Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерланд хирургы және Амстердамның бұрынғы мэрі Николаес Тюльп (9 қазан 1593 - 12 қыркүйек 1674) - голланд хирургы және Амстердамның мэрі. Тюльп өзінің адал адамгершілігімен және Рембрандттің әйгілі "Др. Николас Тюльптің анатомия сабағы" картинасының тақырыбы ретінде танымал болды.
Dutch surgeon and former mayor of Amsterdam
Nicolaes Tulp (9 October 1593 – 12 September 1674) was a Dutch surgeon and mayor of Amsterdam. Tulp was well known for his upstanding moral character and as the subject of Rembrandt's famous painting The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp.
Өмір
Клас Питерссон деп туған ол Амстердамның азаматтық істерінде белсенді болған табысты саудагердің ұлы болды. 1611-1614 жылдары Лейденде медицинаны оқыды. Амстердамға оралғаннан кейін ол құрметке ие дәрігерге айналды және 1617 жылы Агфе ван дер Воеге үйленді. Ол ұмтылысшыл жас жігіт болғандықтан, лала гүлін өзінің геральдикалық эмблемасы ретінде қабылдады және өз атын Николаес (Клас есімінің дұрыс нұсқасы) Тюльпке өзгертті. Ол жергілікті саясатта қалалық қазынашы болып жұмыс істей бастады, ал 1622 жылы Амстердамда судья болды.
Born Claes Pieterszoon, he was the son of a prosperous merchant active in civic affairs in Amsterdam. From 1611 to 1614 he studied medicine in Leiden. When he returned to Amsterdam he became a respected doctor and in 1617 he married Aagfe van der Voegh. An ambitious young man, he adopted the tulip as his heraldric emblem and changed his name to Nicolaes (a more proper version of the name Claes) Tulp. He began working in local politics as city treasurer, and in 1622, became a magistrate in Amsterdam.
Дәрігерлік мансап
Тюльптің мансабы Амстердамның табысына сай болды. Амстердам халқының саны 1580 жылы 30 000-дан 1650 жылы 210 000-ға дейін өскенде, Тюльптің дәрігер және саясаткер ретінде мансабы оны ықпалды адам етті. Ол кішкентай күймемен барлық науқастарға баратын. Қалалық кеңестегі байланыстарының арқасында 1628 жылы Талп Амстердам хирургтар гильдиясының анатомиялық прелекторы болып тағайындалды. Сол жылы оның әйелі қайтыс болып, бес баласымен қалды. 1630 жылы ол екінші әйеліне, Оутхоорн қаласының мэрі қызыға үйленді. Олардың үш баласы болды. Бұл Тулп, ол Манхэттен аралында алғашқы голландтық қоныстардың дене шынықтыру есептерін қарап, қол қойған, және оның қолтаңбасы бұл жерде табылды ұзақ жоғалған мұрағаттар голландтық қоныстың 1980 жылдары Нью-Йорк мемлекеттік кітапханасының жертөлесінде ашылған. Тюльп өзінің жұмысында дәріханаларды тексеруден бас тартты. Жаңа кеме жолдары арқылы Амстердамның химиктері шығыстан келген көптеген шөптер мен дәмдеуіштерді сатып ала алды. Бұл кәсіп табысты болды, ал 1636 жылы Амстердамда 66 аптекашы болды. Пайдасыз обаға қарсы дәрі-дәрмектерге сұралған қымбат бағаларға таңғалған (Амстердам 1635 жылы обадан қатты зардап шекті), Тюльп бұл туралы бірдеңе жасауды шешті. Ол дәрігер және химик достарын жинап, олар 1636 жылы Амстердамның алғашқы фармакопеясын жазды. Аптекарлар гильдиясы Амстердамда жаңа химиялық цех ашу үшін Тюльптің кітабына негізделген емтихан тапсырады. Бұл фармакопея стандартты еңбекке айналып, Голландияның барлық басқа қалаларына үлгі болды.
The career of Tulp matched the success of Amsterdam. As the population of Amsterdam grew from 30,000 in 1580 to 210,000 in 1650, Tulp's career as a doctor and politician made him a man of influence. He drove a small carriage to visit all the patients. Thanks to his connections on the city council, in 1628 Tulp was appointed Praelector Anatomiae at the Amsterdam Guild of Surgeons. His wife died in the same year, leaving him with five young children. In 1630 he married his second wife, the daughter of the mayor of Outshoorn. They had three children. It was Tulp who examined and signed the fitness reports for the first Dutch settlers on the island of Manhattan, and his signature was found on these in the long lost archives of the Dutch settlement uncovered in the 1980s in the basement of the New York public library. In his job, Tulp was responsible for inspections of apothecary shops. Chemists in Amsterdam had access to an enormous amount of herbs and spices from the East, thanks to the new shipping routes. It became a successful trade and in 1636 there were 66 apothecaries in Amsterdam. Shocked at the exorbitant prices asked for useless anti plague medicines (Amsterdam was severely hit by the plague in 1635), Tulp decided to do something about it. He gathered his doctor and chemist friends together and they wrote the first pharmacopoeia of Amsterdam in 1636 the Pharmacopoea Amstelredamensis. The Apothecary guild would require an exam based on Tulp's book for new chemists to set up shop in Amsterdam. This pharmacopoeia became a standard work and set an example for all the other cities of Holland.
