Кіріспе

Шотланд жазушысы және тарихшысы Ангус Линдсей Ричи Кальдер (5 ақпан 1942 – 5 маусым 2008) – шотланд жазушысы, тарихшысы және ақыны. Алғашқыда ағылшын әдебиетін оқыған ол саяси тарихқа көбірек қызығушылық танытып, 1969 жылы «Халық соғысы» атты Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Ұлыбритания туралы маңызды зерттеу жазды. Одан кейін бірнеше тарихи еңбектер жазғанмен, әдебиет пен поэзияға қызығушылығы артып, негізгі жұмысын жазушылық қызметіне арнады, бірақ сонымен қатар университеттерде оқытушы болып жұмыс істеді. Социалист болғандықтан, 1970-ші және 1980-ші жылдары Шотландияның белгілі қоғамдық зиялысы еді.

Ерте өмір

Ангус Кальдер 1942 жылғы 5 ақпанда Лондонда Шотландиядан шыққан белгілі солшыл отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Ричи Кальдер (1906–1982) – танымал социалист және пацифист, журналист және ғылыми жазушы ретінде көзге түскен. Оның бауырлары – Найджел Кальдер, математик Аллан Кальдер, педагог Исла Кальдер (1946–2000) және мұғалім Фиона Радд (туған тегі Кальдер). Оның сіңілі баласы – саяхат жазушысы және журналист Саймон Кальдер. Ангус Кальдер Кембридж университетінің Кингс колледжінде ағылшын әдебиетін оқыды. 1968 жылы Суссекс университетінде "The Common Wealth Party, 1942–45" деген тақырыпта екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Ұлыбританиядағы саясат туралы докторлық диссертациясын қорғады, бұл зерттеу сол аттас саяси партияға арналған еді. Сол кездегі қақтығысқа қатысты академиялық зерттеулер өте сирек болды, себебі үкіметтік құжаттардың қолжетімділігіне 50 жылдық шектеу қойылған еді. Осы себепті Кальдер осы салаға қызығушылық танытқан тарихшы Пол Аддисонмен тығыз байланыста жұмыс істеді. Аддисон мен Кальдер британ халқының пікірін зерттеу үшін жаңадан ашылған "Массалық бақылау" архивінің материалдарын кеңінен пайдаланды. Кальдер 1970 жылы Аса Бриггспен бірлесіп, Суссексте "Массалық бақылау" архивін құруға белсенді түрде атсалысты.

Халық соғысы

Кальдерге «Джонатан Кейп» баспасы британдық тылдың жалпы тарихын жазуды тапсырды, ол әлі докторлық диссертациясын аяқтамаған кезде. Осының нәтижесінде 1969 жылы алғаш жарық көрген «Халық соғысы» атты еңбек жазылды. Бұл жұмыс академиялық стильде жазылып, кезеңнің саяси және әлеуметтік тарихын кеңінен қамтыды. Ол тұрақты түрде таралған жалған насихатты сынға алды, бірақ poleмикалық сипатта болмады және үлкен жетістікке жетті. Кейіннен ол «жаңашыл» деп аталды. Аддисон былай қорытындылады:

«Халық соғысы» жақсы қабылданып, әдеби сыйлық саналатын Джон Ллевелин Рис жүлдесіне ие болды. Оның негізгі тезисі академиялық ортада кеңінен қолдау таппаса да, ол танымал тарих ретінде өте ықпалды болды. Ричард Эйр: «Мен Ангус Кальдердің кітабынан туындаған жиырмаға жуық туынды, фильм, телешоу және театрлық қойылымды атап айтуға болады» деді. Осы еңбекке ықпал еткендердің арасында драматург Дэвид Хейр және болашақ премьер-министр Гордон Браун да болды. Кітап әлі де басылымда. Кальдер келесі онжылдықтарда өзінің тезисіне күдікпен қарасты. Оның көптеген бастапқы қорытындылары «Блиц туралы миф» (1991) еңбегінде қайта қарастырылды. Аддисонның сөзіне göre, бұл қайта бағалау 1982 жылғы Фолкленд соғысы мен Тэтчершілдікке байланысты Кальдердің ұлтшылдыққа деген наразылығынан туындады. Екеуі де Кальдердің өзі танымал еткен «Халық соғысы» туралы ұжымдық естелікке ішінара шабыттанды.

