Қан қоздырғыш вирустық инфекция және малға қауіпті аурулар
Rift Valley fever
Вирустық аурулар: адамдарда жеңіл симптомдар (қызу, бас ауру, бұлшықет ауруы) немесе геморрагиялық қызба, менингоэнцефалит сияқты ауыр жағдайларға алып келуі мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам және малдың вирус ақпараттық аурулары.
Human and livestock viral disease
Белгілері мен симптомдары
Адамдарда вирус бірнеше синдромға себеп болуы мүмкін. Көбінесе, оларда ешқандай белгілер болмайды немесе тек жеңіл ауру болады, оның ішінде қызба, бас ауруы, бұлшықет ауырулары және бауырдың бұзылулары байқалады. Шамалы пайыз (< 2%) жағдайларда, ауру геморрагиялық қызба синдромына, менингоэнцефалитке (мидың және миды қаптаған тіндердің қабынуына) немесе көзге әсер етуі мүмкін. Аурудың бастапқы кезеңінде науқастарда әдетте қызба, жалпы әлсіздік, арқадағы ауырсыну, бас айналу және салмақ жоғалту сезімі пайда болады. Әдетте, адамдар аурудың басталғаннан кейін екі-жеті күннің ішінде жазылып кетеді. Ауруға шалдыққан адамдардың шамамен 1%-ы осы аурудан көз жұмады. Мал шаруашылығында өлім-жітім көрсеткіші едәуір жоғары. Жүкті мал RVF жұқтырған жағдайда, дерлік 100% жағдайда түсік болады. RVF-тың эпизоотиясы (жануарлардың жұқпалы ауруының эпидемиясы) көбінесе түсіктердің себепсіз толқынымен басталады. Малдың басқа да белгілеріне құсу және диарея, тыныс алу мүшелерінің ауруы, қызба, әлсіздік, анорексия және жас малдың күрт өлімі жатады.
In humans, the virus can cause several syndromes. Usually, they have either no symptoms or only a mild illness with fever, headache, muscle pains, and liver abnormalities. In a small percentage of cases (< 2%), the illness can progress to hemorrhagic fever syndrome, meningoencephalitis (inflammation of the brain and tissues lining the brain), or affect the eye. Patients who become ill usually experience fever, generalised weakness, back pain, dizziness, and weight loss at the onset of the illness. Typically, people recover within two to seven days after onset. About 1% of people with the disease die of it. In livestock, the fatality level is significantly higher. Pregnant livestock infected with RVF abort virtually 100% of foetuses. An epizootic (animal disease epidemic) of RVF is usually first indicated by a wave of unexplained abortions. Other signs in livestock include vomiting and diarrhea, respiratory disease, fever, lethargy, anorexia and sudden death in young animals.
Вирусология
Вирус Бунявирал тұқымдасына жатады. Бұл – қабықшасы бар, теріс бір тізгілі РНК вирустарының тобы. Барлық буниявирустардың сыртында екі гликопротеин – G(N) және G(C) – қамтитын липидтік қабықшасы бар, олар жасушаға ену үшін қажет. Олар геномдарын эндосомалық мембранамен біріктіру арқылы жаңақ жасушаның цитоплазмасына жеткізеді. Вирустың G(C) протеині флавивирустар мен альфавирустардағыдай II класс мембраналық бірігу протеинінің құрылымдық ерекшелігіне ие. Бұл құрылымдық ұқсастық осы вирустық тұқымдастардың ортақ тегі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Вирустың 11,5 кб үш бөлікті геномды бір тізгілі РНК құрайды. Флебовирус ретінде, ол амбисенс геномға ие. Оның L және M сегменттері теріс тізгілі, ал S сегменті амбисенс. Бұл үш геном сегменті алты негізгі протеиннің кодын жазады: L протеині (вирустық полимераза), екі гликопротеин G(N) және G(C), нуклеокапсид N протеині және құрылымдық емес NSs және NSm протеиндері.
