуі мүмкін. Инфекциядан кейін жылқылар кенеттен өлуі немесе орталық жүйке жүйесінің прогрессивті бұзылуы мүмкін. Адамдар да бұл аурудан зардап шегуі мүмкін. Вирусты жұқтырған сау ересектерде жоғары температура мен бас ауруы сияқты тұмау сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Иммунитеті әлсіреген адамдар, жас және қарт адамдар ауыр науқастанып, тіпті өлімге ұшырауы мүмкін. Вирусты негізінен жұқтырған малды тістеген, содан кейін басқа жануарды немесе адамды тістеген және соған жем болған масалар жұқтырады. Аурудың таралу жылдамдығы VEE вирусының субтипіне және масалардың тығыздығына байланысты. VEE энзоотиялық субтиптері белгілі бір аймақтарға тән аурулар болып табылады. Әдетте бұл серотиптер басқа жерлерге тарамайды. Энзоотиялық субтиптер кеміргіш масалардың жұқтыру циклымен байланысты. Вирустың бұл түрлері адамда ауру тудыруы мүмкін, бірақ әдетте жылқының денсаулығына әсер етпейді. Эпизоотиялық субтиптер, керісінше, үлкен популяция арқылы тез таралуы мүмкін. Вирустың бұл түрлері жылқыларға өте қауіпті, сондай-ақ адам денсаулығына да әсер етуі мүмкін. Ауруды таратып жүретін негізгі жануарлар - кеміргіштер емес, жылқылар. Ауру жұқтырған жылқыларда қан айналымы жүйесінде вирустың өте көп мөлшері пайда болады. Қанмен қоректенетін жәндік осындай жануарларды жегенде, ол осы вирусты алады да, басқа жануарларға немесе адамдарға жұқтырады. Басқа жануарлар, мысалы, ірі қара, шошқа және иттер, жұқтыруы мүмкін болса да, олар әдетте аурудың белгілерін көрсетпейді немесе оның таралуына ықпал етпейді. Вирионның пішіні шар тәрізді, диаметрі шамамен 70 нм. Оның липидті мембранасы бар, оның сыртына гликопротеин беті ақуыздары орналасқан. Ядролық материалды қоршаған ядролық капсид, оның икосаэдрлік симметриясы T = 4 және диаметрі шамамен 40 нм.

Вирустың субтиптері

Бұл вирусқа жүргізілген серологиялық зерттеулер алты түрлі субтиптің (I- VI жіктемесі) бар екенін көрсетті. Венесуэлада 1975 жылы Хосе Эспарса мен Ж. Санчес егілген маса жасушаларын қолдана отырып, Мукамбо субтибін анықтады.

Эпидемиология

Америкада Венесуэлалық жылқы энцефалиті вирусының 21 ошағы тіркелген. Ауру Орталық Америка мен Оңтүстік Америка елдерінде тарады. Бұл вирус 1938 жылы оқшауланды, содан бері көптеген елдерде оның таралуы туралы хабарлар тарады. Мексика, Колумбия, Венесуэла және Құрама Штаттар - бұл аурудың таралуы туралы хабарлаған елдердің кейбіреулері ғана. Әдетте, VEE-ның таралуы қатты жауын-шашыннан кейін пайда болады, бұл масалардың көбеюіне себеп болады. 1995 жылы Венесуэла мен Колумбияда бұдан да үлкен аурулар пайда болды. 1995 жылы 23 мамырда елдің солтүстік-батыс бөлігінде жылқы энцефалитіне ұқсас жағдайлар тіркелген. Ақырында, індет солтүстікке және оңтүстікке қарай тарады. Аурудың таралуынан адамдарда шамамен 11,390 қызбалы жағдай пайда болды және 16 адам қайтыс болды. Жылқыларда 500- ге жуық жағдай тіркеліп, 475 адам қайтыс болды. Бұл аурудың ошағы 1995 жылдың қыркүйегінде Колумбияда пайда болды. Бұл аурудың таралуы Венесуэладағы жылқы энцефалиті вирусына байланысты 14 156 адам ауруына әкеліп соқты, 26 адам қайтыс болды. Бұл апаттың орын алуына қатты жаңбырдың жауғаны себеп болуы мүмкін. Бұл ауруды жұқтыратын масалардың көбеюіне себеп болуы мүмкін. Бұл жайтты көбірек түсіндіру үшін орманды жою масалардың түрлерінің өзгеруіне себеп болды деп айтуға болады. Кеміргіштерді артық көретін Culex taenopius масаларының орнын адамдар мен ірі жылқыларды көбірек шағып алатын Aedes taeniorhynchus масалары басты. VEE-ның көпшілігі Орталық және Оңтүстік Америкада орын алса да, вирустың АҚШ-та қайтадан таралуы мүмкін. Инвазивті маса түрі Aedes albopictus VEEV-тің өмір сүретін тасымалдаушысы екені дәлелденді.

Қоғам және мәдениет

2009 жылдың сәуір айында АҚШ армиясының инфекциялық аурулар жөніндегі медициналық зерттеу институты Форт-Детрикте қайтыс болған зерттеуші қалдырған үлгілердің топтарын түгендеу кезінде Венесуэлалық жылқы энцефалиті вирусының үлгілері жоғалып кеткенін хабарлады. Есепте бұл үлгілер мұздатқыш зақымдалып, жойылған үлгілердің қатарында болуы мүмкін екені айтылған.

Биологиялық қару

Салқын соғыс кезінде АҚШ-тың биологиялық қару бағдарламасы да, КСРО-ның биологиялық қару бағдарламасы да VEE-ді зерттеді және қаруландырды. Өзінің "Биоопатия: әлемдегі ең ірі жасырын биологиялық қару бағдарламасының шынайы оқиғасы" атты кітабында Стивен Хенделман доктор Кен Алибектің суық соғыстағы совет қару бағдарламасында ВЭЭ және басқа биологиялық заттар, соның ішінде оба, сиыр көкжөні және шаянды қаруландыру туралы егжей-тегжейлі айтып береді.