Кіріспе
Шынайы құрттардың түрлері Ресейлік бидай құрттары (Diuraphis noxia) - астық дақылдарына елеулі залал келтіретін құрт. Бұл түр АҚШ-қа 1986 жылы әкелінді және ол жерде инвазивті түр болып саналады. Бұл көкжапырақ 2 мм-ге дейін созылады. Корниклер өте қысқа, дөңгелек және жетіспейтін болып көрінеді. Құйрықтың үстінде екі құйрықты бөлік бар. Бұл құрттың сілекейі өсімдікке улы, ал дәнді дақылдар жапырақтарында ақшыл жолақтар пайда болады. Бұл құрттың қоректенуі жапырақтың ақ түске айналып, бас айналасына бүгіліп, басы толық көрінбейді. Оның қожалық өсімдіктері - астық дақылдары, соның ішінде бидай мен арпа, ал аздап, бидай, бром, ржи және шөптер тұқымдасына жататын жабайы шөптер. Орыс бидай құрттарының мекені Азияның оңтүстік-батысында орналасқан. Ол Еуропа мен Африканың көптеген елдеріне тарады. Ол алғаш рет АҚШ-та 1986 жылы Техаста табылды. Бұл түрдің таралуы астықтың импортталуы арқылы болған.
The Russian wheat aphid (Diuraphis noxia) is an aphid that can cause significant losses in cereal crops. The species was introduced to the United States in 1986 and is considered an invasive species there. This aphid is pale green and up to 2 mm long. Cornicles are very short, rounded, and appear to be lacking. There is an appendage above the cauda giving the aphid the appearance of having two tails. The saliva of this aphid is toxic to the plant and causes whitish striping on cereal leaves. Feeding by this aphid will also cause the flag leaf to turn white and curl around the head causing incomplete head emergence. Its host plants are cereal grain crops including wheat and barley and to a lesser extent, wild grasses such as wheatgrasses, brome grasses, ryegrasses and anything in the grass family. The Russian wheat aphid is native to southwestern parts of Asia. It was introduced to many countries in Europe and Africa. It was first found in the U. S. in 1986 in Texas. The species was probably transmitted through wheat imports.
Жәндіктер
Ресейлік бидай құрттары - әлемдегі бидайдың ең маңызды зиянкестерінің бірі. Бұл ауру алғаш рет 1901 жылы Қырымда анықталған. Ал D. noxia-ның шығу тегі Еуразияға дейін, дәнді дақылдарға зиян келтірген кезге дейін барып жетеді. Олар дақылдарға тікелей зиян келтіре бермей, арпаның сары жұлдызы, арпа мозаикасы және қант қамысының мозаикасы вирустарын жұқтырады. 1986 жылы АҚШ-та анықталғаннан кейін, орыс бидай құрттары тез арада бидай мен арпаның негізгі зиянкестеріне айналды. 1996 жылы D. noxia-ға төзімді бидай тұқымдарын тапқан зерттеулер жүргізілді, бірақ 2003 жылы осы төзімділік тұқымдарын жеңе алатын көкпарлардың генотиптері пайда бола бастады. D. noxia флоэма арқылы қоныс өсімдікпен қоректенеді. Афидтің қожайын болуының нәтижесі - қоректік заттардың сарқылуы арқылы зақымдану, ол хлороз, некроз, құрғап кету, өсудің тоқтауы және басқа да өсудің бұзылуы сияқты симптомдарға айналады. Ағзалар қожалық өсімдіктегі ақуыздардың ыдырауын бастау арқылы флоэма шырынындағы маңызды амин қышқылдарының көбеюін тудырады.