The virus belongs to the Bunyavirales order. This is an order of enveloped negative single stranded RNA viruses. All Bunyaviruses have an outer lipid envelope with two glycoproteins—G(N) and G(C)—required for cell entry. They deliver their genome into the host cell cytoplasm by fusing their envelope with an endosomal membrane. The virus' G(C) protein has a class II membrane fusion protein architecture similar to that found in flaviviruses and alphaviruses. This structural similarity suggests that there may be a common origin for these viral families. The virus' 11.5 kb tripartite genome is composed of single stranded RNA. As a Phlebovirus, it has an ambisense genome. Its L and M segments are negative sense, but its S segment is ambisense. These three genome segments code for six major proteins: L protein (viral polymerase), the two glycoproteins G(N) and G(C), the nucleocapsid N protein, and the nonstructural NSs and NSm proteins.
Беріліс
Вирус шыбықтар арқылы, сондай-ақ жұқтырған жануарлардың тіндерімен тікелей жанасу арқылы таралады. Вирусты екі түр – Culex tritaeniorhynchus және Aedes vexans таратады. Басқа да ықтимал таратушыларға Aedes caspius, Aedes mcintosh, Aedes ochraceus, Culex pipiens, Culex antennatus, Culex perexiguus, Culex zombaensis және Culex quinquefasciatus жатады. Жұқтырған тіндермен жанасу адамдардың инфекцияға шалдығуының басты себебі саналады. Вирус екі түрлі жануардан – Питердің иықты жеміс жегіші (Micropteropus pusillus) және аба дөңгелек жапырақты жануардан (Hipposideros abae) бөлініп алынды, олар вирустың резервуары деп есептеледі.
The virus is transmitted through mosquito vectors, as well as through contact with the tissue of infected animals. Two species—Culex tritaeniorhynchus and Aedes vexans—are known to transmit the virus. Other potential vectors include Aedes caspius, Aedes mcintosh, Aedes ochraceus, Culex pipiens, Culex antennatus, Culex perexiguus, Culex zombaensis and Culex quinquefasciatus. Contact with infected tissue is considered to be the main source of human infections. The virus has been isolated from two bat species: the Peter's epauletted fruit bat (Micropteropus pusillus) and the aba roundleaf bat (Hipposideros abae), which are believed to be reservoirs for the virus.
Патогенез
RVFV-нің РНК-сының көптеген компоненттері вирустың патологиясында маңызды рөл атқарады, бірақ S сегментінде кодталған құрылымдық емес ақуыз (NSs) ғана қожайынға тікелей әсер ететін компонент болып табылады. NSs қожайынның интерферон (IFN) вирусқа қарсы жауабына қарсы жауымдаушылық және күрес жүргізеді. IFN-дер иммундық жүйенің вирус инфекцияларымен күресуі үшін қажет. Бұл тежеу механизмі бірнеше себепке байланысты деп саналады, алғашқысы – транскрипциялық фактордың түзілуін бәсекелестік тежеу. Бұл өзара әрекеттесу басқа транскрипциялық фактордың құрауымен бәсекелестік ингибицияға алып келеді және транскрипциялық фактор кешенінің жиналу процесін тоқтатады, нәтижесінде қожайынның вирусқа қарсы жауабы басылады. 2016 жылдың қыркүйегіне дейін Кения медициналық зерттеу институты (KEMRI) Immunoline деп аталатын өнімді жасады, ол бұрынғы әдістерге қарағанда адамдарда ауруды әлдеқайда жылдам диагностикалауға мүмкіндік береді.
Although many components of the RVFV's RNA play an important role in the virus' pathology, the nonstructural protein encoded on the S segment (NSs) is the only component that has been found to directly affect the host. NSs is hostile and combative against the host interferon (IFNs) antiviral response. IFNs are essential in order for the immune system to fight off viral infections in a host. This inhibitory mechanism is believed to be due to a number of reasons, the first being, competitive inhibition of the formation of the transcription factor. This interaction cause competitive inhibition with another transcription factor component and prevents the assembly process of the transcription factor complex, which results in the suppression of the host antiviral response. As of September 2016, the Kenya Medical Research Institute (KEMRI) has developed a product called Immunoline, designed to diagnose the disease in humans much faster than in previous methods.
