Кіріспе

1877 жылы америкалық үндістер соғысының шайқасы. Вольф тауы шайқасы (сондай-ақ, Вольф таулары шайқасы, Майлздың Тунг өзеніндегі шайқасы, Бутт шайқасы, Үлкен құран қайтып-қайтып жүріп, Солтүстік Шайеннің Жемісті Бутт шайқасы деп аталады) 1877 жылы 8 қаңтарда АҚШ армиясының сарбаздарымен Лакота Сиу және Солтүстік Шайен жауынгерлеріне қарсы ұрысты. Бұл шайқас Монтананың оңтүстік аймағында, қазіргі Монтана штатының Бирни қаласының оңтүстік-батысында, Тунг өзенінің бойында өтті. 2001 жылы Вольф-Маунтинс шайқас алаңы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізіліп, 2008 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне көтерілді.

Өмірбаян

1876 жылы 25 маусымда Литтл Бигхорн шайқасында подполковник Джордж А. Кастердің жеңілісінен кейін АҚШ үкіметі Монтана территориясына көптеген күшейткіштер жіберді. Күзге қарай сиу және шайен тайпаларының бірнеше тобы қысқа дайындық ретінде азық-түлік пен аннуитет тауарларын алу үшін резервацияларға және агенттіктерге оралуға кірісті. Америка Құрама Штаттарының Конгресі көптеген үндістердің ашуын тудырып, оларға Black Hills-ті үкіметке беруді талап етті. Әскер агенттіктерді басқаратын азаматтық мердігерлерді алмастырды, бұл көптеген әскери топтарды олардан аулақ болуға көндірді. Генерал Нельсон Майлз Қатардағы бұқаның тобынан кейін жаяу әскер, артиллерия және ат әскерінің аралас күшін бастап, оларды желтоқсанға дейін жеңілді. Рональд С. Маккензи Дулл Найфтың шайендерін де жеңіп, олар Тунг өзенінің аңғарында Crazy Horse лагеріне қосылу үшін қар мен мұздық жағдайларға тап болды. Қыстың жақындауы мен Дулл Найфтың тобының кедей жағдайына алаңдай отырып, Crazy Horse армиямен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуді шешті. Алайда, АҚШ армиясының бір тобы Қарау барлаушылары Crazy Horse делегациясын өлтірген кезде, соғыс басшысы кек алуды талап етті. Ол Тунг-Ривер лагерінен полковник Майлсты шығарып алу үшін бірнеше рейд жүргізді. 1876 жылдың желтоқсан айында полковник Майлз 9 пехоталық ротаның басым бөлігін алып шығып, Тунг өзенінің аңғарында, оңтүстікке қарай шабуыл жасап, Crazy Horse-ді қуып шықты. 1877 жылы 7 қаңтарда Майлз бірнеше Солтүстік Шайендерді басып алды, содан кейін оның 436 адамнан тұратын күші қазіргі Монтана штатының Бирни қаласының оңтүстігінде Тунг бойында қоныстанды. Сол түні жаңадан қалың қар жауып, ауа температурасы төмендеді.

Шайқас

Таңертеңгі уақытта атыс болғаннан кейін Майлз қорғаныс периметріне ең көрнекті белгісі болып табылатын қырқа сызығы бойымен қорғаныс периметрі құрды. Бұл кейіннен "Сүйектік бутта" деп аталатын кішкентай конус тәрізді дөңес болды. Таңғы сағат 7-де "Айтақ ат" және "Екі ай" әскерилерге шабуыл жасай бастады. Әскердің атыс күшінен шаршап, жауынгерлер бірнеше рет қайтадан шабуылға кірісті. Майлздың саптарын жан-жақтан айналдыру әрекеттері Майлз өзінің резервтерін маңызды позицияларды толтыруға ауыстырған кезде бекер болып шықты. Ақырында Майлз 5-ші пехоталық роталарға жауынгерлер орналасқан бір қатар төбелерге қарай алға жылжуды бұйырды. Майлздың сарбаздары төбелерді басып алуда қиындыққа ұшырады, бұл мәселе қардың тереңдігімен қиындады. Әскерлер жеті төбені басып алғаннан кейін Сиу және Шайендер ауа райының нашарлауына байланысты кері шегінді, ал тақта тактикалық теңдік қалды.

Салдары

Көптеген аспектілерде теңдікке ұшыраса да, бұл шайқас АҚШ армиясының стратегиялық жеңісі болды, өйткені ол сиу және шайендердің тіпті қыста қатал жағдайда да әскерден қауіпсіз еместігін көрсетті. Көптеген адамдар қашып кетіп, өздерінің резервацияларына оралды. Мамыр айында Crazy Horse аман қалған топты Робинсон лагеріне алып келіп, берілді.

Жарыс реті

АҚШ армиясы, (полковник Нельсон А. Майлз, командир) 5-ші АҚШ-тың А ротасы пехоталық полкі. С компаниясы, D компаниясы, Е компаниясы, К компаниясы, В компаниясы. H ротасының жасағы. 22-ші АҚШ-тың жаяу әскер полкі: подполковник Элвелл С. Отис компаниясы Е. Компания F. Түпкiлiктi американдықтар, Лакота Сиу және Солтүстік Шайен. (Crazy Horse and Two Moon) Шамамен 500 жауынгер.