Алан Тейлор: Еуропа дипломатиясының тарихшысы

Алан Тейлор – британдық тарихшы, Еуропа дипломатиясы сарапшысы. 19-20 ғ. тарихы, телебағдарламалар арқылы танымал. Маңызды тарихшылар тізімінде!

28 мин оқу

100%

Дереккөз: A. J. P. Taylor — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Еуропа дипломатиясының ағылшын тарихшысы (1906–1990) ортағасырлық тарихшы.

Алан Джон Персиваль Тейлор (25 наурыз 1906 – 7 қыркүйек 1990) – XIX және XX ғасырлардағы Еуропа дипломатиясына маманданған британдық тарихшы. Журналист және телехабаршы ретінде ол теледидарлық дәрістері арқылы миллиондаған адамға танымал болды. Оның академиялық қатаңдығы мен халыққа танымал болуының үйлесімі тарихшы Ричард Овери оны "біздің заманымыздың Маколейі" деп сипаттауға әкелді. 2011 жылы History Today журналы жүргізген сауалнамада ол соңғы 60 жылдағы ең маңызды төртінші тарихшы деп танылды.

Ерте өмір

Тейлор 1906 жылы Саутпорттың Біркдейл қаласында дүниеге келді, ол кезде Ланкаширге қарасты. Ол мақта саудагері Перси Лис Тейлор мен мектеп мұғалімі Констанс Самнер Тейлордың (қыз есімі Томпсон) жалғыз баласы еді. Оның бай ата-анасы солшыл көзқарастарды ұстанды, ол олардан мұра етті. Ата-анасы екеуі де Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы шыққан бейбітшілдер болды және ұлын соғысқа наразылық таныту мақсатымен квакер мектебіне жіберді (оның әжесі ежелгі квакер отбасынан шыққан). Ботам мектебіндегі құрдасы Джеффри Барраклоу Тейлорды "өте тартымды, жігерлендіретін, жанды тұлға, буржуазия мен христиандыққа қарсы" деп еске алды. 1924 жылы Оксфорд университетінің Ориел колледжіне қазіргі заман тарихын оқуға түсті. Оқу кезінде 1925-1926 жылдары жас ортақ бөлменің хатшысы лауазымын алғаш рет атқарған студент болды. 1920 жылдары Тейлордың анасы Констанс Коминтерн мүшесі болса, ал оның туыстарының бірі Ұлыбритания Коммунистік партиясының негізін қалаушылардың бірі еді. Констанс суфражист, феминист және еркін махаббатты жақтаған адам болды, ол өз идеяларын некеден тыс қатынастар арқылы жүзеге асырды, әсіресе Генри Сарамен, ол көп жағынан Тейлор үшін әкесінің орнына келген коммунист еді. Тейлор естеліктерінде анасының үстемдік танытқанын, ал әкесінің оны әдейі ашуға тырысқанын айтқан. Тейлор әкесімен жақын қарым-қатынаста болды және оның ерекшеліктерін ұнатты. Тейлорды отбасының досы, әскери тарихшы Том Уинтрингхэм Ұлыбритания Коммунистік партиясына шақырды; ол 1924 жылдан 1926 жылға дейін партия мүшесі болды. 1926 жылғы жалпы ереуіл кезінде партияның тиімсіздігіне байланысты партиямен жол айырды. Одан кейін өмірінің соңына дейін Еңбек партиясын жақтады және алпыстан астам жыл бойы оның мүшесі болды. Коммунистік партиядан шыққаннан кейін де 1925 және 1934 жылдары Кеңес Одағына сапарлады.

Академиялық мансап

Тейлор 1927 жылы Оксфорд университетін бірінші сыныптық дипломмен бітірді. Қысқа мерзім заң кеңесшісі болып жұмыс істегеннен кейін, ол аспирантураға түсіп, 1848 жылғы революцияға чартистер қозғалысының ықпалын зерттеу үшін Венаға барып оқыды. Алайда, бұл тақырыптың іске аспайтыны белгілі болған соң, ол екі жыл бойы Италияның бірігу мәселесін зерттеуге көшті. Осы зерттеудің нәтижесінде 1934 жылы "Еуропалық дипломатиядағы итальяндық мәселе" (1847–49) атты алғашқы кітабы жарық көрді. Бастапқыда ол әйелімен бірге Дидсбери ауылының оңтүстік жағында, Дидсбери паркінің кіреберісіне қарама-қарсы, көшеден шалқап тұрған 148 Wilmslow Road мекенжайындағы XVIII ғасырлық The Limes үйінің жоғарғы қабатындағы жиһазсызданған пәтерде тұрды. Бірнеше жыл өткен соң Тейлор Пик округінің шетіндегі Дисли ауылында үй сатып алды.

Оксфорд жылдары

Ол 1938 жылы Оксфордтағы Магдален колледжінің стипендиаты атанды, және 1976 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Сонымен қатар, ол 1938 жылдан 1963 жылға дейін Оксфорд университетінде заманауи тарихтан лекция оқыды. Оксфордта ол өте танымал спикер болғандықтан, лекцияларын тығын-тығын болмас үшін таңғы сағат 8:30-да өткізуге мәжбүр болды. 1962 жылы Тейлор Сесил Вудхам Смиттың "Ұлы аштық: Ирландия 1845–1849" еңбегіне жазған рецензиясында: "Барлық Ирландия – Белсенге айналды. Англияның үкіметшіл тобы өздеріне лайық қызмет етті. Олар екі миллион ирландты өлтірді", – деп жазды. Тейлор, Ұлы аштықтан қаза болғандар саны жоғары болмауының себебі британ үкіметінің "күш жібермегендігінде" екенін айтты, сондай-ақ Балиол колледжінің магистрі Бенджамин Джоуетттің сөздерін келтірді: "Мен саяси экономистерден әрқашан қорқыныш сезінемін, себебі олардың біреуі Ирландиядағы аштықтан миллионнан астам адам өлмейді, тіпті бұл да көп пайда келтірмейді деді". Тейлордың "абыройын қайтару" жолындағы маңызды қадам – 1965 жылы Мартин Гилберт ұйымдастырған құрметке арналған жинақ болды. Ол 1976 және 1986 жылдары тағы екі құрметке арналған жинақпен марапатталды. Мұндай жинақтар – оның бұрынғы студенттері арасындағы танымалдылығының дәлелі, өйткені тіпті бір ғана жинақ алу да ерекше және сирек кездесетін құрмет саналады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тейлор Отан қорғаушы құрамында қызмет етті және Орталық Еуропадан келген эмигрант мемлекет қайраткерлерімен, мысалы, бұрынғы венгр президенті граф Михай Кароли және Чехословакия президенті Эдвард Бенешпен дос болды. Бұл таныстықтар оның аймақты жақсырақ түсінуіне көмектесті. Бенеш және Каролимен достығы, әсіресе Каролиді қасиетті тұлға ретінде бейнелеуін түсіндіруге мүмкіндік береді. Тейлор Оксфордта тұратын Бенештің баспасөз атташесі Хьюберт Рипкамен дос болды және оның арқасында Лондонда тұратын президент Бенешпен танысты. Тейлор Бенештің президенттік лауазымында болғандықтан, "Лондон майданында қатысуға рұқсат алмай, Астон Абботстағы Ротшильд үйінде, олар үшін қарапайым деңгейде өмір сүруге мәжбүр болғанын" жазды. "Ол мені президенттік машинамен Астон Абботқа жиі шақырып алатын". 1943 жылы Тейлор өзінің алғашқы памфлетін, "Чехословакияның еркін Еуропадағы орны" деген атпен жазып, соғыстан кейін Чехословакияның Батыс әлемі мен Кеңес Одағы арасындағы "көпір" рөлінде болатынын түсіндірді. "Чехословакияның еркін Еуропадағы орны" 1943 жылғы 29 сәуірде Лондондағы Чехословакия институтында Тейлор берген лекциясынан бастау алды және Ян Масариктің ұсынысымен британ халқына Чехословакияның жағдайын түсіндіру мақсатында памфлетке айналдырылды. Тейлор чехословактардың кеңестіктерге "түсіндіру" және социализмді британдықтарға "түсіндіру" қажеттігін айтты: "Сіз ағылшын халқына коммунист, ал орыстарға демократ болып көрінуіңіз керек, нәтижесінде екі тараптан да кінәлаудан басқа ештеңе алмайсыз". "Чехословакияның еркін Еуропадағы орны" Бенештің "конвергенция" теориясын көрсетеді, өйткені ол соғыс кезіндегі Ұлыбританиядағы жағдайға сүйене отырып, Батыс елдері соғыстан кейін социалистік болады, ал Кеңес Одағы демократиялық болады деп ойлады. 1945 жылы Тейлор былай деп жазды: "Бек, Стойадинович, Антонеску және Бонне [Бенештің] адалдығын мойындамады және өздерінің айлакерліктерімен мақтанды; бірақ олардың елдері де неміс агрессорының алдында құлады және олардың әрбір қадамы елдерінің қайта жандануын қиындатты. [Керісінше] доктор Бенештің осы соғыстағы сыртқы саясаты Чехословакияға қауіпсіз болашақ сыйлады". Сол кезеңде Тейлор Саяси соғыс басқармасында Орталық Еуропа жөніндегі сарапшы ретінде жұмыс істеді және радиода және түрлі қоғамдық жиналыстарда жиі сөз сөйледі. Соғыс кезінде ол Жосип Броз Титоның партизандарын Югославияның заңды үкіметі ретінде тану үшін лобби жасады.