Рембрандт суреті
Прелектор жыл сайын қыста анатомия сабақтарын өткізіп, оларды қоғамдық асылу құрбандарына өткізетін. Сол кезде денелерді кесу тек еркек қылмыскер болса ғана заңды болды және шіркеуден тыс деп саналды. Бұл операциялар қалалық кеңестің келісімімен жүргізіліп, қалалық кеңес отырыстары мен кешкі ас үшін қаражат жинауға арналған. Барлық кеңес пен гильдия мүшелері қатысуға және кіру ақысын төлеуге міндетті болды. Бүкіл Еуропа бойынша осы сезімталдыққа белгілі ғалымдар қатысып, анатомия және адам ағзасының химиялық процестері туралы пікір алмасты. Жаңа преэлекторға лайық, Гильдия көрнекті кеңесшілер мен гильдия басшыларының жаңа топтық портреті жасалуын тапсырды. 26 жастағы жас жігіт Рембрандт бұл тапсырманы жеңіп алып, оның әйгілі суреті: "Др. Николас Тюльптің анатомия сабағы" картинасын жасайды. Қазір Гаагадағы Маурицхус мұражайында орналасқан бұл суретте Тюльптің осындай қылмыскердің қол жағасын кескені бейнеленген. Бұл диагноздың неліктен қолдың алдыңғы жағында жасала бастағаны туралы көп болжам айтылған. Рембрандт суретте суреттелген оқиға 1632 жылдың 16 қаңтарына жатады; Амстердам хирургтар гильдиясы, оның Тюльп ресми қалалық анатомы, жылына бір ғана қоғамдық дисекцияға рұқсат берді және денесі өлім жазасына кесілген қылмыскердің денесі болуы керек еді. Қылмыскерді тонаушы Арис Киндт деп анықтады. Рембрандт кейіннен 1656 жылы Тюльпаның мұрагері туралы картина жасайды Д-ның анатомия сабағы Д. Ян Дейман. 1619 жылы Тюльптің алдыңғы суреті "Д-р Себастьен Эгберцтің остеология сабағы" скелет айналасындағы топтық портрет болғандықтан, өлі дененің тақырыбы прецедент құрғаны анық. Хирургтарға әйелдің денесін кесу үшін тағы 100 жыл қажет болды.
The praelector would give yearly anatomy lessons each winter, performing them on victims of public hanging. At that time the dissection of bodies was only legal if the subject was a male criminal and considered outside of the Church. The dissections were performed with the consent of the city council and were a means to collect funds for city council meetings and dinners. All council and guild members were required to attend and pay an admission fee. Throughout Europe, these dissections were attended by prominent learned men, who exchanged ideas about anatomy and the chemical processes of the human body. As befits a new praelector, the Guild commissioned a new group portrait of the prominent councilmen and guild masters. Rembrandt, himself a young man of 26 and new to the city, won this commission and made a famous painting of him: The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp. This painting, which now hangs in the Mauritshuis museum of the Hague, depicts Tulp dissecting such a criminal's forearm. There has been much speculation as to why the dissection began on the forearm. Rembrandt's event depicted in the painting can be dated to 16 January 1632; the Amsterdam Guild of Surgeons, of which Tulp was official City Anatomist, permitted only one public dissection a year and the body would have to be that of an executed criminal. The criminal is identified as the robber Aris Kindt. Rembrandt would later make a painting of Tulp's successor in 1656 The Anatomy Lesson of Dr. Jan Deijman. Since the painting of Tulp's predecessor in 1619, The Osteology Lesson of Dr. Sebastiaen Egbertsz was a group portrait around a skeleton, it is clear that the subject of a dead body had set a precedent. It would be another 100 years before the surgeons were allowed to dissect a female cadaver.