Алдын алу
Адамның инфекцияға шағу ықтималдығын жұқтырған жануарлардың қанымен, дене сұйықтықтарымен немесе тіндерімен тікелей жанасуды азайту және маса мен басқа да қан сорғыш жәндіктерден қорғану арқылы төмендетуге болады. Масаға қарсы спрейлерді қолдану және ұйықтарлық торлар қолданудың екі тиімді тәсілі. ЖЖҚ (Рифт-Вэлли қызбасы) эндемикалық аймақтарда жануарлармен жұмыс істейтін адамдар үшін, жұқтыру мүмкіндігі бар жануарлардың қанына немесе тіндеріне тікелей жанасуды болдырмау үшін қорғаныш киімдерін кию маңызды шара болып табылады. Қоршаған ортаны мониторингтеу және жағдайды қадағалау жүйелерін құру болашақ ЖЖҚ шабуылдарын болжауға және бақылауға көмектесуі мүмкін. Ветеринариялық қолдануға арналған вакциналардың түрлі нұсқалары бар. Өлі вакциналар бірнеше инъекция қажет болғандықтан, жануарларды далалық жағдайда жүйелі түрде вакцинациялау үшін тиімді емес. Тірі вакциналар бір инъекциямен жасалады, бірақ қойларда туа біткен ақаулар мен түсік тудыруы мүмкін, ал ірі қара малдарда қорғаныс деңгейі төмен болады. MP 12 аттенуацияланған тірі вакцинасы үй жануарларындағы зертханалық сынақтарда үміттендірерлік нәтижелер көрсетті, бірақ вакцинаны далалық жағдайда қолдану үшін қосымша зерттеулер қажет. 13 аттенуацияланған тірі клоналды вакцинасы жақында Оңтүстік Африкада тіркеліп, қолданысқа енгізілді. Молекулалық рекомбинантты құрылымдарды пайдаланатын баламалы вакциналар әзірленуде және жақсы нәтижелер көрсетуде. Бұл вирусқа тән NSs және NSm құрылымдық емес ақуыздарын жою қойларда тиімді вакцинаны жасауға мүмкіндік беретіні дәлелденді.
A person's chances of becoming infected can be reduced by taking measures to decrease contact with blood, body fluids, or tissues of infected animals and protection against mosquitoes and other bloodsucking insects. Use of mosquito repellents and bed nets are two effective methods. For persons working with animals in RVF endemic areas, wearing protective equipment to avoid any exposure to blood or tissues of animals that may potentially be infected is an important protective measure. Potentially, establishing environmental monitoring and case surveillance systems may aid in the prediction and control of future RVF outbreaks. Different types of vaccines for veterinary use are available. The killed vaccines are not practical in routine animal field vaccination because of the need of multiple injections. Live vaccines require a single injection but are known to cause birth defects and abortions in sheep and induce only low level protection in cattle. The live attenuated vaccine, MP 12, has demonstrated promising results in laboratory trials in domesticated animals, but more research is needed before the vaccine can be used in the field. The live attenuated clone 13 vaccine was recently registered and used in South Africa. Alternative vaccines using molecular recombinant constructs are in development and show promising results. It has been shown that knockout of the NSs and NSm nonstructural proteins of this virus produces an effective vaccine in sheep as well.