During the Second World War, Taylor served in the Home Guard and befriended émigré statesmen from Central Europe, such as the former Hungarian President Count Mihály Károlyi and Czechoslovak President Edvard Beneš. These friendships helped to enhance his understanding of the region. His friendship with Beneš and Károlyi may help explain his sympathetic portrayal of them, in particular Károlyi, whom Taylor portrayed as a saintly figure. Taylor became friends with Hubert Ripka, the press attache for Beneš, who lived in Oxford, and through him, got to know President Beneš who lived in London. Taylor wrote that because Beneš was a President, "he was not allowed to brave the front line in London and had to live in a sovereign state at Aston Abbots – a Rothschild house of, for them, a modest standard. Bored and isolated, Beneš summoned an audience whatever he could and I was often swept over to Aston Abbots in the presidential car". In 1943, Taylor wrote his first pamphlet, Czechoslovakia's Place in a Free Europe, explaining his view that Czechoslovakia would after the war serve as a "bridge" between the Western world and the Soviet Union. Czechoslovakia's Place in a Free Europe began as a lecture Taylor had given at the Czechoslovak Institute in London on 29 April 1943 and at the suggestion of Jan Masaryk was turned into a pamphlet to explain Czechoslovakia's situation to the British people. Taylor argued that the Czechoslovaks would have to "explain" to the Soviets and "explain" socialism to the British, saying: "You must appear to the English people as communists and to the Russians as democrats and therefore receive nothing, but abuse from both sides Czechoslovakia's Place in a Free Europe reflected Beneš's theory of "convergence" as he felt based on what he was seeing in wartime Britain that the western nations would become socialist after the war while the Soviet Union would become more democratic. In 1945, Taylor wrote: "Beck, Stojadinović, Antonescu and Bonnet despised [Beneš's] integrity and prided themselves on their cunning; but their countries, too, fell before the German aggressor and every step they took has made the resurrection of their countries more difficult. [In contrast] the foreign policy of Dr. Beneš during the present war has won for Czechoslovakia a secure future." During the same period, Taylor was employed by the Political Warfare Executive as an expert on Central Europe and frequently spoke on the radio and at various public meetings. During the war, he lobbied for British recognition of Josip Broz Tito's Partisans as the legitimate government of Yugoslavia.

Британ академиясынан кетуі

1979 жылы Тейлор Кеңес Одағының тыңшысы болып әшкереленген Энтони Блантты қызметтен босатуға наразылық танытып, Британ академиясынан қанағаттанбай кетті. Тейлор былай деді:

Еуропалық дипломатиядағы итальяндық проблема, 184749

Тейлордың 1934 жылы жарық көрген алғашқы кітабы Италияның бірігу мәселесін қарастырды – «Еуропалық дипломатиядағы Италия мәселесі, 1847–49 жж.» Алайда Тейлордың маманы – Орталық Еуропа, британдық және дипломатиялық тарих. Ол әсіресе Габсбургтер әулеті мен Бисмаркқа қызығушылық танытты. Осы кезеңде оның басты ұстаздары австриялық тарихшы Альфред Фрэнсис Прибрам және поляк текті тарихшы сэр Льюис Намиер болды. Тейлордың алғашқы жазбалары Прибрамның Габсбургтерге қатысты оң бағасын көрсетті; бірақ, оның 1941 жылғы «Габсбургтер монархиясы 1809–1918» кітабы (1948 жылы қайта жаңартылған басылымда жарияланды) Намиердің жағымсыз пікірлерінің әсерін көрсетті. «Габсбургтер монархиясында» Тейлор Габсбургтер өз биліктерін тек сыртқы саясат құралы ретінде қарастырғанын, сондықтан нағыз ұлт мемлекет құра алмағанын айтты. Олар билігін сақтап қалу үшін бір ұлтты екіншісіне қарсы қойып, Австро-Мажарстандағы басқа ұлттарға қарағанда неміс және мажар үстемдігін қолдады.

Еуропадағы билік үшін күрес 18481918

1954 жылы ол өзінің шедеврын – «Еуропадағы 1848-1918 жылдардағы басымдық үшін күрес» кітабын жариялады және 1957 жылы британдық сыртқы саясатты сынға алған «Қиындық тудырушылар» кітабымен оны жалғастырды. «Қиындық тудырушылар» кітабы – үкіметтің сыртқы саясатын сынағандарды мақтауға арналған еңбегі, бұл оның жүрегіне жақын мәселе болды. «Қиындық тудырушылар» бастапқыда 1955 жылы Форд лекциялары ретінде жарық көрді және оның ең сүйікті кітабы еді. Форд лекцияларын оқуға шақырылғанда, ол бастапқыда тақырыпты таба алмады, ал оның досы Алан Буллок сыртқы саясатқа қатысты пікір келіспеушіліктер тақырыбын ұсынды.

Бисмарк: адам және мемлекет қайраткері

Тарихты апаттардың шешетіні туралы жиі кездесетін ой Тейлордың 1955 жылы жарық көрген, ең көп сатылған Бисмарк өмірбаянында көрінеді. Тейлор оның «Темір канцлер» Германияны жоспарлы түрде емес, көбінесе жай ғана сәйкес келіп, біріктіргенін айту арқылы қырқыс дау тудырды; бұл теория 19 ғасырдың соңында Генрих фон Сибель, Леопольд фон Ранке және Генрих фон Трейцке сияқты тарихшылардың, сондай-ақ кейінгі кезде басқа тарихшылардың пікірлеріне қарсы келді.

Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы

1961 жылы ол өзінің ең даулы кітабын – «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» жариялады, ол оған ревизионист ретінде танымал есім берді. Гордон Мартел атап көрсеткендей, «Бұл кітаптың әсері терең болды. Кітап классикаға айналып, Екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбындағы барлық пікірталастардағы басты анықтамалық нүктеге айналды». 1952 жылы редактор Филипп Зектің қызметтен босатылуынан кейін «Sunday Pictorial» газетін тастағаннан соң, ол келесі жылы «Daily Herald» газетінде 1956 жылға дейін апталық бағана жаза бастады. 1957 жылдан 1982 жылға дейін ол өзінің досы және демеушісі лорд Бивербрукке тиесілі «Sunday Express» газетінде жазды. Оның осы газеттегі алғашқы мақаласы «Неліктен біз немістерге жақсылық жасауымыз керек?» деген сұраққа толы болды, онда ол немістердің көпшілігінің әлі де жүректерінде нацистер екенін айтты және Еуропалық экономикалық қауымдастықтың немістердің Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қарумен жете алмағандарын сауда арқылы іске асыруға жасаған әрекеті ғана екенін мәлімдеді. ЕЭҚ-мен қарым-қатынас Ұлыбританиядағы маңызды мәселе болған кезде Тейлордың Ұлт Достастығын қолдайтын еуроскептицизмі оның көптеген мақалаларындағы тақырыпқа айналды. Оның басқа жиі сынға түсіргендері – BBC, темекіге қарсы күресшілер және бұрынғы ұстанымынан бас тартып, автокөліктер, Тейлор барлық жеке автокөліктерге тыйым салуды талап етті.

