Кіріспе

Тәуелсіз Черногорияның бірінші президенті (2006–2018)

Филип Вуянович (туған күні 1 қыркүйек 1954 жыл) – Сербия мен Черногория құрамындағы Черногория Республикасының 3-ші президенті қызметін 2003 жылдан 2006 жылға дейін, ал тәуелсіз Черногорияның 1-ші президенті қызметін 2006 жылдан 2018 жылға дейін атқарған черногориялық саясаткер.

Ерте өмір және мансап

Белградта туып өскен Вуянович Белград университетінің құқық факультетін бітірген. 1978-1981 жылдары ол қаланың бір қалалық сотында, ал кейін Белград аудандық сотында көмекші болып жұмыс істеді. 1981 жылы 27 жасында Титоградқа көшіп барды. Титоград аудандық сотында қысқа мерзімге хатшы болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1993 жылғы наурыз айында саясатқа қадам басқанға дейін заңгер болып қызмет етті.

Саясаттағы мансап

Вуянович 1993 жылы Черногорияның федералды президенті Момир Булатовичтің шақыруымен Демократиялық социалистер партиясына (ДПС) қосылды. Бұл, бұрынғы Югославияның тарап кеткенінен кейін құрылған Югославия Федералдық Республикасының (Черногория мен Сербиядан тұрады) құрылғаннан кейін болды. Ол Мило Джукановичтің Слободан Милошевичті қолдаған үкіметінде (1993–1996) Әділет министрі, ал 1996 жылдан 1998 жылға дейін Ішкі істер министрі болды, бұл Джуканович лоялдығын өзгертіп, Милошевичке қарсы шыққаннан кейін болды. 1997 жылғы ДПС басшылығы арасындағы қақтығыс кезінде Вуянович бастапқыда бейтараптығын жариялады. Ақырында президент сайлауында жеңіске жеткен Мило Джукановичтің жағына шықты. Содан кейін Джуканович Вуяновичті Черногорияның бірінші премьер-министрі етіп тағайындады; Вуянович бұл лауазымда 1998 жылдың 5 ақпанынан бастап 2003 жылдың 8 қаңтарына дейін қызмет етті.

Черногория Президенті

2002 жылдың 5 қарашасында ол Черногория парламентінің спикері болды, бұл лауазым 2002 жылдың 25 қарашасынан бастап, Джукановичтің президенттік қызметтен кетуіне байланысты оны Черногория президенті міндетін атқарушы етіп тағайындады. Вуянович 2002 жылғы желтоқсан айында өткен президенттік сайлауда қатысып, 86% дауыс жинап жеңіске жетті, бірақ сайлауға қатысу 50%-дан төмен болғандықтан жарамсыз деп танылды. 2003 жылғы ақпанда сайлау қайта өткізілді, Вуянович 81% дауыс алып жеңіске жетті, бірақ қатысу көрсеткіші тағы да 50%-дан аспады. 2003 жылғы 11 мамырда сайлау үшінші рет өтті, ең төменгі қатысу талабы алынып тасталды, және Вуянович 63% дауыспен тағы да жеңіске жетті. Вуянович 2003 жылғы 19 мамырда спикер және президент міндетін атқарушы лауазымынан кетті, бірақ үш күннен кейін өкілеттігі басталар кезде Черногория президенті болды. Сербияда туғанына қарамастан, ол Черногорияның тәуелсіздігін жақтаған белгілі бір тұлғалардың бірі болды. Черногория президенті ретінде Вуянович Черногорияның тәуелсіздік референдумына қолдау көрсетті, бірақ премьер-министр Джуканович оның науқанында көбірек көзге түсті. Вуяновичтің үндеулері көбінесе Черногория мен Сербияның бейбіт түрде бөліну мүмкіндігіне және тәуелсіздік алғаннан кейінгі ынтымақтастыққа бағытталды, ол бұрынғы серб президенті Борис Тадичпен достық қарым-қатынаста болды. 2006 жылдың 21 мамырында Черногорияда тәуелсіздік туралы референдум өтті, ол сайлаушылардың 55,5% дауысымен мақұлданды, бұл 55% шектің астында болды. 2006 жылдың 3 маусымында Черногория тәуелсіз мемлекет атанды. 2006 жылғы 14 желтоқсанда ол «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына қатысу туралы негізгі құжатқа қол қойды, осылайша Черногория НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына мүше болды. Президент Вуянович пен НАТО Бас хатшысы Яап де Хоп Шеффер «Бейбітшілік үшін серіктестік» негізгі құжатына қол қойғаннан кейін өткен баспасөз конференциясында Шеффер Черногорияның еуропалық интеграцияға қадам басқанын құптады. 2007 жылғы сәуірде президент Вуянович Серб Православ Шіркеуінің мүлкін, каноникалық емес Черногория Православ Шіркеуінің мүлкін күшпен басып алу әрекеті кезінде қорғайтынын мәлімдеді. 2008 жылғы президенттік сайлауда Вуянович екінші президенттік мерзімге түсіп, сайлаудың бірінші турында 51,89% дауыспен тағы бес жылға кеңседе қалды. Сайлауға қатысу 68,2% құрады. 2012 жылғы 20 қаңтарда Вуянович Тиват және Герцег-Нови жергілікті парламенттерінің депутаттарын сайлау туралы шешім қабылдады. 2012 жылғы 28 наурызда Вуянович Черногория Адвокаттар Одағы, Черногория Судьялар Қауымдастығы, Заң факультеттері, Ғылым академиясы және Черногория Жоғарғы Сотының кеңейтілген отырысымен кеңескеннен кейін, Черногория Конституциялық Сотының судьяларынан төрт мүшені тағайындады. 2012 жылғы 31 шілдеде Президент Вуянович Черногория Парламентінің мүшелерін сайлау туралы шешім қабылдады. Парламенттік сайлау 14 қазанда өтті, оны DPS үстемдік ететін Еуропалық Черногория коалициясы жеңді. Сайлаудан кейін 2012 жылғы 4 желтоқсанда Вуянович Джукановичті премьер-министр етіп тағайындады. 2013 жылғы ақпанда Конституциялық сот Вуяновичтің кандидатурасын ресми мақұлдады, ол 2003-2008 жылдары Сербиямен мемлекеттік одақтағы құрамында Черногория Республикасының Президенті болып сайланғанын және 2006-2008 жылдары де-факто тәуелсіз мемлекет басшысы болғанын атап өтті, яғни оның 2008-2013 жылдардағы мерзімі заңды түрде оның бірінші мерзімі болып саналады. 2013 жылғы президенттік сайлауда Вуянович үшінші президенттік мерзімге 51,2% дауыспен жеңіске жетті, оның қарсыласы Демократиялық майдан оппозициялық альянсының үміткері Миодраг Лекич болды.

