Кіріспе

1918 жылы Черногорияда халықтық жиналыс Черногориядағы серб халқының Ұлы халықтық жиналысы, әдетте Подгорица жиналысы (Подгоричка скупштина, Podgorička skupština) деп аталатын, 1918 жылы қарашада, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Черногория Корольдігінде шақырылған халықтық жиналыс болды. Жиынды Сербия Корольдігінің үкіметі қолдаған және онымен келісіп жұмыс істеген комитет ұйымдастырды. Комитет Монтенегро мен Сербияның шартты емес одағын жеңілдету және Монтенегро королі Никола І-ді тақтан алып тастау мақсатында жиналысты шақырды. Бұл бірігу Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының Оңтүстік славяндардың біріккен мемлекеті ретінде құрылуынан бірнеше күн бұрын болды. Біріктіруді барлық сербтер үшін бірыңғай серб мемлекетін құру қажеттілігімен негіздеді, оның ішінде Черногория халқы мен оның патшасы серб ұлтына тиесілі екенін сезінді және бірігуді негізінен қолдады. Подгорица Ассамблеясының сайлануы мен оның бірігу және Никола патшаны тақтан алу туралы шешімдері патша, оның сол кезде Францияда орналасқан жер аударылудағы үкіметі және елдегі шартты одаққа қарсыластар тарапынан заңсыз және заңсыз деп сынға алынды. Подгорицадағы кандидаттар тізімдерін басып шығаратын қағаздың түсіне байланысты аталған жасылдар Черногорияның толық тәуелсіздігін немесе Черногорияның Сербиямен және басқа да оңтүстік славяндармен тең серіктес болатын федерацияны немесе конфедерацияны қолдады. Біріктіру туралы және патшаны орнынан түсіру туралы қаулылардан кейін жасылдар одақшыл ақтарға қарсы көтеріліс жасады, олар одақшыл кандидаттар тізімдерін басып шығаруға арналған қағаздың түсі бойынша аталған. Ақыр соңында сәтсіз болған көтеріліс Рождестволық көтеріліс деп аталды. Кейбір жасылдар 1923 жылы Черногория федералистік партиясын құру арқылы ортақ оңтүстік славян мемлекетінің федералдылығы үшін саяси күресін жалғастырды. Подгорица Ассамблеясының заңдылығы мен заңдылығы туралы мәселе оның шақырылуынан бастап талқыланып келеді. Подгорица Ассамблеясының қарары Югославияның ыдырауынан кейін және 2006 жылғы Черногорияның тәуелсіздігі туралы референдумнан кейін Черногория Парламентімен жойылған. Өзінің қарарында парламент Подгорица Ассамблеясын заңсыз және заңды емес деп жариялады, Подгорица Ассамблеясынан туындаған бірігуді мемлекеттік төңкеріс деп сипаттады.