Хабар тарату

Екінші дүниежүзілік соғыс Тейлорға баспа журналистикасынан, бастапқыда радиодан, содан кейін теледидардан басқа салаға қадам басуға мүмкіндік берді. 1942 жылдың 17 наурызында Тейлор BBC Forces Radio арнасында хабарланған "The World at War – Your Questions Answered" бағдарламасында жеті рет қатысты. Соғыстан кейін Тейлор алғашқы теледидар тарихшыларының бірі болды. Оның теледидардағы мансабы 1950 жылдан 1954 жылға дейін BBC-дің "In The News" бағдарламасында панельші ретінде жұмыс істегеннен бастау алды. Ол мұндағы пікір таластық стилімен ерекшеленді және бір эпизодта басқа панельшілердің бар екенін мойындаудан бас тартты. Баспасөз оны "назданып кететін профессор" деп атады және 1954 жылы одан бас тарды. 1955 жылдан бастап Тейлор ITV-дің бәсекелес "Free Speech" талқылау бағдарламасының панелі болды және 1961 жылы бағдарлама аяқталғанға дейін осы қызметте қалды. 1957, 1957–1958 және 1961 жылдары ол ITV телеарнасында жарты сағаттық бірнеше бағдарлама жасады, онда ол жазбасыз түрде 1917 жылғы Ресей революциясы және Бірінші дүниежүзілік соғыс сияқты әртүрлі тақырыптар бойынша лекция оқыды. Бұл бағдарламалар өте жоғары рейтингке ие болды. BBC-ге қарсы бұрынғы ұстанымына қарамастан, ол 1961 жылы BBC тарихи сериясында лекция оқыды және 1963, 1976, 1977 және 1978 жылдары одан да көп сериялар жасады. Ол сондай-ақ ITV үшін 1964, 1966 және 1967 жылдары қосымша сериалдар ұйымдастырды. 1980 жылы "Edge of Britain" бағдарламасында ол Солтүстік Англия қалаларын аралады. Тейлордың соңғы теледидардағы қатысуы 1985 жылы "How Wars End" сериясында болды, онда Паркинсон ауруының оған тигізген әсері байқалды. Тейлор тарихшы Хью Тревор Ропермен жақын бәсекелес болды және олармен теледидарда жиі пікірсайыс жүргізді. 1961 жылы болған бір әйгілі жағдай: Тревор Ропер "Менің ойымша, сіздің "Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы" кітабыңыз тарихшы ретінде сіздің беделіңізге зиян келтіруі мүмкін" деді, ал Тейлор оған: "Егер сізде болса, сіздің маған сын айтуыңыз тарихшы ретінде сіздің беделіңізге зиян келтірер еді" деп жауап берді. Олардың арадағы дау 1957 жылы Оксфордтағы Тарих профессоры лауазымы бос тұрған кезде басталды. Саяси көзқарастары әртүрлі болғанына қарамастан, Тейлор мен Тревор Ропер 1950 жылдардың басынан бері дос болған, бірақ Regius профессорлық лауазымына ие болу мүмкіндігі туғанда екеуі де оған қол жеткізуге тырысты. Консервативті премьер-министр Харольд Макмиллан осы лауазымды лейборист Тейлордың орнына тори Тревор Роперге берді. Сонымен қатар, Оксфордтағы басқа да бірнеше профессорлар Тейлордың журналистикадағы беделін тарихшының кәсібіне "зиярат ететін" нәрсе деп санады және оған қарсы лобби жасады. Тейлор "қолдарында Суэцтің қаны бар" үкіметтен ешқандай құрмет қабылдамайтынын ашық мәлімдеді. Жеке өмірінде ол Тревор Ропердің өзіне тиесілі деп санайтын құрметке ие болғанына қатты ашуланды. Тейлордың наразылығына себеп оның Оксфордқа Тревор Роперден он жыл бұрын келгені де болды. Содан бері Тейлор Тревор Ропердің мінезін немесе білімін сынаудан ешқашан жалыққан жоқ. Атақты жанжалшыл Тревор Ропер де оған жауап берді. Бұл қақтығысқа бұқаралық ақпарат құралдары көп назар аударды, бірақ олардың дауларының мәнісі емес, керісінше, теледидардағы қызу пікірталастары көңілді көрініс тудырды. Сонымен қатар, Тейлор мен Тревор Ропердің бір-бірінің білімін айыптаған мақалалары, екеуінің де шешендік өнері ең жоғары деңгейде қолданылған, оқырмандарға ләззат сыйлады. Бұдан басқа, Тейлор мен Тревор Ропер арасындағы дауды ұрпақтар арасындағы шайқас ретінде бейнелеу әдетке айналды. Өзінің популистік, құрметсіз стилімен Тейлор Тревор Роперден шамамен он жыл үлкен болды, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары оны 1950-1960 жылдары жас ұрпақтың өкілі ретінде көрсетті. Тревор Ропер, ол өте консервативті болды (ол профессорлық халатын киіп лекция оқыған соңғы Оксфорд профессорларының бірі болды) және бұқаралық ақпарат құралдары оны өршіл және мақтаншақ ретінде бейнелегендей әрекет етуге бейім болды, ол ескі ұрпақтың символы ретінде көрінді. Екі тарихшының стильіндегі айқын, бірақ маңызды айырмашылық – теледидарлық пікірталастар кезінде бір-біріне қатысу тәсілдері: Тревор Ропер әрқашан Тейлорға "Мистер Тейлор" немесе жай ғана "Тейлор" деп сөйлеген, ал Тейлор әрқашан Тревор Роперге "Хью" деп сөйлеген. Тейлордың теледидарда жиі кездесетін тағы бір пікірлесушісі – жазушы Малкольм Маггеридж болды. Теледидардағы жиі қатысулары Тейлорды ХХ ғасырдың ең танымал британдық тарихшысы етуге көмектесті. Ол 1981 жылы түсірілген "Time Bandits" фильмінде эпизодтық рөлде ойнады және "Monty Python's Flying Circus" бағдарламасының бір эпизодында пародияланды, онда шала киінген әйел (экранда "A. J. P. Taylor, Historian" деп көрсетілген), ер адамның дауысымен "Он сегізінші ғасырдың әлеуметтік реформасы" тақырыбында лекция оқыды. Оның ойын-сауық әлеміне енуінің тағы бір мысалы 1960 жылдары "Oh, What a Lovely War!" пьесасы мен фильмінің тарихи консультанты болды. Ол өте тартымды және сүйкімді болғанымен, сонымен қатар, қарт жасында өзіне тән, ызалы мінезді көрсете бастады.

The Second World War gave Taylor the opportunity to branch out from print journalism, initially into radio and then later television. On 17 March 1942 Taylor made the first of seven appearances on The World at War – Your Questions Answered broadcast by BBC Forces' Radio. After the war Taylor became one of the first television historians. His appearances began with his role as a panellist on the BBC's In The News from 1950 to 1954. Here he was noted for his argumentative style, and in one episode he declined to acknowledge the presence of the other panellists. The press came to refer to him as the "sulky don" and in 1954 he was dropped. From 1955 Taylor was a panellist on ITV's rival discussion programme Free Speech, where he remained until the series ended in 1961. In 1957, 1957–1958 and 1961 he made a number of half hour programmes on ITV in which he lectured without notes on a variety of topics, such as the Russian Revolution of 1917 and the First World War. These were huge ratings successes. Despite earlier strong feelings against the BBC, he lectured for a BBC historical series in 1961 and made more series for it in 1963, 1976, 1977 and 1978. He also hosted additional series for ITV in 1964, 1966 and 1967. In Edge of Britain in 1980 he toured the towns of northern England. Taylor's final TV appearance was in the series How Wars End in 1985, where the effects of Parkinson's disease on him were apparent. Taylor had a famous rivalry with the historian Hugh Trevor Roper, with whom he often debated on television. One of the more famous exchanges took place in 1961. Trevor Roper said "I'm afraid that your book The Origins of the Second World War may damage your reputation as a historian", to which Taylor replied "Your criticism of me would damage your reputation as a historian, if you had one." The origins of the dispute went back to 1957 when the Regius Professorship for History at Oxford was vacant. Despite their divergent political philosophies, Taylor and Trevor Roper had been friends since the early 1950s, but with the possibility of the Regius Professorship, both men lobbied for it. The Conservative Prime Minister Harold Macmillan awarded the chair to the Tory Trevor Roper rather than the Labourite Taylor. In addition, a number of the other Oxford dons had felt that Taylor's profile in journalism was "demeaning" to the historian's craft and had lobbied against him. In public, Taylor declared that he would never have accepted any honour from a government that had "the blood of Suez on its hands". In private, he was furious with Trevor Roper for holding an honour that Taylor considered rightfully his. Adding to Taylor's rancour was the fact that he had arrived at Oxford a decade before Trevor Roper. From then on, Taylor never missed a chance to disparage Trevor Roper's character or scholarship. The famously combative Trevor Roper reciprocated. The feud was given much publicity by the media, not so much because of the merits of their disputes but rather because their acrimonious debates on television made for entertaining viewing. Likewise, the various articles written by Taylor and Trevor Roper denouncing each other's scholarship, in which both men's considerable powers of invective were employed with maximum effect, made for entertaining reading. Beyond that, it was fashionable to portray the dispute between Taylor and Trevor Roper as a battle between generations. Taylor, with his populist, irreverent style, was nearly a decade older than Trevor Roper, but was represented by the media as a symbol of the younger generation that was coming of age in the 1950s–1960s. Trevor Roper, who was unabashedly old fashioned (he was one of the last Oxford dons to lecture wearing his professor's robes) and inclined to behave in a manner that the media portrayed as pompous and conceited, was seen as a symbol of the older generation. A subtle but important difference in the style between the two historians was their manner of addressing each other during their TV debates: Trevor Roper always addressed Taylor as "Mr Taylor" or just "Taylor", while Taylor always addressed Trevor Roper as "Hugh". Another frequent sparring partner on TV for Taylor was the writer Malcolm Muggeridge. The frequent television appearances helped to make Taylor the most famous British historian of the 20th century. He featured in a cameo in the 1981 film Time Bandits and was satirised in an episode of Monty Python's Flying Circus, in which a scantily clad woman (identified by an onscreen caption as "A. J. P. Taylor, Historian"), dubbed over with a man's voice, delivers a lecture on "Eighteenth Century Social Reform". Another foray into the world of entertainment occurred in the 1960s when he served as the historical consultant for both the stage and film versions of Oh, What a Lovely War! Though he possessed great charm and charisma and a sense of humour, as he aged he presented himself as, and came to be seen as, cantankerous and irascible.