Сыртқы саясат

2012 жылдың 5 желтоқсанында Вуянович Будвада өткен Мемлекет басшыларының 4-ші аймақтық саммитін қабылдады. 2013 жылдың 13 маусымында Вуянович Братислава қаласында өткен Орталық Еуропа елдерінің Мемлекет басшыларының 18-ші саммитіне қатысты.

Сербия

Вуянович Черногория президенті ретінде Сербияның автономиялық провинциясы Косовоның тәуелсіздігін мойындады. 2008 жылдың қазанында Сербия үкіметі Черногорияның Белградтағы елшісі Анка Войводичті елден қуды. Шамамен бір жылдан кейін Сербия Игорь Йововичті Черногорияның жаңа елшісі ретінде қабылдады. 2012 жылдың мамырында Сербияның жаңа президенті болып сайланған Томислав Николич «Телевизија Црне Горе» телеарнасына берген сұхбатында Черногорияны мемлекет ретінде танитынын, бірақ «сербтер мен черногориялықтар арасында ешқандай айырмашылық жоқ, себебі ол жоқ» деді. 2013 жылдың 13 маусымында Вуянович Николичпен Братислава қаласында кездесіп, инфрақұрылымдық жобаларға ерекше назар аудара отырып, екі үкіметтің бірлескен жобалар мен мүдделерге бағытталған қызметтерін қолдағанын атап өтті.

Румыния

2013 жылдың 24 маусымында Вуянович Румыния Сыртқы істер министрі Титус Корлацеанды қабылдады, ол Румыния автобусының апатқа ұшырауына байланысты Черногорияға келген болатын. Ол өзінің және Черногория халқының атынан ең терең көңіл айтуын жеткізді. Сондай-ақ ол Румыния президенті Траян Бэсескуге 18 румын турисінің қаза болуына байланысты көңіл айту телеграммасын жолдады. Құрбандардың өзінің еліне қайтарылған күні – 26 маусым, Румыниямен ынтымақтастықпен ұлттық аза тұру күні болып жарияланды.

Уақыт шкаласы

Төмендегі кесте Вуяновичтің атқарған лауазымдары мен Черногорияның мәртебесінің уақыт жолын көрсетеді. Сол жақтағы баған президентті және Вуяновичтің барлық премьер-министрлік кезеңдерін, ал оң жақтағы баған сол кездегі Черногорияның ел статусын көрсетеді.

Жеке өмір

1985 жылдың мамыр айынан бері сот судьясы Светлана Вуяновичке үйленген, олардың үш баласы бар: екі қызы (Татьяна және Нина) мен бір ұлы (Данило). Вуянович өте бойлы, сондықтан ол әлемдегі ең биік саясаткерлердің бірі.