Черногорияның тәуелсіздігі және одақтастары

Черногория Корольдігі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Балқан өңіріндегі тәуелсіз мемлекет болды. Патша Николаның басқаруымен, ол іс жүзінде абсолюттік билікті қолданады, патша Черногорияны ортағасырлық Сербия империясының қалдығы деп санайды. Ол Черногорияны Шығыс мәселесін шешу аясында Осман империясын жеңіп, Балқандағы Сербияның ортағасырлық империясын қайта жаңғыртатын, ал өзі сол аймақты мекендеген Оңтүстік славяндардың жоғарғы басшысы ретінде қарастырған. Патша Черногория мен Сербия Корольдігі бірігуі керек деп сенді, бұл пікірді елдің халқының аз бөлігі бөлісті. Елдегі басымдықты сезім - Черногория бірігуді басқаруы керек деген еді. Қазіргі жазушылар Симо Матавульж және Марко Кар Черногорияның Оңтүстік славяндық бірігудегі рөлін Италияның бірігуіндегі Пьемонттың жетекші рөліне теңеген. Король Николаның бірігуді қолдауы оның Петрович Ньегош әулетінің билігін жалғастыруды қамтамасыз ету және кез-келген бірігуден бұрын Черногорияны кеңейту деген қалауымен өлшенді, соңғысы Черногорияның аумақтық жағынан үлкен Сербияға тең серіктес ретінде келіссөздер жүргізу үшін жақсы позицияны қамтамасыз етуді көздеді. Архиегер Франц Фердинандты өлтіргеннен кейін және одан кейінгі шілдедегі дағдарыстан кейін және Австрия-Мажарстанның Сербияға қарсы соғыс жариялауынан кейін, Черногория Сербияға кеңінен қолдау көрсетті. Оған жауап ретінде Черногория 1914 жылы 4 тамызда Сербиямен әскери келісімге келді. Келісімге сәйкес, Черногория армиясы Корольдік серб армиясының Жоғарғы қолбасшылығының қол астында болды, король Никола жоғары қолбасшы ретінде номиналды лауазымын сақтады. Келісім бойынша Черногория әскерлерінің үштен екісі солтүстіктегі Плеевляда Сербияның Сараевоны басып алуға бағытталған шабуылға қолдау көрсету үшін орналастырылуы керек, ал қалғандары елдің шекарасын қорғады. Сонымен қатар Сербия Антантаның одақтас мемлекеттерінен көмек алуы және бөлуі тиіс еді. Сербия өзінің соғыс мақсаттарын Ниш декларациясында атап өтті, ол сербтердің, хорваттардың және словендердің соғыстан кейінгі бірігуін атап өтті, бұл Черногорияны ұсынылған мемлекет құру процесінде шетке қалдырды. 1915 жылы Черногория Ресей империясынан Адриатика теңізі мен Мат және Неретва өзендері арасындағы жерді кеңейту үшін қолдау сұрады, бұл Герцеговина, оңтүстік Далмация және Шкодер қаласын қамтиды, бірақ бұл күш-жігер сәтсіз болды. Антанта Черногорияға өзінің соғыс мақсаттарын Сербияның мақсаттарымен сәйкестендіруге және кез келген жеке амбициялардан бас тартуға қысым жасады.

Әскери жеңіліс

Соғыс басталғаннан бастап Черногория техника мен азық-түлік тапшылығына тап болды. Черногория мен Сербия арасындағы алғашқы мүдделер қақтығысы 1915 жылы маусымда болды, онда король Никола әскерге Шкодерді басып алуға бұйрық берді. Сербия үкіметі бұл қадамды мақұлдамағанымен, Черногория халқы арасында оған деген қолдауды арттырудан аулақ болу үшін король Николамен бетпе-бет келуден бас тартты. 1915 жылғы сербтік науқанында Сербияның әскери жеңілісінен кейін Корольдік серб армиясы елеулі шығынға ұшырап, оның көлемі Черногория күштерінің деңгейіне теңестірілді. Черногорияның одақтастары аймақта Антантаның одақтас жауынгерлік күшінің жетекшісі болуына жол бермеу үшін Сербия Черногория армиясын да осылай әлсіретуге тырысты. Нәтижесінде Черногорияның басым бөлігі Корольдік серб армиясының жоғарғы қолбасшылығынан Санджак аймағына шоғырланып, Черногорияның солтүстігіне көшуге бұйрық алды. Бұл оңтүстік шекараны, оның ішінде Австро-Венгрияның Котор шығанағы мен Черногория астанасы арасындағы Ловчен тауының қорғанысын аз қалдырды. 1915 жылдың қараша-желтоқсанында Черногория әскерлері Сербиядан Черногория мен Албания арқылы Грекияға қарай Ұлы кері шегіну кезінде Сербияның Корольдік серб армиясын қорғаған кезде, Австро-Венгрия әскерлері Черногория науқанында Ловчен арқылы алға жылды. Желтоқсанның аяғында қаланың жойылатынын ескеріп, король, үкімет қызметкерлері, парламент мүшелері, Сербияның жоғарғы қолбасшылығының өкілдері және шетелдік елшіліктер елдің астанасы Цетиньеден Подгорицаға көшірілді. 19 қаңтарда патша мен үкімет мүшелерінің көпшілігі елден кетіп қалды. Патшаның нұсқауларына қарсы әрекет етіп, қалған үкімет министрлері өздерін жаңа үкімет деп жариялады және Австрия-Мажарстанға берілді. Кейіннен олар патшаның кетуіне байланысты берілді деп есептеді. Бас тарту туралы айыптаулар жер аударылған үкімет мүшелері мен патша арасында алмастырылды. Премьер-министр Лазар Миюшкович осындай даудан кейін Черногорияның тәуелсіздігін сақтау үшін Сербиямен одаққа қолдау білдіріп, қызметінен кетті. Андриа Радовичті патша оның орнын басуға тағайындады. Соғыс кезінде Антанта мемлекеттерінің көпшілігі Черногорияға одақтас ретінде толық сенім артқан жоқ, себебі құпия дипломатиялық келісімдер туралы үнемі абыржып жүрді. Бұл аңыздарды Сербия қолдады, ол тіпті Черногория мен Австрия-Мажарстан жасасқан деп болжанатын жалған келісімді қолданды. Қара Төбені қарсыластың лагеріне итермелеуден қорқып, Никола патшаға қарсы тұрудың орнына Орталық державалар Сербия арқылы өздерінің қолдауын бағыттауды таңдады. Италия Корольдігі Антантаның құрамына кіргеніне қарамастан, Черногорияның тәуелсіздігін қолдады, болашақ біріккен Оңтүстік славян мемлекетін Балқан мен Адриатикадағы мүдделеріне қауіп ретінде қарады. Италия Сербиядан жеңілдіктер алу үшін Черногория мәселесін пайдаланды. 1919 жылғы Париж бейбітшілік конференциясына дейін АҚШ Черногорияның тәуелсіздігі мәселесіне белсенді араласпады, өйткені Черногорияның тәуелсіздігін қалпына келтіру үшін халықаралық қолдау таба алмады. 1918 жылы король Никола өзінің көзқарасын югославизмге ауыстырды, алдымен Югославия федерациясын, содан кейін конфедерацияны жалпы Оңтүстік славян мемлекеті ретінде, оның құраушы элементтерінің бірі ретінде Черногориямен қолдады. Соғыстың соңғы күндері король сұхбатында АҚШ президенті Вудро Вильсонның Черногорияның тәуелсіз саяси болашағын қамтамасыз ететіндігіне үмітін білдірді.