Пікірлер

Тейлор өмір бойы заманының маңызды мәселелері бойынша жария түрде ұстаным білдірді. 1930 жылдардың басында ол «Манчестер Бейбітшілік Кеңесі» деп аталатын солшыл пацифистік топқа мүше болды және оның атынан көптеген қоғамдық жиындарда сөз сөйледі. 1936 жылға дейін Тейлор Ұлыбританияның қайта қарулануына қарсы болды, себебі ол қайта қаруланған Ұлыбританияның Германиямен одақтасып, Кеңес Одағына қарсы шығатынын ойлады. Алайда, 1936 жылдан кейін ол «Манчестер Бейбітшілік Кеңесінен» кетіп, Тейлордың пікірінше, нацистік қауіптің алдын алу үшін Ұлыбританияның қайта қарулануын қолдады және Германияны тежеу үшін ағылшын-совет одағын жақтады. 1936 жылдан кейін ол 1961 жылы бас тартқан позициясымен, татуласу саясатын қатаң сынады. 1938 жылы ол Мюнхен келісімін бірнеше митингіде айыптады және «Манчестер Гардиан» газетінде оны сынаған бірнеше мақаланың авторы болуы мүмкін; кейін ол Чехословакиядағы қаза болғандардың санын Польшадағы қаза болғандардың санымен салыстырды. 1938 жылдың қазан айында Тейлор 1688 жылы Джеймс II-ге қарсы Оксфорд профессорының наразылығын еске алу үшін әр қазан айында өткізілетін кешкі ас кезінде сөйлеген сөзімен ерекше дау тудырды. Бұл оқиға Даңқты революцияның маңызды алғышарты болды. Ол Мюнхен келісімін және оны қолдағандарды айыптады, жиналған профессорларға егер фашистік Германияға қарсы дереу шаралар қабылданбаса, олардың барлығы Джеймс II-ден гөрі әлдеқайда зор тиранның билігі астында өмір сүруі мүмкін екенін ескертті. Тейлордың сөйлеген сөзі өте даулы болды, себебі 1938 жылдың қазан айында Мюнхен келісімі, кейіннен онымен бірге татуласу саясатын қорлаған болса да, халық арасында танымал болды, сонымен қатар ол үкімет саясатына қатысты өте партиялық шабуыл жасау үшін бейтарап жағдайды пайдаланды. Тейлор өмір бойы Кеңес Одағының сыртқы саясатына жақтас болды және 1941 жылдан кейін Кеңес Одағының Ұлыбританияның одақтасы болғанына қуанды, себебі бұл оның ағылшын-совет одағына деген ұмтылысының іске асуы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс Тейлордың кеңесшілдік сезімдерін одан әрі күшейтті, себебі ол Қызыл Армияның нацистік Германияны жоюдағы рөліне әрқашан риза болды. Кеңес үкіметін жақтаған көзқарасына қарамастан, ол сталинизмді қатаң сынады және 1948 жылы Вроцлавтағы сталиндік мәдени конгресске қатысып, оны саботаждауға бар күшін салды. Польша радиосы арқылы және Вроцлав көшелеріндегі динамиктер арқылы тікелей эфирде таратылған оның биліктегілерден өзгеше пікірде болуға әркімнің құқығы туралы сөйлеген сөзі делегаттар тарапынан ынтамен қабылданып, дауыспен қарсы алынды. Бұл сөзді өткен күні кеңес жазушысы Александр Фадеевтің сөзін қайталау үшін айтқан екені анық болды. Социалист ретінде Тейлор капиталистік жүйені практикалық және моральдық тұрғыдан дұрыс емес деп санайды, бірақ ол капитализм соғыстар мен қақтығыстарға жауапты деген марксистік көзқарасты қабылдамады. Ол Батыс елдеріндегі қазіргі жағдайдың тұрақсыз және кездейсоқ оқиғаларға бейім екенін және әділ және моральдық халықаралық жүйенің құрылуына кедергі келтіретінін сезінді. Сонымен қатар, Тейлор 1940 жылдардың соңында Батыс Германия мемлекетін қайта құру және құру туралы Батыс державаларының шешіміне ашуланды, ол АҚШ-ты кінәлады, Тейлор мұны бір күні әлемді қайтадан соғысқа батыратын Төртінші Рейхтің негізін қалау деп қарады. Ол сондай-ақ АҚШ-ты «Қырық жылдық соғысқа» кінәлады және 1950-1960 жылдары Ядролық қарусыздану науқанының жетекші өкілдерінің бірі болды. Ол Ұлыбританияның «Қырық жылдық соғыста» бейтарап болуын қалады, бірақ егер Ұлыбритания ірі державамен одақтасса, ең жақсы серіктес Америка емес, Кеңес Одағы болады деп ойлады. Тейлордың пікірінше, үшінші дүниежүзілік соғыстың қаупін арттыратын ойсыз саясатты жүзеге асырып отырды. Тейлор көптеген шақырулар алғанмен, АҚШ-қа ешқашан бармады. 1950 жылы ол британдықтардың Корея соғысына қатысуына қарсы радиода сөйлеуге тырысқан кезде, оны тағы да уақытша тыйым салды. Халықтың наразылығынан кейін BBC оған сөз сөйлеуге рұқсат берді. 1956 жылы Тейлор 1956 жылғы Мажар революциясын Кеңес Одағының басуына қарсы емес, Суэц соғысына қарсы демонстрация өткізді, ол Мажарстанды адмирал Миклош Хортидің билігіне қайта оралудан құтқарды деп сенді. Ол Израильді реакциялық араб диктатураларының қатерінде тұрған үлгілі социалистік демократия ретінде қарастырды. Тейлор сондай-ақ Вьетнам соғысына АҚШ-тың араласуына қарсы болды және оны айыптады. Тейлор сондай-ақ Британ империясына және Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа және НАТО-ға қатысуына қарсы болды. 1976 жылдың сәуір айында Ирландия мемлекеттік радиосымен сұхбаттасқанда Тейлор Ұлыбританияның Солтүстік Ирландиядағы болуы қақтығысты одан әрі күшейтетінін айтты. Тейлор ең жақсы шешімнің ирланд ұлтшылдарының Солтүстік Ирландиядан миллионнан астам альстерлік протестанттарды қуу үшін «қарулы шабуыл» жасауы екенін айтты. Ол немістердің Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чехословакиядан қуылғанын сәтті мысал ретінде келтірді. Ұлыбритания Солтүстік Ирландиядан кетсе, азаматтық соғыс бола ма деген сұраққа Тейлор: «Дегенмен, бізде азаматтық соғыс басталуда. Ащы айтқанда, егер Солтүстік Ирландияда азаматтық соғыс болса, мен оның болатынына сенбесем де, көптеген адамдар қаза табар еді және соғыс бірнеше айдың ішінде шешілер еді. Жылдар бойында, ықтимал, көбірек адамдар қаза табар еді» деп жауап берді. Тейлор танымал емес адамдар мен істерді қорғауда батыл болды. 1980 жылы ол өнер тарихшысы және кеңес тышпысы Энтони Бланттың қуылғанына наразылық білдіре отырып, Британ академиясынан кетті, ол мұны Маккартизм актісі деп қарады. Тарихшы ретінде Тейлор үкімет құпиялылығын азайтуды жақтады және табанды солшыл үшін парадоксалды түрде, жеке меншік телеарналардың көбеюіне күш салды. BBC-ден тыйым салынған тәжірибесі оған көптеген хабар таратушылардың болуының құнын түсінуге көмектесті. Үкіметтік архивтерге қатысты Тейлор 50 жылдық ережені 30 жылдық ережемен алмастыру үшін британ үкіметін сәтті лоббилеуге қатысты.

