Кіріспе
Швециядағы өлім жазасының жай-күйі туралы жалпы түсінік Швецияда өлім жазасы соңғы рет 1910 жылы қолданылған, бірақ ол 1973 жылға дейін кем дегенде кейбір қылмыстар үшін заңды жаза болып қала берді. Қазір Швеция Конституциясында өлім жазасына, дене жазасына және азаптауларға қатаң тыйым салынған. Швецияда өлім жазасы жойылған кезде, заңды түрде бас кесу әдісі қолданылды. Бұл Еуропадағы өлім жазасын жойған соңғы мемлекеттердің бірі болды.
Capital punishment in Sweden was last used in 1910, though it remained a legal sentence for at least some crimes until 1973. It is now outlawed by the Swedish Constitution, which states that capital punishment, corporal punishment, and torture are strictly prohibited. At the time of the abolition of the death penalty in Sweden, the legal method of execution was beheading. It was one of the last states in Europe to abolish the death penalty.
Өлім жазасын жою күндері
1921 жылы 30 маусымда бейбіт уақытта жасалған барлық қылмыстар үшін өлім жазасы жойылды. 1973 жылдың 1 қаңтарында барлық қылмыстар үшін, соның ішінде соғыс кезінде жасалған қылмыстар үшін өлім жазасы жойылды. Өлім жазасына тыйым салатын бап 1975 жылдан бері Конституцияның бір бөлігі болып табылады. Швеция - ICCPR-ге екінші Факультативтік хаттаманың (1990 жылы ратификацияланған) қатысушы мемлекет, No 6 (1984) және No 13 (2003) ЕҚАД-ға сәйкес. Елді мекендер Риксдагында шаруалардың көпшілігі өлім жазасын жою үшін жұмыс істеді, мысалы, 1864 жылғы жаңа қылмыстық кодексі талқыланғанда.
Атаулары
Өлім жазасын өтеп жатқан лауазымды адамға екі атақ берілген: skarprättare - бас кесуді жүзеге асыратын, bödel - өлім жазасының басқа түрлерін жүзеге асыратын. Бастапқыда семсермен бас кесу ақсүйектерге ғана қарастырылды, ал қарапайым адамдар балтамен немесе асылып өлтірілуі мүмкін еді. 18 ғасырда барлық бас кесулер балтамен жасалды, қарапайым адамдар мен ақсүйектер үшін, ал кейбір қылмыстар, мысалы, жалған әрқашан асылу жазасына ұшырады. XIX ғасырда Швецияның әр провинциясында және Стокгольм қаласында жазалауды жүзеге асыру үшін аймаққа сапар шегетін тағайындалған жазалаушы болған. 1900 жылы ұлттық жазалаушы (riksskarprättare) тағайындалды, бұл лауазымға Стокгольмде жазалауды жүзеге асыруға жауапты болған соңғы жазалаушы Альберт Густав Дальман орналасты.
Соңғы орындалу
Johan Alfred Ander Швецияда өлім жазасына кесілген соңғы адам болды. Ол 1910 жылы қаңтарда қарақшылық кезінде адам өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. Оның жазасы жеңілдетілмеді және ол 23 қарашада Стокгольмдегі Ланггольменде гильотина арқылы өлім жазасына кесілді. Бұл Швецияда гильотинаның жалғыз қолданылуы болды (1906 жылы ол қолмен бас кесудің орнына пайда болды) және Швеция королі Густав V тұсында жалғыз жазалау болды. Ажал жазасын 1920 жылы қайтыс болған Альберт Густав Дальман атқарды. 72 жасында қайтыс болған ол Швециядағы соңғы жазалаушы болды.
Соңғы өлім жазасы
Мохамед Бек Хаджетлаше, елден қуылған монархист және ақ қозғалыстың мүшесі, Швецияда соңғы өлім жазасын алды, 28 мамыр 1920 жылы 1919 жылы Ryssvillan ("орыс вилласы") деп аталатын үш ресейлік азаматты тонау және өлтіргені үшін, бірақ қылмыстар, әсіресе қорқынышты және мұқият жоспарланған деп айыпталған, тағы төрт құрбанды талап еткен болуы мүмкін, олардың барлығы осы күнге дейін жоғалып кеткен. Оның серіктері аз жаза алды, ал апелляциядан кейін өлім жазасы (ол кездегі практика бойынша) Svea Hovrätt (апелляциялық сот) өмір бойы ауыр еңбекке ауыстырылды. Хаджетлаше 1929 жылы түрмеде психикалық аурудан қайтыс болды. Өлім жазасына кесілген соңғы әйел - сонымен қатар кешірілмейтін соңғы өлім жазасы - 1917 жылы 14 шілдеде бірнеше сәбиді өлтіргені үшін гильотинаға кесілген "аңгелді жасаушы" Хилда Нильссон болды. Ол өлтіруден бас тартып, Ландскрона қамауындағы камерасында асылып өлтірді. Бұл жазаны жеңілдету туралы шешім шынымен қабылданған, бірақ егер ол болса, ол өзін-өзі өлтірген кезде бұл туралы білмеді.