Черногория комитеті

1916 жылдың тамызында Радович патшаға Черногория мен Сербияның бірігуін ұсынатын меморандум жобасын жасады, ол тәуелсіз Черногория Антанта жеңісінен кейін өзін ұстай алмайтынын дәлелдеді. Радовичтің жоспары бойынша патша Сербияның принц-регенті Александрға пайдаланып тағына бас тартуды ұсынды, содан кейін Николаның ұлы Данило Черногорияның мұрагерлік ханзадасы болды. Бұл ұсыныста Сербия мен Черногорияның патшалық әулеттерінен шыққан билеушілердің ұсынылып отырған одақ мемлекетінің тағында кезектесіп отыруы қарастырылған. Бастапқыда күмәнмен, король Никола ақырында Италиядан (оның королі Виктор Эммануил III оның күйеу баласы болған) ұсынысты қабылдамауға шақырды. 1917 жылы қаңтарда патша меморандумды бекітуден бас тартты, бұл Радовичтің отставкасына әкелді. Содан кейін ол бірігудің көрнекті қорғаушысы ретінде танылды. Радович Сербияның Париждегі елшісі Миленко Радомар Весничке Черногорияны король Николаға қарсы итермелеуге деген шешімін білдірді. Кейіннен Радович Сербиямен бірлесіп, Черногорияның бірігу жөніндегі комитетін құрды. Оның тұсаукесерлік жариялауы Сербияның премьер-министрі Никола Пашичке мақұлдау үшін ұсынылды, ол Радовичке Югославияны жаңа мемлекет ретінде атаудан аулақ болуға кеңес берді және оның орнына "басқа серб жерлері" терминін қолдануға кеңес берді. Бастапқыда комитетке бұрынғы үкімет министрлері Перо Вучкович, Данило Гатало және Янко Спасоевич, сондай-ақ аудандық соттың мүшесі Милош Иванович кірді.