Throughout his life, Taylor took public stands on the great issues of his time. In the early 1930s, he was in a left wing pacifist group called the Manchester Peace Council, for which he frequently spoke in public. Until 1936, Taylor was an opponent of British rearmament as he felt that a re armed Britain would ally itself with Germany against the Soviet Union. However, after 1936, he resigned from the Manchester Peace Council, urged British rearmament in the face of what Taylor considered to be the Nazi menace, and advocated an Anglo Soviet alliance to contain Germany. After 1936, he also fervently criticised appeasement, a stance that he would disavow in 1961. In 1938, he denounced the Munich Agreement at several rallies and may have written several leaders in the Manchester Guardian criticising it; later, he would compare the smaller number of Czechoslovak dead with the number of Polish dead. In October 1938, Taylor attracted particular controversy by a speech he gave at a dinner held every October to commemorate a protest by a group of Oxford dons against James II in 1688, an event that was an important prelude to the Glorious Revolution. He denounced the Munich Agreement and those who supported it, warning the assembled dons that if action were not taken immediately to resist Nazi Germany, then they might all soon be living under the rule of a much greater tyrant than James II. Taylor's speech was highly contentious, in part because in October 1938 the Munich Agreement was popular with the public even if subsequently it was to be reviled along with the policy of appeasement, and also because he used a non partisan and non political occasion to make a highly partisan, politically charged attack on government policy. Throughout his life, Taylor was sympathetic to the foreign policy of the Soviet Union, and after 1941 he was overjoyed to have the Soviet Union as Britain's ally, as this was the realisation of his desire for an Anglo Soviet alliance. The Second World War further increased Taylor's pro Soviet feelings, as he was always profoundly grateful for the Red Army's role in destroying Nazi Germany. Despite his pro Soviet views, he was strongly critical of Stalinism, and in 1948 he attended and did his best to sabotage a Stalinist cultural congress in Wrocław, Poland. His speech, which was broadcast live on Polish radio and via speakers on the streets of Wrocław, about the right of everyone to hold different views from those who hold power, was enthusiastically received by the delegates and was met with thunderous applause. The speech was clearly intended as a rebuttal of a speech given by the Soviet writer Alexander Fadeyev the previous day, who had demanded obedience on the part of everyone to Joseph Stalin. As a socialist, Taylor saw the capitalist system as wrong on practical and moral grounds, although he rejected the Marxist view that capitalism was responsible for wars and conflicts. He felt that the status quo in the West was highly unstable and prone to accidents, and prevented a just and moral international system from coming into being. Moreover, Taylor was enraged by the decision of the Western powers, which he blamed on the US, to re build and establish the West German state in the late 1940s, which Taylor saw as laying the foundations for a Fourth Reich that would one day plunge the world back into war. He also blamed the United States for the Cold War, and in the 1950s and 1960s was one of the leading lights of the Campaign for Nuclear Disarmament. Though he preferred that the United Kingdom be neutral in the Cold War, he felt that if Britain should have to align itself with a major power, the best partner was the Soviet Union rather than America, which in Taylor's opinion was carrying out reckless policies that increased the risk of World War Three. Taylor never visited the United States, despite receiving many invitations. In 1950, he was again temporarily banned by the BBC when he attempted to deliver a radio address against British participation in the Korean War. After a public outcry, the BBC relented and allowed him to deliver his address. In 1956 Taylor demonstrated against the Suez War, though not the Soviet crushing of the 1956 Hungarian Revolution, which he believed had saved Hungary from a return to the rule of Admiral Miklós Horthy. He also championed Israel, which he saw as a model socialist democracy threatened by reactionary Arab dictatorships. Taylor was also opposed to, and condemned, the US intervention in the Vietnam War. Taylor was also opposed to the British Empire and against Britain's participation in the European Economic Community and NATO. In an interview with Irish State radio in April 1976, Taylor argued that the British presence in Northern Ireland was perpetuating the conflict there. Taylor claimed the best solution would be for an "armed push" by the Irish nationalists to drive out the one million Ulster Protestants from Ireland. He cited as a successful precedent the expulsion of Germans from Czechoslovakia after the Second World War. On the question of whether there would be a civil war should Britain quit Northern Ireland, Taylor answered: "What we have, after all, is an incipient civil war. To put it brutally, if there were a civil war in Northern Ireland, and I am not convinced that there would be, quite a lot of people would be killed and the war would be decided within a few months. Spread over the years, probably more people have been killed". Taylor was fearless in espousing unpopular people and causes. In 1980, he resigned from the British Academy in protest against the expulsion of the art historian and Soviet spy Anthony Blunt, which he saw as an act of McCarthyism. Closer to his work as a historian, Taylor espoused less government secrecy and, paradoxically for a staunch leftist, fought for more privately owned television stations. His experiences with being banned by the BBC had led him to appreciate the value of having many broadcasters. In regard to government archives, Taylor took part in a successful attempt to lobby the British government to replace the 50 year rule with a 30 year rule.

Немецке жеккөрініш

Тейлордың немісқорлық көзқарасы өте қатал болды. 1944 жылы ол эфирде берген лекцияларына байланысты шағымдардың нәтижесінде BBC-ден уақытша шеттетілді, онда ол неміске қарсы сезімдерін толыққанды білдірді. 1945 жылы жариялаған «Германия тарихының барысы» атты кітабында ол ұлттық социализмнің герман тайпаларының дәуірінен бастап неміс халқының бүкіл тарихының логикалық салдары екенін айтты. Ол неміс тарихын «Sonderweg» (Арнаулы жол) деп аталатын түсіндірменің ерте жақтасы болды, бұл түсіндірме бойынша неміс мәдениеті мен қоғамы ғасырлар бойы дамып, соңынан нацистік Германияның пайда болуын анықтады. Сонымен қатар, ол Гитлер мен неміс халқы арасындағы симбиоздық қатынасқа тоқталып, Адольф Гитлердің жаулау арманын орындау үшін немістерге, ал неміс халқының көршілерін бағындыру арманын орындау үшін Гитлерге мұқтаж екенін мәлімдеді. Ол немістерді Шарльменнің заманынан бері славян көршілеріне қарсы үздірілмейтін «Drang nach Osten» (Шығысқа ұмтылыс) саясатын жүргізуде айыптады. Тейлор үшін нацистік нәсілдік империализм – бұл барлық неміс билеушілерінің саясатының жалғасы болды. «Германия тарихының барысы» кітабы Ұлыбритания мен АҚШ-та бестселлер болды және осы кітап Тейлордың АҚШ-тағы беделін қалыптастырды. Оның сәттілігі Тейлор мен оның ұстазы Намиер арасындағы жарылысқа да бастап берді, өйткені Намиер де осыған ұқсас кітап жазуды жоспарлаған. 1950 жылдары Тейлор мен Намиер арасындағы қарым-қатынас айтарлықтай суынып, 1983 жылы жарық көрген «Жеке тарих» атты автобиографиясында Тейлор Намиерге зор интеллектуалдық қарызын мойындағанмен, оны мақтанғаш, бос сөз айтуға бейім адам ретінде бейнеледі.

Популизм

Тейлордың тарихқа деген көзқарасы халыққа бағытталған болды. Ол тарихтың барлығына ашық болуы керек деп ойлады және "Халық тарихшысы" және "Кез келген адамның тарихшысы" деп аталуын ұнатты. Ол көбінесе "ұлы адамдар теориясына" қарсы болды, тарихты гений емес, ақымақтықтың биік тұлғалары жасады деп есептеді. Оның пікірінше, көшбасшылар тарихты жасамайды, керісінше, оқиғаларға ден қояды. Өткенде болған оқиғалардың себебі көбінесе ешкімнің бақылауында емес, қателіктер мен жаңылыстар тізбегі болды. Тарихта қандай да бір оқиғаға себепкер болған адам, тек қателіктері арқылы ғана әсер ете алады. Тейлор көшбасшыларды ақымақтар ретінде бейнелегенмен, кейде жеке тұлғалар тарихта жағымды рөл атқара алады деп ойлады; оның батырлары Владимир Ленин және Дэвид Ллойд Джордж еді. Бірақ Тейлор үшін Ллойд Джордж және Ленин сияқты адамдар ерекшеліктер еді. Тейлордың 1950 жылдардың соңынан бастап бағынышқа деген көзқарасының күмәнділігі артып, 1961 жылы жарық көрген "Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы" кітабында айқын байқалды, Уинстон Черчилль оның тағы бір батыры болды. "Англия тарихы 1914–1945" (1965) еңбегінде ол Черчилльдің өмірбаянына арналған қосымшасында "өз елінің құтқарушысы" деген сөздермен аяқтады. Тейлордың құрметтейтін тағы бір адамы – оның сүйікті тарихшысы және жақын досы болған тарихшы Э. Х. Карр еді.

Ирония мен әзіл

Оның әңгімелері ирония мен юморды қолданып, көңіл көтерумен қатар ақпарат беруге де арналған. Ол тарихты ерекше бұрыштардан қарастырып, түрлі тарихи тұлғалардың мақтаныш сезімін тудыратын нәрселерін әшкереледі. Ол "Тейлоризмдерімен" танымал болды: өткір, афоризмдік және кейде түсініксіз пікірлер, олар қазіргі заманғы халықаралық қатынастардың абсурдтығы мен парадокстарын ашуға бағытталған. Мысалы, оның 1970 жылғы "Муссолини" телеспектаклісінде ол диктатордың "ешқандай жұмыс істемей, жұмысын жалғастырғанын" айтқан, немесе Меттернихтің саяси философиясы туралы: "Көптеген адамдар шашын қырқып жатқанда жақсырақ жұмыс істей алады" деген. Оның тарихты әркімге жеткізуге деген құштарлығы радиода, кейін теледидарда жиі пайда болуына себеп болды. Сондай-ақ, ол тарихшылардың қателіксіздік туралы құрметті аурасын жоюға тырысты. Бірде болашақтың қалай болатынын сұрағанда, ол: "Жаным, тарихшыдан болашақты болжауды сұрамаңыз, шындығында біз өткенді болжаудың өзіне қиналамыз" деді. Тейлор "Англия тарихы 1914–1945" еңбегінде Оксфорд тарихшыларының пародиясын жасағанын жазды: "Тарихқа үкім шығаруды ең жоғары олимпиадалық рухта жеткізу. Мен олардың үлгісін баяғыдағыдай қайталадым, бірақ кедейлер әрқашан дұрыс, ал байлар әрқашан қате – бұл тарихи тұрғыдан нақты шешім. Кейбір егжей-тегжейлер де пародия болды, мысалы, "Fuck" сөзі әдебиеттік, бірақ әңгімелесуде қолдануға лайық емес деңгейге жеткен кездегі салтанатты пікірталас. Мен "Англия тарихы 1914–1945" кітабын жазуды басқа кітаптарымды жазудан гөрі көбірек ұнаттым".