"Жаратылыс кітаптары"
Медицинадағы ең әсерлі еңбегі - оның 1641 жылы және 1652 жылы Лодевик Эльзевир жариялаған Observationes Medicae. Ол бірінші нұсқасын Лейденді бітірген ұлына арнап жазды және екінші басылымын өлімінен кейін оған арнады. Кітапта оның еңбегінің егжей-тегжейлі сипаттамалары, соның ішінде 231 ауру мен өлім оқиғасы жазылған. Кейбіреулер оны "жарандар кітабы" деп атады, өйткені Тюльп Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының кемелерінен әкелінген жануарларды сезімталдықпен қарады, сонымен қатар ол айтып берген керемет оқиғалар үшін. Мысалы, Амстердамда жұмыс істейтін Jan de Doot атты теміршіге шашақ тасы қатты ауырғандықтан, ол "тас кесушілердің" құрбаны болудан бас тартқаны үшін пышағын өткірлеп, оны өзі алып тастады. Бұл операцияларды жасайтын хирургтар, бірақ өлім-жітім деңгейі жоғары. Баршаны таңғалдырғандай, Жан де Дут жұмыртқа көлеміндегі тас шығарады деген операциядан аман қалды. Бұл оқиғаны суреттейтін сурет Лейдендегі анатомиялық мұражайдың коллекциясында бар. Тюльп мигрень деп аталатын ауруды, темекі шегудің өкпеге тигізетін зиянды әсерін егжей-тегжейлі сипаттады және плацебо әсерін сипаттау арқылы адам психологиясын түсінгенін көрсетеді. Тюльп сонымен қатар ірі және жұқа ішек қиылысындағы илеуцекальды клапанды да ашқан, ол әлі күнге дейін Тюльп клапаны деп аталады. Тюльп әртүрлі ауруларды байқағанмен, емдеуді ескі дәстүр бойынша жалғастырды. Мысалы, оның бір голланд теңізшісінде Берибери ауруының белгілерін сипаттағаны екі жүз жылдан кейін Кристиан Айкман себепті (В1 витаминінің жетіспеушілігі) анықтағанша, ешкімге мәлім болмады.
His most impressive work on medicine was his Observationes Medicae, published in 1641 and again in 1652 by Lodewijk Elzevir. He wrote the first version for his son who had just graduated from Leiden and dedicated the second edition to him after his death. The book comprises minute descriptions of his work, including 231 cases of disease and death. Some called it the "book of monsters" because Tulp dissected animals brought back from the Dutch East India Company's ships, but also because of the fantastic stories that he relates. An example; Jan de Doot, a blacksmith in Amsterdam, was in such pain from a bladder stone, that he sharpened a knife and removed it himself because he refused to be the victim of the 'stone cutters'. These were the barber surgeons who performed such procedures but had a high death rate. To everyone's surprise, Jan de Doot survived this operation which was said to produce a stone the size of an egg. A painting illustrating this story is in the collection of the Anatomy Museum of Leiden. Tulp minutely described the condition we know as migraine, the devastating effects of tobacco smoking on the lungs, and reveals an understanding of human psychology in a description of the placebo effect. Tulp also discovered the ileocecal valve at the junction of the large and small intestines, still known as Tulp's valve. While Tulp made observations of various diseases, treatment often continued in the age old way. His description of the symptoms of Beriberi in a Dutch seaman, for example, went unnoticed until the cause (vitamin B1 deficiency) was recognized two hundred years later by Christiaan Eijkman.
Мемлекеттік қызмет
Кітаптарының табысты болуының бір себебі - 1654 жылы Талп Амстердамның мэрі болды, ол осы лауазымға төрт мерзім бойы ие болды. Оның ұлы Дирк Альберт Бурдың қызы Анна Бурға үйленді, ол Амстердамның тағы бір мэрі, 1614 жылы Лейденде медицинаны оқыған. 1655 жылы Тюльптің қызы Маргарета Ян Сикске үйленді, оған Амстердамда отбасылық істердің судьясы болуға көмектесті. Көп жылдан кейін Алты Амстердамның да мэрі болады. Тюльп оның мінез-құлқына таңданып, Гаагада болған даудан кейін Паулюс Поттерді Амстердамға шақырды. 1673 жылы Тюльп Гаагадағы Республиканың Басқарушы Комитетінің мүшесі болды.
Partially as a result of the success of his books, Tulp became Mayor of Amsterdam in 1654, a position he held for four terms. His son Dirck married Anna Burgh, the daughter of Albert Burgh, another Mayor of Amsterdam who had, like Tulp, studied medicine in Leiden in 1614. In 1655 Tulp's daughter Margaretha married Jan Six, whom he helped become a magistrate of family affairs in Amsterdam. Years later, Six would also become Mayor of Amsterdam. Tulp, impressed by his behaviour, invited Paulus Potter to come to Amsterdam, after a quarrel in the Hague. In 1673 Tulp was admitted to the Governing Committee of the Republic in The Hague.
Мұрасы мен өлімі
Тюльпа Амстердамның Жаңа шіркеуінде жерленген. Ол туралы бірнеше өлең жазған. Рембрандт суретімен қатар, оның мармар және қола мүсіндері де бар. Ол Голштейн суретшісі Юрриан Овенс екі рет сурет салған, сондай-ақ оның ұлы мен қызы суреттелген. Артус Квеллин де портретті жасаған.
Tulp is buried in the New Church of Amsterdam. Joost van den Vondel, a period poet, wrote several verses about him. Besides the famous painting by Rembrandt, there are more paintings, as well as marble and bronze statues of him. The Holstein painter Jurriaen Ovens painted him twice, and also painted his son and daughter. Artus Quellijn also made a portrait.