Адриатика әскерлері

1918 жылдың қыркүйегінде Антанта державалары солтүстікке қарай Салоника майданында алға жылжуды бастады, біртіндеп Орталық державаларды ығыстырып, Сербия Корольдігінің аумағын қайтарып алды. Генерал Луи Франше д'Эсперейдің талабы бойынша Корольдік серб армиясы Скопьеге жеткеннен кейін алға жылжудың батыс флангіне орналастырылды. Бұл стратегиялық маневр армияның Черногорияға Никола патшаның жақтастарынан немесе Италия күштерінен бұрын келуін қамтамасыз етуді көздеді. Сербия Сербияның Сербияда итальяндық кондоминиум құру туралы талабынан Сербияның қатысуын қоспағанда, Сербияның қатерлі әсерін сезінді. Корольдік серб армиясы контингенті полковник Лейтенант Драгутин Милутиновичке Черногорияны бақылауға алу міндетін жүктеді. Милутиновичтің күші бастапқыда Скутари әскерлері (Скадарске труппасы) деп аталды, кейіннен Адриатик әскерлері (Ядранске труппасы) атауын алды, ол Шкодер қаласының атымен аталған. Адриатика әскерлері Коста Печаначтың басшылығымен Югослав дивизиясының сарбаздарынан (австро-венгерлік жерлерден жалдалған) және Косово аймағынан серб жарым әскерилерінен құралған. Милутиновичке принц-регент Александрдың тапсырмасы бойынша патша Николаның Черногорияға қайтуына жол бермеу міндеті жүктелген. Черногория комитетінің мүшесі Спасоевич пен Сербия Сыртқы істер министрлігінің Черногория бөлімінің басшысы Светозар Томичпен бірге Милутинович 28 қазанда Беранеде Сербия мен Черногорияның бірігуі жөніндегі орталық атқарушы комитетті құрды. Бұл комитет Спасоевич, Томич және Беран қаласының әкімі Милосав Райчевичтен тұратын халықтық жиналысты ұйымдастыру және жиналыс делегаттарын сайлау қағидаларын бекіту үшін жауапты болды. Қазанның соңғы бөлігінде Адриатик әскерлері Беранеде орналасқан кезде, Жован Радовичтің басшылығымен Черногория көтерілісшілері (комитеті) ауылдың көп бөлігін бақылауға алды. Адриатика әскерлері Подгорицаға қарай алға жылжиды, 30-31 қазанда қала маңындағы австро-венгерлік күштерді жеңді. Екі күннен кейін Радовичтің көтерілісшілері Никишты басып алды. Австро-Венгрия әскерлері Черногория астанасын тастап, 4 қарашада елден кетіп қалды. Cetinje-ді алғаннан кейін олар Nikšić, Kolašin және Bar-ға қарай жүрді. Біріктіруді насихаттаған саяси митингтердегі шиеленіскен атмосфера Милутиновичті сайлау кезінде тәртіпті сақтау үшін күшейтуді сұрауға итермеледі. 12 қарашада Милутинович көтерілісшілерді таратуға бұйрық берді.

Дауыс беру

Сайлау барысында екі түрлі лагерь пайда болды. Юнионисттер Сербиямен шартты және дереу бірігуді жақтады, ал олардың әріптестері, тәуелсіздер, ұсынылған одақтың шарттарына қарсы болды. Оның орнына олар Черногория Сербияның провинциясы ғана емес, одақтық мемлекеттің ажырамас бөлігі болып табылатын тең мәртебелі серіктестікті қолдады. Юнионисттер өздерінің шартты бірігуді талап етуін патриотизм мен моральдық міндеттің сынағы ретінде көрді, бұл ұзақ уақыттан бері мемлекет құру мақсаттарына жету үшін қажет. Сербиядан союзшылдарға қаржылай қолдау көрсетілді. Кандидаттар тізімдері әртүрлі қағаз түрлеріне басып шығарылған: синдикаттардың ақ, тәуелсіздердің жасыл. Нәтижесінде олар әдетте ақтар (бжелаши) және жасылдар (зеленаши) деп аталды. Бұл бөліну Черногориядағы саяси алауыздықтарға негізделген, негізінен Халық партиясы (клубаши) және Шынайы Халық партиясы (праваши) айналасында қозғалады. Бұл топтар елдің әр аймағында әртүрлі деңгейде қолдау тапты. Қала тұрғындары негізінен ақтарды қолдағанмен, Цетиньеден басқа, ақтар білімді адамдар, жастар, қолөнершілер, саудагерлер мен әкімшілік қызметкерлер арасында жасылдардан гөрі көп қолдау тапты. 19 қарашада өткен сайлауда жаңадан сайланған ассамблеяда ақтар айтарлықтай көпшілікке ие болды. Корольдік серб армиясы тәуелсіздікті жақтағандардың шетелден оралуына кедергі келтірді, осылайша сайлау процесіне араласты деген айыптар болды. Сол сияқты, француз билігі король Николаның Нейилли-сюр-Сендегі жер аударылуынан Черногорияға оралуына кедергі жасады. Айта кетерлігі, дауыс беру Ульцинь қаласында, жақын маңдағы Владимир ауылында және Скадарская кражина мен Мркоевичи облыстарында жүргізілген жоқ.