"Құрылтай"

Тейлор 1953 жылы кітап шолуында "Естеуші" терминін ойлап тапқан деп саналады, бірақ бұл пікірге қарсы даулар бар. 1953 жылғы 29 тамызда "New Statesman" журналында Уильям Коббеттің өмірбаянын шолып жатып, Тейлор былай деп жазды: "Естеуші өз стандарттарына сай болуға және беделді болуға дайын болғанда сырттан адамдарды өз қатарына қосады. Өмірде Естеушімен келісуден артық ештеңе жағымдырақ жоқ – және оны бұзудан артық ештеңе зияндырақ жоқ."

Жылдамдық шектері

1967 жылы Тейлор Sunday Express газетінде жылдамдық шектеулері жол қауіпсіздігіне ешқандай жағымды өзгеріс енгізбегенін, ал "керісінше, [жылдамдық шектеулері] тәуекел мен қауіпті күшейтеді" деген мақала жазды. Тейлор былай деді: "Мен 45 жылдан бері көлік жүргізіп келемін. Мен әртүрлі жылдамдық шектеулерін үнемі елемеймін. Нәтижесінде ешқашан да ең аз ғана қауіпке де тап болған емеспін". Бұл мақала бір азаматты Тейлордың сөздері "көлік жүргізушілерді заңды бұзуға тікелей итермелейді" деген негізде Баспасөз кеңесіне шағымдануға итерді. Кеңес ақырында шағымды қабылдамады және "Тейлор мырзаның пікірлері даулы болғанымен, оны білдіруге толық құқығы бар" деп шешім шығарды.

Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы

1961 жылы жарық көрген «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» кітабы кейбір орталарда жағымсыз қабылданып, көп жылдар бойы дау-жанжал мен пікірталас тудырды. Сыни пікірлердің бір бөлігі Тейлордың кітабы мен 1961 жылы жарық көрген американдық тарихшы Дэвид Хогганның «Мәжбүр соғыс» (Der Erzwungene Krieg) кітабы арасындағы шатасуға байланысты болды. Тейлор Хогганның Германияның 1939 жылы ағылшын-поляк конспирациясының құрбаны болды деген тұжырымын бекерлік деп сынады, бірақ көптеген сыншылар Тейлордың тұжырымын Хогганның тұжырымымен шатастырды. Көптеген сын-ескертпелер Тейлордың татуласуды рационалды саяси стратегия ретінде қорғауына, 1918-1919 жылдарғы соғыстан кейінгі келісімдердің нәтижесінде тағы бір дүниежүзілік соғысқа қадарлы әлемді механикалық түрде бейнелеуіне, Екінші дүниежүзілік соғысты дипломатиялық қателіктерден туындаған «жағдай» ретінде көрсетуіне, Гитлерді «қалыпты көшбасшы» ретінде бейнелеуіне және нацистік идеологияны ынталандырушы күш ретінде көптеген адамдардың жеңіл-жеңіл қабылдауына қатысты болды. Тейлорға қарсы күресті оның өміріндегі жауы Тревор Ропер бастады, ол Тейлордың дәлелдерді қасақана бұрмалап көрсеткенін айтты. Атап айтқанда, Ропер Тейлордың 1937 жылғы Хоссбах меморандумының маңызы жоқ екендігі туралы пікірін сынады, себебі меморандумда соғысқа қажетті шарттардың ешқайсысы орындалмады, мысалы, Испания азаматтық соғысы Жерорта теңізінде Италия мен Франция арасындағы соғысқа әкелмеді немесе Францияда азаматтық соғыс басталған жоқ. Ропердің пікірінше, Хоссбах меморандумының маңыздылығы Гитлердің соғыс бастау ниетін ашық білдіргенінде болды және Гитлердің сол кездегі жоспарларынан гөрі оның ниеттері маңыздырақ еді. Алайда, кітаптың соңғы басылымында Тейлор меморандумның маңызды бөліктері, тіпті толығымен жалған екенін айтады. «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» кітабын сынға алған тарихшылардың қатарында Исаак Дойчер, Барбара Тухман, Иан Морроу, Герхард Вайнберг, Элизабет Вискеман, В.Н. Медликотт, Тим Мейсон, Джон Лукакс, Карл Дитрих Брахер, Фрэнк Фрейдель, Гарри Хинсли, Джон Уилер Беннетт, Голо Манн, Люси Давидович, Гордон А. Крейг, А.Л. Роузе, Реймонд Сонтаг, Андреас Хиллгрюбер және Йегуда Бауэр болды. Бұрын Тейлордың жақын досы болған Роузе оған Тревор Роперден де ашулы шабуыл жасады. Сонымен қатар, бірнеше тарихшылар Тейлордың тұжырымын жоққа шығару мақсатымен «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» туралы кітаптар жазды. Тейлор кейбір сын-ескертпелерге ашуланды, әсіресе оның Гитлерді ақтауға тырысқаны туралы айыптауларға, ол «Менің естелігімше, қазір маған наразылық білдіріп жатқандар бұрын [татуласуға қарсы] қоғамдық платформада белсенді болған жоқ» деп жазды. Көрнекті мысалдардың бірі Герхард Вайнбергтің екі томдық «Гитлер Германиясының сыртқы саясаты» және Андреас Хиллгрубердің «Германия және екі дүниежүзілік соғыстың тарихындағы Германияның рөлі» кітабы болды. Терс түсіндіру мәселесі Гордон А. Крейгтің «Германия: 1866–1945» кітабында да қарастырылды, онда Тейлор Гитлердің сыртқы саясатын, әсіресе Рейн аймағын қайта әскерилендіруді, Рур аймағының француздық оккупациясының әсерінен жазылған бос ойлардың жиынтығы ретінде қабылдамағанын айтады. «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» кітабына Британиядағы реакция қаншалықты күшті болса, АҚШ-та 1962 жылдың қаңтар айында жарық көрген кезде одан да күшті болды. Гарри Элмер Барнс пен Мюррей Ротбардты қоспағанда, Тейлордың кітабын қараған әрбір американдық тарихшы оған теріс пікір берді. Алайда, иронияға орай, Тейлор Барнсты өзін американдық ревизионист деп атаған тарихшыларды сынай отырып, оларды өз еліне деген жеккөрушілікпен, оқшауланушылыққа деген сағынышпен, Жаңа келісімге деген жеккөрушілікпен және әзіл-азаттық теорияларға бейімділікпен сипаттады. Барнс пен оның шәкірті Дэвид Хогган Тейлорды өздерінің мүдделеріне тартуға тырысқанына қарамастан, Тейлор Барнспен де, Хогганмен де байланыс жасағысы келмейтінін мәлімдеді. Сын-ескертпелерге қарамастан, «Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы» кітабы Екінші дүниежүзілік соғыстың бастауы туралы тарихнамадағы маңызды кезең ретінде қарастырылады. Жалпы, тарихшылар Тейлорды келесі есімдері үшін мақтады: Немец және итальяндық сыртқы саясаттың импровизациялық сипатына назар аударғандықтан, ол фашистік мемлекеттердің бағдарламаны орындаудан гөрі оқиғалардан пайдалану деңгейі туралы пікірталас тудырды. 1871 жылдан 1939 жылға дейінгі неміс сыртқы саясатындағы белгілі бір үзілістерді көрсету арқылы ол нацистік сыртқы саясатты кеңірек перспективада қарастыруға көмектесті, бірақ үзілістер деңгейі әлі де қызу пікірталас тудырып келеді. Француз экономисі және тарихшы Этьен Мантудың, әсіресе оның 1946 жылғы «Карфаген тынышы: немесе Мистер Кейнстің экономикалық салдары» кітабына назар аударған алғашқы ағылшын тіліндегі тарихшы ретінде ол Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Францияға өтемақы төлеуге қабілетті екенін көрсетті, бірақ немістердің төлеуге құлшынысы болмады. Осылайша, ол 1923 жылы Германия экономикасын құлатқан гиперинфляцияға кім жауапты екені туралы маңызды пікірталас бастады. Татуласутың кең таралған саясат екенін және 1933 жылдан кейін британдық сыртқы саясаттағы үзілістерді көрсету арқылы ол 1930 жылдары британдық үкіметке құпия түрде басып кірген кішкентай, дегенеративті топ ретінде татуласушылар туралы кең таралған көзқарасты жоққа шығарды және олардың саясатын үлкен халық қарсылығына қарамастан жүзеге асырды. Аншлюс Австрияда зор популярлыққа ие болғанын көрсету арқылы ол Австрияның нацистік агрессияның құрбаны болғаны туралы пікірді жоққа шығарды. 1930 жылдардың көшбасшыларын нақты проблемалармен айналысатын нақты адамдар ретінде бейнелеу арқылы ол татуласушылардың әрекеттерін түсіндіруге алғашқы қадамдар жасады, оларды жай ғана айыптаудан гөрі. Ол Гитлерді «ақылсыз» емес, қарапайым адам ретінде көрсетуге бірінші тарихшылардың бірі болды, бірақ оның моральдық тұрғыдан жағымсыз сенімдері бар еді, осылайша оның әрекеттерін түсіндіруге мүмкіндік берді. Гитлердің көбінесе әрекет етуден гөрі жауап беруге бейім екенін көрсету арқылы ол бұрынғы есептерде Гитлер жалғыз агент ретінде бейнеленген және Британия мен Францияның көшбасшылары толығымен реакциялық болған есептерге тепе-теңдік орнатты. Тейлордың Гитлердің бағдарламасы болмағаны туралы пікіріне, оның сыртқы саясаты хаостық және ойсыз түрде жұмыс істейтін сияқты болғандықтан, Тейлордың сыншылары, мысалы Тревор Ропер, Гитлер «тұрақты мақсаттарға» ие болғанын, бірақ оларды «икемді әдістермен» жүзеге асыруға тырысқандығы туралы теорема құрды.