Афид жұқтырудың әсері
D. noxia қожалық өсімдікке және өсімдік пайдаланылатын кейінгі өнімге әр түрлі әсер етеді. Қонақжай өсімдіктің құрт-құрттың жұғуына реакциясы - құрттар флоэмамен қоректенген кезде су теңгерімінің бұзылуынан туғырдың жоғалуы және өсудің төмендеуі. Сонымен қатар, тұқымсыз өсімдіктің биомассасын азайтады. Алайда, құртты алып тастағаннан кейін өсімдік тез арада абсолютті өсу қарқынын қалпына келтіреді және салыстырмалы өсуді арттырады. Бұрынғы зақымданудың нәтижесінде қалпына келген өсімдіктер көміртегі сіңіруде тиімдірек болады, бұл салыстырмалы өсу жылдамдығын арттырады және құрт зақымдануы кезінде жапырақ зақымдануын өтейтін болады. Ағзалар бидайға зақым келтіргені бидайдан дайындалатын ұнға да әсер етеді. Ағжанның бидайға қоректенуі ұн өнімінің сапалық және сандық жағынан төмендеуіне әкеледі. Ағзалы құрттар жұққан бидайдан алынған ұнның глиадин/глютенин арақатынасына айтарлықтай теріс әсері бар, бұл ағзалы құрттар жұққан бидай өсімдіктерінің ұнының нан жасау сапасын төмендетеді. Алайда, нан жасау үшін ұнның сапасын төмендететін болса да, ол әлі де жарамды болып табылады.
Суыққа төзімділік
D. noxia Солтүстік Америкада инвазивті түрге айналғандықтан, олардың қыста өмір сүру үшін суық температураға төзімділігі жеткілікті екендігі байқалады. Афидтар 0 және 5 градус Цельсий аралығындағы температурада қыстауы мүмкін. Алайда, температура 10 градустан төмен болса, халық санының азаюы апатты жағдайға әкеледі. Су астында тіршілік етуден басқа, көкпарлар тез суыққа төзімділік (RCH) қабілетіне ие, бұл жәндікке кенеттен төмен температураға қарсы қорғаныс дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көкпарлар өздерінің көбею қабілетіне ешқандай шығын келтірмей, RCH жасауға қабілетті.
Толеранттылық
Д. ноксияның бидай мен арпаға жұғуын бақылау әдісі - қожайынды бақылау. Қонақжайды бақылау - тұқым қуалайтын геномы бар дақылдарды өсіру. Ағзалар тұншықтығына байланысты белгілі бір гендерді анықтау үшін зерттеулер жүргізілді және ағзаларға төзімді бидай немесе арпа тұқымдасын өсіруге көмектесетін белгіленген ақпарат. Осы уақытқа дейін анықталған гендер Dn1, Dn9 және Dnx болды. Бұл гендер селективті көбеюге арналған болғандықтан, олар құрттар популяциясын басқаруға қызмет етуі мүмкін.
Биологиялық бақылау
Хоппер және басқалар. "Диагностика" ғылыми-зерттеу ұйымының биологиялық бақылау жөніндегі зерттеулері оның шығу тегі Евразияда D. noxia зиянкес емес мәртебесіне негізделген. Бұл аймақтағы табиғи жаулар құрттардың көбеюін шектеп, олардың зиянкестерге айналуына кедергі жасауы мүмкін. Еуразиядағы D. noxia табиғи жауларының таңдауына сүйене отырып, газетте Aphelinus тұқымдасына жататын паразиттердің әртүрлі түрлерінің хост ерекшеліктері туралы зерттеу жүргізілді. Хосттың ерекшелігі мен ауқымы түр-түрге байланысты әр түрлі болғанымен, Aphelinus hordei-нің ауқымы әлдеқайда тар, оған D. noxia кіреді. A. hordei аналықтарының мінез-құлқы D. noxia түріне қатысты ерекшелікті бағдарлайды. Әйелдер А. hordei сирек D. noxia түріне жатпайтын көкпарларға жақындайды. Осы хост ерекшелігіне байланысты, мақала D. noxia-ны биологиялық бақылау арқылы А. hordei батысқа әкелінуі мүмкін екенін көрсетеді.
Химиялық бақылау
Калий фосфаты бидай өсімдіктерінде D. noxia- ға қарсы резистенттілік индукторы ретінде зерттелді. Бұл әдіс бидайдың генетикалық қарсылығын жеңген көбелектермен күресудің әдісі ретінде қызмет етуі мүмкін. Зерттеуден белгілі болғандай, калий фосфатымен емделген өсімдіктерде, я устойчивый штамм немесе устойчивый штамм емес, екеуінде де қоректенген құрттар санының төмендеуі байқалады. Осылайша, деректер бойынша, D. noxia-ға қарсы толеранттылықты қалыптастыру үшін бидайды калий фосфатымен өңдеу ұсынылады.