Әдебиет және поэзия

"Халық соғысы" атты еңбегімен қол жеткізген сәттілігінен кейін Кальдер әдебиет пен поэзияға деген қызығушылығын күшейтті. 1971 жылы ол Эдинбургке көшіп, 1976 жылы 19 ғасырғы орыс көркем әдебиетіне арналған зерттеуін жариялады. Үш жыл өткен соң Ашық университетінде өнер пәнінің оқытушысы болды. Содан кейін ол әлемнің түкпір-түкпірінде сабақ беріп, бірнеше африкалық университеттерде әдебиеттен дәріс оқыды және 1981 жылдан 1987 жылға дейін "Journal of Commonwealth Literature" журналының тең редакторы қызметін атқарды. Кальдер шотланд әдебиеті саласындағы белгілі бір тұлғаға айналды, эсселер мен мақалалар, Байрон және Т. С. Элиотқа арналған кітаптар жазды, сондай-ақ поэзия мен проза жинақтарын редакциялады. Ол сонымен қатар "Үлкен үміттер", Уолтер Скотттың "Ескі өлім", Т. Э. Лоуренстің "Жеті бағаналы даналық", Эвелин Уоның "Құрметті қылыш" трилогиясы және Джеймс Босвеллдің "Сэмюэл Джонсонның өмірі" сияқты алуан түрлі туындылардың жаңа басылымдарына кіріспелер жазды. 1981 жылы ол "Революциялық империя" (1981) атты еңбегін жариялады, онда ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің 18 ғасырдың соңына дейінгі үш ғасырлық империялық дамуы зерттелді. "Айналмалы мәдениет: Шотландия Республикасынан жазбалар" – Роберт Бернс және Скотт сияқты тұлғалардың жазбалары арқылы және француз революциясы кезінде "якобиндерді" басу сияқты саяси амалдар арқылы өзін-өзі танытқан шотландиялық тақырыптарға арналған эсселер жинағы. 1984 жылы Кальдер Эдинбургте Шотландия поэзия кітапханасын құруға көмектесті және оның алғашқы төрағасы болды. Ол сонымен қатар Хью МакДиармидтің прозасын редакциялаумен де айналысты. Кальдер өзінің поэзиясы үшін Эрик Грегори сыйлығына ие болды.

Саясат

Ұлтшыл және социалист болған ол Шотландия Ұлттық партиясынан (SNP) Шотландия Социалистік партиясына өтті. Шотландияның республикалық рухын қадірлегенімен, елдің ұлттық ерекшелігіне қатысты кең таралған мифтерге қарсы тұруға тырысты. "Айналмалы мәдениет: Шотландия республикасынан жазбалар" (1992) атты еңбегінде Англиямен одақтасқанның алғашқы кезеңдеріндегі, оқшаулық пен шотландиялық мәселелерге ағылшын тарапынан қызығушылық танытпаудың нәтижесінде қалыптасқан "интеллектуалды республиканың" дамуын сипаттады.

Жеке өмір

Оның алғашқы әйелі Дженифер Дайчес, шотландтық әдеби сыншы Дэвид Дайчестің қызы, олар 1969 жылы сэр Уолтер Скотт туралы бір кітапта бірлесіп жұмыс істеген. Өмірінің соңғы күндері ақын Ричард Беренгартен мен оның ұлы Гидеон Кальдер оның және оған арналған жазбалар мен эскиздер жинағын редакциялады, ол оның қайтысынан кейін жарық көрді.

Тарих және әдеби сын

Халық соғысы: Ұлыбритания, 1939–45 ж. Лондон: Джонатан Кейп, 1969 жыл. Скотт, Дженни Калдермен бірге. Лондон: Эванс, 1969 жыл. Ресей ашылды: Пушкиннен Чеховқа дейінгі XIX ғасыр әдебиеті. Лондон: Хайнеман, 1976 жыл. Революциялық империя: XV ғасырдан 1780 жылдарға дейінгі ағылшын тілінде сөйлейтін империялардың қалыптасуы. Лондон: Джонатан Кейп, 1981 жыл. Т. С. Элиот. Брайтон: Harvester, 1987 жыл. Байрон. Букингем: Ашық университет баспасы, 1987 жыл. "Блиц туралы миф". Лондон: Джонатан Кейп, 1991 жыл. Айналмалы мәдениет. Лондон: I. B. Tauris, 1994 жыл. Ақыл-ой Шотландиясы. Эдинбург: Luath Press, 2002 жыл. Апаттар мен батырлар: соғыс, естелік және бейнелеу туралы. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы, 2004 жыл. Құдайлар, араластар және демон: 101 қысқа, бірақ маңызды өмір. Лондон: Bloomsbury, 2004 жыл.