Ассамблеяның қарарлары

Ұлы халық жиналысы 1918 жылы 24 қарашада Подгорицадағы темекі монополиясының залында жиналды. Бастапқыда Саво Серович пен Лазар Дамьянович оның президенті және вице-президенті болып сайланды. Келесі күні ассамблея жиырма мүшесі бар комитет тағайындады және оған Томичтің дайындалған жобасы делегаттарға таратылуына қарамастан, ассамблеяның қарауы мен қабылдауы үшін қарар жобасын дайындауды тапсырды. Сонымен қатар, ассамблея өзінің басты мақсаты ретінде Черногория мен Сербияның бірігуін атап өтті. 26 қарашада Ассамблея қарардың ұсынысын оқып шықты, кейбір жеке адамдар қарар талқыланбағанына шағымданғанмен. Жоба дауыстап оқылып, оған Сербияның "Боже правде" атты әнұранын әндету және әндету ілеспелері қосылды. Қаулының төрт тармағы бар еді. Біріншіден, ол патша Никола мен Петрович Ньегош әулетін Черногория тағынан кетіруді жариялады. Екіншіден, Черногория мен Сербия Сербияның билік етуші Караджорджевич әулетімен біріктіріліп, "үш атаулы халықтың" (сербтер, хорваттар және словендер) ортақ мемлекетіне қосылады. Үшінші тармақ бірігуді үйлестіретін бес мүшесі бар атқарушы комитетті сайлауды талап етті. Соңында, қарар бұрынғы патшаға, Сербия үкіметіне, сондай-ақ одақтас және бейтарап елдерге хабарлама жіберуді қарастырды. Бұл шешім бір ауыздан қабылданды, дауыс беруге үш делегат қатыспады. 29 қарашаға дейін өткен төрт қосымша сессияда Ассамблея Дамьяновичті Воевода Стево Вукотич (патша Миленаның інісі), Марко Дакович, Спасое Пилетич және Ристо Жоичпен бірге атқарушы комитет мүшелері етіп тағайындады. Олар комитеттің міндеттерін талқылап, епископ Гаврило Дожич бастаған он бес адамнан тұратын делегацияны тағайындады, оларға Белградқа барып, принц-регент Александарға қарар ұсыну міндеті жүктелді. Сонымен қатар, патша мен Черногория православие шіркеуінің мүлкі туралы талқылау болды, ол жиналыс кездесулерінен кейін дереу тәркіленді. Ақырында, ассамблея патшаның мүлкін тәркілеп, оның отбасына Черногорияға қайтуға тыйым салу туралы шешім қабылдады. 1919 жылы 29 сәуірде Подгорицада жиналған жиналыс атқарушы комитетті босатып, оның өкілеттіктерін Черногорияның серб әкімшісі ретінде Иво Павичевичке тапсырды.

Біріктіру

Ассамблеяның қарарына негізделген Сербия мен Черногорияның бірігуі Сербияның саяси позициясын 1918 жылы 1 желтоқсанда Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігін (кейін Югославия деп қайта аталды) жариялағанға дейін күшейтті. Алайда, кейінірек кейбір одақтастар ассамблеяның әдісін тым күшті деп сынға алды. Бір айдан кейін патша Никола Черногорияның жаңа мемлекетте өз автономиясын және әдет-ғұрыптарын сақтап қалуын қалайтынын білдірді, Югославия конфедерациясына деген шақыруын атап өтті. Монтенегроның жер аударылудағы үкіметі жиналыстың қарарларын заңсыз деп, ал оның өзі заңды емес деп қабылдамады. Бастапқыда Антанта державалары жалпы алғанда резолюциялардың қабылдануына назар аудармай, Сербияға жаңа статус-квоны орнатуға рұқсат берді. Черногорияның тағдыры Париж бейбітшілік конференциясында талқыланды, онда елден қуылған үкімет пен король Никола шешім қабылдауға қатыспады. Конференция тек қана елден қуылған үкімет өкілін шақырды, ол Никола патшаның талабы бойынша өз ұстанымын білдірді. Черногорияға конференцияда ресми түрде орын берілсе де, оның өкілін таңдау туралы келіспеушілікке байланысты ол бос қалды. Черногорияның жер аударылудағы үкіметінің ұсыныстарын Сербия Франция қолдағанмен қабылдамады. 1919 жылдың басында Черногория француз, британ, итальян, АҚШ және серб оккупациялық аймақтарына бөлінді. Алайда, жылдың ортасына қарай бүкіл аумақ сербтердің бақылауына түсті, оны Черногориядағы Югославтық оккупациялық күштер деп атады. Франция Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігіндегі Конституциялық жиналысқа сайлаудан кейін 1920 жылы 20 желтоқсанда Черногориямен дипломатиялық байланыстарын үзді. 1921 жылы қаңтарда Ұлыбритания мен АҚШ Черногорияны халықаралық қатынастардан алып тастады.