Соңғы рет әйелді өлтіру
Соңғы рет 1890 жылы 7 тамызда балтамен бас кесу арқылы Анна Мунсдоттер өлім жазасына кесілді. Månsdotter және оның ұлы Пер Нильссон Пердің әйелі Ханна Йохансдоттерді өлтірді. Månsdotter сонымен қатар өмір бойы бас бостандығынан айырылып, 1914 жылы босатылған ұлымен туыстық қатынасқа түсіпті. Стокгольмде өлім жазасына кесілген соңғы әйел - Хелена Катарина Лёв, ол 1829 жылы 19 қыркүйекте баланы өлтіргені үшін бас кескен.
Соңғы орындалған жазалар
Швецияда соңғы рет 1876 жылы 18 мамырда өлім жазасына кесілді. Екі жазалау, бас кесу арқылы, таңертеңгі сағат 7-де бір уақытта орындалған деп есептеледі. Өлім жазасына кесілгендер Конрад Лундквист Петтерсон Тектор және Густав Эриксон Хьерт болды. Өлім жазасы Висбидің маңында Стенкумла Бакеде және Лидамонда (Мальмкопингтің маңында) орындалды. Екеуі де екі жыл бұрын бір вагонда тонаудың сәтсіз аяқталуымен, жолаушылардың бірі мен вагондаушының өлтірілуімен байланысты, өлім жазасына кесілген. Өлім жазасын Пер Петтер Кристиансон Штайнек пен Йохан Фредрик Хьорт орындады.
Бас кесуден басқа әдістің соңғы қолданылуы
Соңғы рет бас кесуден басқа әдіс 1836 жылы қолданылған; қолданылған әдіс - мойыннан асып тастау. Кейіннен қолданылмағанымен, ол 1864 жылғы Қылмыстық кодексте бұл мүмкіндік жойылғанға дейін өлім жазасының бір түрі ретінде қол жетімді болды.
Өлім жазасынан басқа қылмыс үшін соңғы өлім жазасы
Соңғы рет адам өлтіруден басқа қылмыс үшін өлім жазасы 1853 жылы 10 тамызда, Мартен Перссон ауыр қылмыс жасағаны үшін Роглада (Истад маңы) өлім жазасына кесілді. Соңғы рет қазасыз шабуыл үшін өлім жазасы 1837 жылы 29 наурызда, Стокгольмде Андерс Густав Линдбергтің басын шауып өлтірді.
Жануармен жыныстық қатынасқа түскен үшін соңғы жазалау
1778 жылы Швецияда жануармен жыныстық қатынасқа түскен адам соңғы рет өлім жазасына кесілді.
18001866, 18671921 жылдары өлім жазасына кесілгендердің саны
1800 және 1866 жылдар аралығында Швецияда 644 адам өлім жазасына кесілді, бұл Испаниядан кейін Еуропадағы адам басына шаққандағы екінші ең жоғары көрсеткіш. 1864 жылы Қылмыстық кодекске реформа енгізілді және өлім жазасын қолдану күшті түрде шектелді, оны жоюдың орнына (ұсынылғандай) асып өлтіруді болдырмады. Келесі жылдары (1866 жылдан бастап) 1921 жылы өлім жазасы жойылғанға дейін он бес адам (тақалған 120-дан астам адам) өлім жазасына кесілді. 1864 жылдан кейін өлім жазасына кесілетін жалғыз қылмыс - өмір бойы түрмеде отырған тұтқынның түрме күзетшісін өлтіруі. 1864 жылдан кейін орындалған екі өлім жазасы осы қылмыс үшін болды; 1866 жылы Джонас Магнус Джонассон Боргты және 1872 жылы Карл Отто Андерссонды өлтіру.
Саясат
Бүгінде саяси топтардың көпшілігі өлім жазасын қайта енгізу идеясына қарсы, бірақ 1988-1998 жылдар аралығында Швеция демократиясы тарапынан қолдау көрсетілді. Партия 1998 жылы партия бағдарламасы жаңартылғаннан кейін оны ресми саясат ретінде қалдырды, бірақ партия ішіндегі адамдар кісі өлтіру және нәресте өлтіру сияқты ауыр қылмыстар үшін өлім жазасын қолдауға жалғастыра береді.