The Origins of the Second World War was received negatively in some quarters when it was published in 1961. The book set off a huge storm of controversy and debate that lasted for years. At least part of the vehement criticism was due to the confusion in the public's mind between Taylor's book and another book published in 1961, Der Erzwungene Krieg (The Forced War) by the American historian David Hoggan. Taylor criticised Hoggan's thesis that Germany was the innocent victim of an Anglo Polish conspiracy in 1939 as nonsense, but many critics confused Taylor's thesis with that of Hoggan. Most of the criticism was over Taylor's arguments for appeasement as a rational political strategy, his mechanistic portrayal of a world destined for another world war by post war settlement of 1918–1919, his depiction of the Second World War as an "accident" caused by diplomatic blunders, his portrayal of Hitler as a "normal leader" and what many considered his flippant dismissal of Nazi ideology as a motivating force. Leading the charge against Taylor was his arch enemy Trevor Roper, who contended that Taylor had wilfully and egregiously misinterpreted the evidence. In particular, Trevor Roper criticised Taylor's argument that the Hossbach Memorandum of 1937 was a meaningless document because none of the scenarios outlined in the Memorandum as the prerequisite for war, such as the Spanish Civil War leading to a war between Italy and France in the Mediterranean, or civil war breaking out in France, occurred. In Trevor Roper's opinion, what really mattered about the Hossbach Memorandum was that Hitler clearly expressed an intention to go to war sooner rather than later and it was Hitler's intentions rather than his plans at the time which mattered. However, in the last edition of the book, Taylor argues that the significant parts, if not the whole, of the memorandum are in fact fabrications. Other historians who criticised The Origins of the Second World War included: Isaac Deutscher, Barbara Tuchman, Ian Morrow, Gerhard Weinberg, Elizabeth Wiskemann, W. N. Medlicott, Tim Mason, John Lukacs, Karl Dietrich Bracher, Frank Freidel, Harry Hinsley, John Wheeler Bennett, Golo Mann, Lucy Dawidowicz, Gordon A. Craig, A. L. Rowse, Raymond Sontag, Andreas Hillgruber and Yehuda Bauer. Rowse, who had once been a close friend of Taylor's, attacked him with an intensity and vehemence that was second only to Trevor Roper's. In addition, several historians wrote books on the origins of the Second World War with the aim of refuting Taylor's thesis. Taylor was angered by some of the criticism, especially the implication that he had set out to exonerate Hitler, writing that "to the best of my recollection, those who now display indignation against me were not active [against appeasement] on the public platform". Some notable examples include Gerhard Weinberg's two volume The Foreign Policy of Hitler's Germany and Andreas Hillgruber's Deutschlands Rolle in der Vorgeschichte der beiden Weltkriege [Germany's Role in the Background to Both World Wars], translated as Germany and the Two World Wars. The issue of misinterpretation is also addressed in Gordon A. Craig's book Germany: 1866–1945, where it is argued that Taylor dismissed Hitler's foreign policy, as presented in Mein Kampf, and in particular, the remilitarisation of the Rhineland, as a jumble of idle thoughts written down under the impact of the French occupation of the Ruhr. As angry as the reaction in Britain was to The Origins of the Second World War, it was greater when the book was published in January 1962 in the United States. With the exception of Harry Elmer Barnes and Murray Rothbard, every American historian who reviewed Taylor's book gave it a negative review. Perhaps ironically, Taylor had indirectly criticised Barnes when he wrote contemptuously of certain self styled American Revisionist historians whose work Taylor characterised as marked by obsessive loathing for their own country, nostalgia for isolationism, hatred for the New Deal and a tendency to engage in bizarre conspiracy theories. Despite the best efforts of Barnes and his protégé David Hoggan to recruit Taylor to their cause, Taylor always made clear that he wanted nothing to do with either Barnes or Hoggan. Despite the criticism, The Origins of the Second World War is regarded as a watershed in the historiography of the origins of the Second World War. In general, historians have praised Taylor for the following:
In focussing on the improvised character of German and Italian foreign policy, he helped to create a debate over the degree to which fascist states were fulfilling a programme versus taking advantage of events. In highlighting certain continuities in German foreign policy between 1871 and 1939, he helped to place Nazi foreign policy in a wider perspective, although the degree of continuity is still subject to considerable debate. As the first English language historian to bring attention to the work of the French economist and historian Étienne Mantoux, especially his 1946 book The Carthaginian Peace: or The Economic Consequences of Mr Keynes, he was able to show that Germany was capable of paying reparations to France after the First World War; the only problem was that the Germans were unwilling. In this way, he started an important debate over who was really responsible for the hyperinflation that destroyed the German economy in 1923. In showing that appeasement was a popular policy and that there was continuity in British foreign policy after 1933, he shattered the common view of the appeasers as a small, degenerate clique that had mysteriously hijacked the British government sometime in the 1930s and who had carried out their policies in the face of massive public resistance. In showing that the Anschluss was enormously popular in Austria, he helped to discredit the notion of Austria as a victim of Nazi aggression brought unwillingly into the Reich. In portraying the leaders of the 1930s as real people attempting to deal with real problems, he made the first strides towards attempting an explanation of the actions of the appeasers rather than merely condemning them. He was one of the first historians to present Hitler as an ordinary human being rather than as a "madman", albeit one who held morally repellent beliefs, thus offering possibilities to explain his actions. In showing that Hitler just as often reacted as acted, he offered a balance to previous accounts in which Hitler was portrayed as the sole agent and the leaders of Britain and France as entirely reactive. In response to Taylor's argument that Hitler had no programme because his foreign policy seemed to operate in a haphazard and slapdash way, Taylor's critics such as Trevor Roper construed a theorem in which Hitler held "consistent aims" but sought to achieve them via "flexible methods".

Муссолинидің суреті

Тейлор Бенито Муссолиниді үлкен шоумен ретінде бейнеледі, бірақ сонымен қатар нанымдары жоқ, тиімсіз көшбасшы ретінде де көрсетті. Тарихшылар осы бейнелеудің бірінші бөлігіне күмән келтірген жоқ, бірақ екінші бөлігіне келтірді. Тейлор Муссолинидің Еуропадағы жағдайға немiс тарапынан туындаған қауіпке қарсы тұру үшін Ұлыбритания мен Франциямен бірлесіп Стреза фронтын құруда шынайы болғанын, ал Италияның Эфиопияға жасаған шабуылы үшін Фашистік Италияға Ұлттар Лигасы тарапынан салынған санкциялар ғана Муссолиниді нацистік Германиямен одақтасуға итермелегенін айтты. Соңғы кезде итальян тарихының мамандары көптеген зерттеулер жүргізіп, Муссолинидің «spazio vitale» (тіршілік кеңістігі) деген сыртқы саясаттың бағыт беруші түсінігіне ие болғанын, онда бүкіл Жерорта теңізі, Балқан, Таяу Шығыс және Африка мүйізі Италияға тиесілі деп есептелгенін, бұл Жерорта теңізіндегі екі үлкен держава – Ұлыбритания мен Франциямен қақтығысқа әкелгенін дәлелдеді.

Француз үшінші республикасы

Тейлор Францияның Үшінші Республикасы туралы «Ла-декаданс» көзқарасын қолдағандығы үшін сынға ұшырады. Бұл тарихи тұжырым Үшінші Республиканы әрдайым құлау қаупінде тұрған құлдырап бара жатқан мемлекет ретінде көрсетеді. Атап айтқанда, «Ла-декаданс» тұжырымдамасын жақтаушылар соғыстар арасындағы Францияның саяси тұрақсыздыққа толы болғанын, терең даулы, сыбайлас жемқор, тиімсіз және әлсіз басшылыққа ие болғанын, ал елдің жаппай жұмыссыздық, ереуілдер, болашаққа деген үмітсіздік, көтерілістер және солшылдар мен оңшылдар арасындағы дерлік азамат соғысымен қиындыққа тап болғанын мәлімдеді. Соғыстар арасындағы Франция үкіметтерінің ішінде Леон Блумның Халық фронты үкіметі ғана Тейлорға жақсы көрінді, ол оны ұзақ уақыттан бері қажет деп есептеген әлеуметтік реформаларды жүзеге асырғаны үшін мақтады. Француз тарихының көптеген сарапшылары Тейлордың Франция туралы суретінде белгілі бір шындық бар екенін мойындады, бірақ Тейлор француз саясаты мен қоғамын карикатураға жақын түрінде бейнелегеніне наразылық білдірді.