Рождестволық көтеріліс

Черногория халқының бір бөлігі Подгорица Ассамблеясынан кейінгі саяси оқиғаларға қанағаттанбай, 1919 жылдың қаңтар айында көтеріліс жасады. Рождестволық көтеріліс деп аталатын, ақыр соңында сәтсіз болған көтерілісті жасылдар бастады және оны Крсто Попович пен Йован Пламенак басқарды. Британдық әскери миссиясы Черногорияда халықтың шамамен бестен бір бөлігі көтерілісшілерді қолдады деп мәлімдеді. Тарихшы Иво Банацтың пікірінше, жасылдар халықтың көп бөлігінен қолдау тапты, бірақ салыстырмалы түрде нашар ұйымдастырылған, шешімсіз және саяси жағынан бөлінген. Кейбіреулер толық тәуелсіздік пен король Николаның елге оралуы үшін күрескен болса, басқалары Сербиямен одақ құруды қолдады, тек Черногорияның осындай одақтағы тең емес мәртебесіне қарсылық білдірді. Қазіргі кездегі батыс бұқаралық ақпарат құралдары көтеріліс кезінде қатты ұрыстар болғанын хабарлады. Антантаның Черногориядағы әскерлері жеке ұлттық мүдделер мен саясатты ұстанады, француздар Сербияға еркін қол берді, ал итальян әскерлері көтерілісшілерді қолдады. Италия бастапқыда Сербтер, хорваттар және словендер патшалығымен шекара туралы келіссөздер кезінде Адриатика мәселесін шешу аясында Черногорияның жер аударылушы үкіметін қолдады. Алайда, мәселе 1920 жылы Рапалло келісім-шартымен шешілгеннен кейін, Италия өзінің қолдауын қайтарып алуға келісті. 1923 жылы кейбір жасылдар Секула Дрьевич бастаған Черногория федералистік партиясын құрды, саяси күреске ауысып, Югославия федерациясындағы Черногория мемлекетін қолдады.

Қаулылардың күшін жою

Югославия Корольдігінің екінші дүниежүзілік соғыста құлдырауынан кейін және 1945 жылы коммунистік басқарудағы федеративтік Югославия құрылғаннан кейін, Черногория Халық Республикасы оның құрамдас элементтерінің бірі ретінде құрылды. Югославияның Коммунистік партиясының шешіміне сәйкес, Черногория Халық Республикасының барлық азаматтары халық санағында Черногориялықтар ретінде тіркелуге тиіс еді, тіпті халықтың көпшілігі өздерін Черногориялықтар және сербтер ретінде танытқан болса да. Бұл шешім Черногорияның коммунистік көшбасшысы Милован Джиласқа "черногориялық ұлтты ойлап тапты" деген айыптауларға әкелді және Черногория халқының көпшілігі (бәрі емес) өздерін черногориялықтар деп жариялаған санақтардың сериясына әкелді. 1991-1992 жылдары Югославияның ыдырауынан кейін Черногория мен Сербия Югославия Федеративтік Республикасы деп аталатын (Сербия мен Черногория 2003 жылы қайта аталды) бір мемлекет болып қалды. 2006 жылы Черногория референдум арқылы тәуелсіздігін қайта алды. 2018 жылы Черногория Парламенті Сербиямен одақ туралы Подгорица Ассамблеясының 1918 жылғы қарарын жою туралы дауыс берді. Жою туралы қаулыда тәуелсіз Черногория Сербия Корольдігінің құрамына төңкеріс арқылы кіргені айтылды, өйткені Подгорица Ассамблеясы елдің еркін білдірмейтін заңсыз және заңды емес орган болды.