Эпидемиология
РВЖ-ның ошақтары Сахарадан оңтүстік Африка елдерінде жиі кездеседі, ал басқа аймақтарда сирек ошақтар тіркеледі. Бұл аурудың ошақтары көбінесе Эль-Ниньо/Оңтүстік тербелістің жылы фазаларымен сәйкес келеді. Осы кезеңде жауын-шашын мөлшерінің артуы, су тасқыны және вегетация индексінің жасылдануы байқалады, бұл қансорушы комартқылардың көбеюіне алып келеді. RVFV тік жолмен, яғни анадан баласына комартқылар арқылы беріледі. Құрғақ жағдайда вирус жұмыртқада бірнеше жылға дейін тірі қалуы мүмкін. Комартқылар жұмыртқаларын суға салады, онда олар кейіннен шайқалады. Комартқы жұмыртқаларының шайқалуы үшін су қажет болғандықтан, жаңбыр мен су тасқыны комартқылар популяциясының өсуіне және вирус таралу мүмкіндігінің артуына ықпал етеді. Бұл аурудың алғашқы тіркелген ошағы 1931 жылы Кенияда қой, ірі қара және адамдар арасында анықталды; ал 1950-1951 жылдары елде болған тағы бір ауыр ошақ мал өліміне 100 000-ға жуық жануардың қаза болуына және адамдарда қызбаның тіркелмеген жағдайларына әкелді. 1974-1976 жылдары Оңтүстік Африкада 500 000-нан астам жануар жұқтырылып, адам өлімі тіркелді. Египетте 1977-1978 жылдары шамамен 200 000 адам жұқтырды, кем дегенде 594 адам қайтыс болды. 1998 жылы Кенияда вирус 400-ден астам адамның өмірін қиды. Одан бері Сауд Арабиясы мен Йеменде (2000), Шығыс Африкада (2006-2007), Суданда (2007), Оңтүстік Африкада (2010), Угандада (2016), Кенияда (2018) және Майоттада (2018-2019) ошақтар тіркелді. 2020-2021 жылдары Кенияда, ал 2022 жылы Бурундиде індет жалғасуда.
RVF outbreaks occur across sub Saharan Africa, with outbreaks occurring elsewhere infrequently. Outbreaks of this disease usually correspond with the warm phases of the EI Niño/Southern Oscillation. During this time there is an increase in rainfall, flooding and greenness of vegetation index, which leads to an increase in mosquito vectors. RVFV can be transmitted vertically in mosquitos, meaning that the virus can be passed from the mother to her offspring. During dry conditions, the virus can remain viable for a number of years in the egg. Mosquitos lay their eggs in water, where they eventually hatch. As water is essential for mosquito eggs to hatch, rainfall and flooding cause an increase in the mosquito population and an increased potential for the virus. The first documented outbreak was identified in Kenya in 1931, in sheep, cattle and humans; another severe outbreak in the country in 1950–1951 involved 100,000 deaths in livestock and an unrecorded number of humans with fever. An outbreak occurred in South Africa in 1974–1976, with more than 500,000 infected animals and the first deaths in humans. In Egypt in 1977–78, an estimated 200,000 people were infected and there were at least 594 deaths. In Kenya in 1998, the virus killed more than 400 people. Since then, there have been outbreaks in Saudi Arabia and Yemen (2000), East Africa (2006–2007), Sudan (2007), South Africa (2010), Uganda (2016), Kenya (2018), and Mayotte (2018–2019). 2020–2021 in Kenya, in 2022 an outbreak is ongoing in Burundi.
Биологиялық қару
Рифт аңғары қызуы – 1969 жылы ел биологиялық қару бағдарламасын тоқтатқанға дейін АҚШ зерттеген, мүмкін биологиялық қару ретінде қолданылатын оннан астам агенттің бірі еді.
Rift Valley fever was one of more than a dozen agents that the United States researched as potential biological weapons before the nation suspended its biological weapons program in 1969.
Зерттеу
Бұл ауру ДДҰ-ның Эбола эпидемиясынан кейін жасалған, жаңа диагностикалық тесттер, вакциналар және дәрілерді жеделдетіп зерттеу мен дамытуға бағытталған жаңа жоспарында, болашақ эпидемияға себеп болатын бірнеше аурудың бірі ретінде анықталды.
The disease is one of several identified by WHO as a likely cause of a future epidemic in a new plan developed after the Ebola epidemic for urgent research and development toward new diagnostic tests, vaccines and medicines.