Зейнеткерлік

1984 жылы Тейлор Лондонның Олд Комптон көшесінен өтіп бара жатқанда көлік қағып, ауыр жарақат алды. Апаттың салдарынан 1985 жылы ол зейнетке шықты. Өмірінің соңғы жылдары Паркинсон ауруына шалдығып, жазу мүмкіндігінен айырылды. Оның соңғы ресми іс-шарасы 1986 жылы 80 жасқа толған күні болды, сол күні оның бұрынғы студенттері – сэр Мартин Гилберт, Алан Скед, Норман Дэвис және Пол Кеннеди оның құрметіне мерекелік шара ұйымдастырды. Ол үлкен қиындықпен қысқа сөйлеуді жаттап алды және Паркинсон ауруының салдарынан есте сақтауының нашарлағанын жасыруға тырысты. 1987 жылы ол Лондонның Барнет қаласындағы зейнеткерлер үйіне орналасты, ал 1990 жылдың 7 қыркүйегінде 84 жасында қайтыс болды. Оның мәйіті Голдерс Грин крематорийінде өртеліп, күлі шашылды.

Шығармалары

Еуропалық дипломатиядағы итальяндық мәселе, 1847–1849, 1934. (редактор) Генрих Фридюнгтің «Германиядағы үстемдік үшін күрес, 1859–1866», 1935. «Германияның колонияларға жасаған алғашқы ұсынысы, 1884–1885: Бисмарктің еуропалық саясатындағы қадам», 1938. «Габсбург монархиясы, 1809–1918», 1941, қайта қаралып 1948 жылы жаңартылған, 1966 жылы қайта басылған. «Германия тарихының барысы: 1815 жылдан бергі Германияның дамуына шолу», 1945. 1962 жылы қайта басылған. «Триест», (Лондон: Югославия ақпараттық кеңсесі, 1945). 32 бет. Р. Рейнольдспен бірлесіп редакцияланған «Британдық памфлеттер», 1948. Алан Буллокпен бірлесіп редакцияланған «Еуропа тарихы бойынша кітаптар тізімі», 1949. «Наполеоннан Сталинге дейін», 1950. «Соғыс туралы қауесеттер», 1952. «Еуропадағы билік үшін күрес, 1848–1918» (Қазіргі Еуропа тарихы, Оксфорд), 1954. «Бисмарк: адам және мемлекет қайраткері», 1955. 1967 жылы Vintage Books баспасында қайта басылған. «Англиялықтар және басқалар», 1956. Сэр Ричард Парспен бірлесіп редакцияланған «Эсселер жинағы, сер Льюис Намиерге арналған», 1956. «Қиындық тудырушылар: Сыртқы саясат бойынша келіспеушіліктер, 1792–1939», 1957. «Ллойд Джордж», 1961. «Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы», 1961. 1969 жылы Fawcett Books баспасында қайта басылған. «Бірінші дүниежүзілік соғыс: суреттелген тарих», 1963. Америкалық басылымның атауы: «Бірінші дүниежүзілік соғыстың суреттелген тарихы». «Соғыс кезеңіндегі саясат», 1964. «Англия тарихы, 1914–1945» (Англия тарихы, Оксфорд, XV том), 1965. «Сараеводан Потсдамға дейін», 1966. Америкадағы бірінші басылым, 1967. «Наполеоннан Ленинге дейін», 1966. Лорд Бивербруктың «VIII Эдуард патшаның тақтан басқаны», (редактор), 1966. «Еуропа: ұлылық және құлдырау», 1967. Ф. Фейтоның «1848: Бір дәуірдің ашылуы» кітабына кіріспе, 1967. «Уақыт кестесі бойынша соғыс», 1969. «Черчилльді қайта қарау: сынды пікір», 1969. (редактор) «Ллойд Джордж: он екі эссе», 1971. (редактор) «Ллойд Джордж: Фрэнсис Стивенсоннің күнделігі», 1971. «Бивербрук», 1972. (редактор) У. П. Корзьенің «Жасырын жазбалар: Саяси сұхбаттар, 1933–43», 1973. «Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихы», 1974. «Фриц Фишер және оның мектебі», «Заманауи тарих журналы», 47-том, 1-сан, 1975 жылғы наурыз. «Екінші дүниежүзілік соғыс: суреттелген тарих», 1975. (редактор) «Менің сүйкімді мысығым: Ллойд Джордж бен Фрэнсис Стивенсонның хаттары», 1975. «Ескі Еуропаның соңғысы: үлкен саяхат», 1976. 1984 жылы қайта басылған. «Англия тарихы бойынша эсселер», 1976. «Оқиғаға бейім, немесе одан кейін не болды», «Заманауи тарих журналы», 49-том, 1-сан, 1977 жылғы наурыз. «Соғыс лордтары», 1977. «Ресей соғысы», 1978. «Соғыстар қалай басталады», 1979. «Саясаткерлер, социализм және тарихшылар», 1980. «Революциялар мен революционерлер», 1980. «Жеке өмірбаян», 1983. «Қартайған адамның күнделігі», 1984. «Соғыстар қалай аяқталады», 1985. «Эваға хаттар: 1969–1983», редакторы – Эва Харашти Тейлор, 1991. «Наполеоннан Екінші Интернационалға дейін: XIX ғасырдағы Еуропа бойынша эсселер». Ред. 1993. «Бур соғысынан суық соғысқа дейін: ХХ ғасырдағы Еуропа бойынша эсселер». Ред. 1995. «Үстемдік үшін күрес: А. Дж. П. Тейлордың дипломатиялық эсселері». Редакторы – Крис Вигли. Ashgate, 2000.

The Italian Problem in European Diplomacy, 1847–1849, 1934. (editor) The Struggle for Supremacy in Germany, 1859–1866 by Heinrich Friedjung, 1935. Germany's First Bid for Colonies 1884–1885: a Move in Bismarck's European Policy, 1938. The Habsburg Monarchy 1809–1918, 1941, revised edition 1948, reissued in 1966 The Course of German history: a Survey of the Development of Germany since 1815, 1945. Reissued in 1962. Trieste, (London: Yugoslav Information Office, 1945). 32 pages. Co edited with R. Reynolds British Pamphleteers, 1948. Co edited with Alan Bullock A Select List of Books on European History, 1949. From Napoleon to Stalin, 1950. Rumours of Wars, 1952. The Struggle for Mastery in Europe 1848–1918 (Oxford History of Modern Europe), 1954. Bismarck: the Man and Statesman, 1955. Reissued by Vintage Books in 1967 Englishmen and Others, 1956.
co edited with Sir Richard Pares Essays Presented to Sir Lewis Namier, 1956. The Trouble Makers: Dissent over Foreign Policy, 1792–1939, 1957. Lloyd George, 1961. The Origins of the Second World War, 1961. Reissued by Fawcett Books in 1969 The First World War: an Illustrated History, 1963. American edition has the title: Illustrated history of the First World War. Politics in Wartime, 1964. English History 1914–1945 (Volume XV of the Oxford History of England), 1965. From Sarajevo to Potsdam, 1966. 1st American edition, 1967. From Napoleon to Lenin, 1966. The Abdication of King Edward VIII by Lord Beaverbrook, (editor) 1966. Europe: Grandeur and Decline, 1967. Introduction to 1848: The Opening of an Era by F. Fejto, 1967. War by Timetable, 1969. Churchill Revised: A Critical Assessment, 1969. (editor) Lloyd George: Twelve Essays, 1971. (editor) Lloyd George: A Diary by Frances Stevenson, 1971. Beaverbrook, 1972. (editor) Off the Record: Political Interviews, 1933–43 by W. P. Corzier, 1973. A History of World War Two: 1974. "Fritz Fischer and His School," The Journal of Modern History Vol. 47, No. 1, March 1975
The Second World War: an Illustrated History, 1975. (editor) My Darling Pussy: The Letters of Lloyd George and Frances Stevenson, 1975. The Last of Old Europe: a Grand Tour, 1976. Reissued in 1984. Essays in English History, 1976. "Accident Prone, or What Happened Next," The Journal of Modern History Vol. 49, No. 1, March 1977
The War Lords, 1977. The Russian War, 1978. How Wars Begin, 1979. Politicians, Socialism, and Historians, 1980. Revolutions and Revolutionaries, 1980. A Personal History, 1983. An Old Man's Diary, 1984. How Wars End, 1985.
Letters to Eva: 1969–1983, edited by Eva Haraszti Taylor, 1991. From Napoleon to the Second International: Essays on Nineteenth century Europe. Ed. 1993. From the Boer War to the Cold War: Essays on Twentieth century Europe. Ed. 1995. Struggles for Supremacy: Diplomatic Essays by A. J. P. Taylor. Edited by Chris Wigley. Ashgate, 2000.