Кіріспе

Нидерланд хирургы және Амстердамның бұрынғы мэрі Николаес Тюльп (9 қазан 1593 - 12 қыркүйек 1674) - голланд хирургы және Амстердамның мэрі. Тюльп өзінің адал адамгершілігімен және Рембрандттің әйгілі "Др. Николас Тюльптің анатомия сабағы" картинасының тақырыбы ретінде танымал болды.

Өмір

Клас Питерссон деп туған ол Амстердамның азаматтық істерінде белсенді болған табысты саудагердің ұлы болды. 1611-1614 жылдары Лейденде медицинаны оқыды. Амстердамға оралғаннан кейін ол құрметке ие дәрігерге айналды және 1617 жылы Агфе ван дер Воеге үйленді. Ол ұмтылысшыл жас жігіт болғандықтан, лала гүлін өзінің геральдикалық эмблемасы ретінде қабылдады және өз атын Николаес (Клас есімінің дұрыс нұсқасы) Тюльпке өзгертті. Ол жергілікті саясатта қалалық қазынашы болып жұмыс істей бастады, ал 1622 жылы Амстердамда судья болды.

Дәрігерлік мансап

Тюльптің мансабы Амстердамның табысына сай болды. Амстердам халқының саны 1580 жылы 30 000-дан 1650 жылы 210 000-ға дейін өскенде, Тюльптің дәрігер және саясаткер ретінде мансабы оны ықпалды адам етті. Ол кішкентай күймемен барлық науқастарға баратын. Қалалық кеңестегі байланыстарының арқасында 1628 жылы Талп Амстердам хирургтар гильдиясының анатомиялық прелекторы болып тағайындалды. Сол жылы оның әйелі қайтыс болып, бес баласымен қалды. 1630 жылы ол екінші әйеліне, Оутхоорн қаласының мэрі қызыға үйленді. Олардың үш баласы болды. Бұл Тулп, ол Манхэттен аралында алғашқы голландтық қоныстардың дене шынықтыру есептерін қарап, қол қойған, және оның қолтаңбасы бұл жерде табылды ұзақ жоғалған мұрағаттар голландтық қоныстың 1980 жылдары Нью-Йорк мемлекеттік кітапханасының жертөлесінде ашылған. Тюльп өзінің жұмысында дәріханаларды тексеруден бас тартты. Жаңа кеме жолдары арқылы Амстердамның химиктері шығыстан келген көптеген шөптер мен дәмдеуіштерді сатып ала алды. Бұл кәсіп табысты болды, ал 1636 жылы Амстердамда 66 аптекашы болды. Пайдасыз обаға қарсы дәрі-дәрмектерге сұралған қымбат бағаларға таңғалған (Амстердам 1635 жылы обадан қатты зардап шекті), Тюльп бұл туралы бірдеңе жасауды шешті. Ол дәрігер және химик достарын жинап, олар 1636 жылы Амстердамның алғашқы фармакопеясын жазды. Аптекарлар гильдиясы Амстердамда жаңа химиялық цех ашу үшін Тюльптің кітабына негізделген емтихан тапсырады. Бұл фармакопея стандартты еңбекке айналып, Голландияның барлық басқа қалаларына үлгі болды.

Рембрандт суреті

Прелектор жыл сайын қыста анатомия сабақтарын өткізіп, оларды қоғамдық асылу құрбандарына өткізетін. Сол кезде денелерді кесу тек еркек қылмыскер болса ғана заңды болды және шіркеуден тыс деп саналды. Бұл операциялар қалалық кеңестің келісімімен жүргізіліп, қалалық кеңес отырыстары мен кешкі ас үшін қаражат жинауға арналған. Барлық кеңес пен гильдия мүшелері қатысуға және кіру ақысын төлеуге міндетті болды. Бүкіл Еуропа бойынша осы сезімталдыққа белгілі ғалымдар қатысып, анатомия және адам ағзасының химиялық процестері туралы пікір алмасты. Жаңа преэлекторға лайық, Гильдия көрнекті кеңесшілер мен гильдия басшыларының жаңа топтық портреті жасалуын тапсырды. 26 жастағы жас жігіт Рембрандт бұл тапсырманы жеңіп алып, оның әйгілі суреті: "Др. Николас Тюльптің анатомия сабағы" картинасын жасайды. Қазір Гаагадағы Маурицхус мұражайында орналасқан бұл суретте Тюльптің осындай қылмыскердің қол жағасын кескені бейнеленген. Бұл диагноздың неліктен қолдың алдыңғы жағында жасала бастағаны туралы көп болжам айтылған. Рембрандт суретте суреттелген оқиға 1632 жылдың 16 қаңтарына жатады; Амстердам хирургтар гильдиясы, оның Тюльп ресми қалалық анатомы, жылына бір ғана қоғамдық дисекцияға рұқсат берді және денесі өлім жазасына кесілген қылмыскердің денесі болуы керек еді. Қылмыскерді тонаушы Арис Киндт деп анықтады. Рембрандт кейіннен 1656 жылы Тюльпаның мұрагері туралы картина жасайды Д-ның анатомия сабағы Д. Ян Дейман. 1619 жылы Тюльптің алдыңғы суреті "Д-р Себастьен Эгберцтің остеология сабағы" скелет айналасындағы топтық портрет болғандықтан, өлі дененің тақырыбы прецедент құрғаны анық. Хирургтарға әйелдің денесін кесу үшін тағы 100 жыл қажет болды.