Поэзия

Уайкатода оянған. Эдинбург: Diehard, 1997 жыл. Хорас Толлкроста: Қ. Х. Флаккстің кейбір одалары. Ньютайл: Kettilonia, 2000 жыл. Қайғы-қасіреттің түстері. Ноттингем: Shoestring, 2002 жыл. Дипаның ыдысы. Лондон: Aark Arts, 2004 жыл. "Қала артындағы күн": Эдинбург өлеңдері. Эдинбург: Luath Press, 2004 жыл.

Жинақтар: өлеңдер мен проза

Ұлыбритания соғыста, 1942 жыл. Лондон: Джонатан Кейп, 1973 жыл. (Эндрю Гуррмен бірге) Шығыс Африка жазушылары. Найроби: Шығыс Африка әдебиет бюросы, 1974 жыл. (Жек Мапанье және Космо Питерсемен бірге). Жазғы өрт: Африканың жаңа поэзиясы. Лондон: Хайнеман, 1983 жыл. (Габриель Бокпен бірге) Englische Lyrik 1900–1980. Лейпциг: Reclam, 1983 жыл. (Дороти Шериданмен бірге) Өзіңіз үшін сөйлейіңіз: Жаппай бақылау антологиясы. Лондон: Джонатан Кейп, 1984 жыл. Байрон және Шотландия: Радикалды ма, немесе Данди?, Эдинбург университетінің баспасы, 1989 жыл. (Уильям Доннеллимен бірге) Роберт Бернстің таңдамалы өлеңдері. Хармондсворт: Пингвин, 1991 жыл. (Джон М. Маккензи және Жанна Канниццомен бірге) Дэвид Ливингстон және Виктория дәуірінде Африкамен кездесу. Лондон: Ұлттық портрет галереясы, 1996 жыл. (Пол Аддисонмен бірге) Өлім уақыты: Батыстағы соғыстағы солдаттың тәжірибесі, 1939–45 жылдар. Лондон: Пимлико, 1997 жыл. (Глен Мюррей және Алан Риахпен бірге) The Rauchle Tongue: Хью МакДиармидтің таңдамалы мақалалары, журналистикасы және сұхбаттары (3 томдық). Манчестер: Карканет, 1997–1998 жылдар. Соғыс. Хармондсворт: Пингвин, 1999 жыл. Луис Стивенсоннің таңдамалы өлеңдері. Хармондсворт: Пингвин, 1999 жыл. (Бет Джунормен бірге) Өлгендердің жандары ең жақсы орынды алып отыр: Соғыс туралы 50 әлемдік ақыны. Эдинбург: Луат баспасы, Эдинбург, 2005 жыл.

Кіріспе

Чарльз Диккенстің "Ұлы үміт" кітабы. Хармондсворт: Пингвин, 1965 жыл. "Қос жол тоғысындағы бет-әлпеттер", Крис Ванжала құрастырған. Найроби: Шығыс Африка әдебиет бюросы, 1971 жыл. Уолтер Скотттың "Ескі өлім" шығармасы. Хармондсворт: Пингвин, 1975 жыл. Т. Э. Лоуренстің "Даналықтың жеті тірегі". Уордсворт, 1999 жыл. Джеймс Босвеллдің "Сэмюэл Джонсонның өмірі" кітабы. Уордсворт, 1999 жыл. Эвелин Воның "Құрмет қылышы". Хармондсворт: Пингвин, 2001 жыл. Амброз Бирстің "Шайтанның сөздігі", Ральф Стьэдманның суреттерімен. Лондон: Блумсбери, 2003 жыл. Дэвид Линдсейдің "Үш қасиет" шығармасы, Алан Спенс құрастырған. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 2003 жыл. Махмуд Жамалдың "Қантты дәрі" таңдамалы өлеңдері. Эдинбург: Word Power, 2007 жыл.

Пікірлер

Ленман, Брюс (1982), «Революциялық империя: 15-шы ғасырдан 1780 жылға дейінгі ағылшын тілді империялардың қалыптасуы» кітабына шолу, Cencrastus №8, 1982 жылғы көктем, 37-бет.