"Жаратылыс кітаптары"

Медицинадағы ең әсерлі еңбегі - оның 1641 жылы және 1652 жылы Лодевик Эльзевир жариялаған Observationes Medicae. Ол бірінші нұсқасын Лейденді бітірген ұлына арнап жазды және екінші басылымын өлімінен кейін оған арнады. Кітапта оның еңбегінің егжей-тегжейлі сипаттамалары, соның ішінде 231 ауру мен өлім оқиғасы жазылған. Кейбіреулер оны "жарандар кітабы" деп атады, өйткені Тюльп Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының кемелерінен әкелінген жануарларды сезімталдықпен қарады, сонымен қатар ол айтып берген керемет оқиғалар үшін. Мысалы, Амстердамда жұмыс істейтін Jan de Doot атты теміршіге шашақ тасы қатты ауырғандықтан, ол "тас кесушілердің" құрбаны болудан бас тартқаны үшін пышағын өткірлеп, оны өзі алып тастады. Бұл операцияларды жасайтын хирургтар, бірақ өлім-жітім деңгейі жоғары. Баршаны таңғалдырғандай, Жан де Дут жұмыртқа көлеміндегі тас шығарады деген операциядан аман қалды. Бұл оқиғаны суреттейтін сурет Лейдендегі анатомиялық мұражайдың коллекциясында бар. Тюльп мигрень деп аталатын ауруды, темекі шегудің өкпеге тигізетін зиянды әсерін егжей-тегжейлі сипаттады және плацебо әсерін сипаттау арқылы адам психологиясын түсінгенін көрсетеді. Тюльп сонымен қатар ірі және жұқа ішек қиылысындағы илеуцекальды клапанды да ашқан, ол әлі күнге дейін Тюльп клапаны деп аталады. Тюльп әртүрлі ауруларды байқағанмен, емдеуді ескі дәстүр бойынша жалғастырды. Мысалы, оның бір голланд теңізшісінде Берибери ауруының белгілерін сипаттағаны екі жүз жылдан кейін Кристиан Айкман себепті (В1 витаминінің жетіспеушілігі) анықтағанша, ешкімге мәлім болмады.

Мемлекеттік қызмет

Кітаптарының табысты болуының бір себебі - 1654 жылы Талп Амстердамның мэрі болды, ол осы лауазымға төрт мерзім бойы ие болды. Оның ұлы Дирк Альберт Бурдың қызы Анна Бурға үйленді, ол Амстердамның тағы бір мэрі, 1614 жылы Лейденде медицинаны оқыған. 1655 жылы Тюльптің қызы Маргарета Ян Сикске үйленді, оған Амстердамда отбасылық істердің судьясы болуға көмектесті. Көп жылдан кейін Алты Амстердамның да мэрі болады. Тюльп оның мінез-құлқына таңданып, Гаагада болған даудан кейін Паулюс Поттерді Амстердамға шақырды. 1673 жылы Тюльп Гаагадағы Республиканың Басқарушы Комитетінің мүшесі болды.

Мұрасы мен өлімі

Тюльпа Амстердамның Жаңа шіркеуінде жерленген. Ол туралы бірнеше өлең жазған. Рембрандт суретімен қатар, оның мармар және қола мүсіндері де бар. Ол Голштейн суретшісі Юрриан Овенс екі рет сурет салған, сондай-ақ оның ұлы мен қызы суреттелген. Артус Квеллин де портретті жасаған.