Кіріспе

Британдық тарихшы, шотланд регбиші Алан Луис Чарльз Буллок, Барон Буллок, (13 желтоқсан 1914 – 2 ақпан 2004) – британдық тарихшы. Ол ең белгілісі "Гитлер: Тиранияны зерттеу" (1952) кітабымен танымал, бұл Адольф Гитлердің алғашқы толық біографиясы болып табылады және көптеген басқа Гитлер туралы кітаптарға әсер етті.

Ерте өмір және мансап

Бюлок Англияның Уилтшир графтығындағы Троубридж қаласында, пастор Франк Аллен Бюлок пен оның әйелі Эдит (Брэнд) Бюлоктың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі бағбан және унитарий дін қызметкері болған. Ол Брэдфорд грамматикалық мектебінде және Оксфордтың Уадхэм колледжінде білім алды, онда классика және заманауи тарихты оқыды. 1938 жылы тәмамдағаннан кейін, ол Уинстон Черчилльтің ғылыми көмекшісі болып жұмыс істеді, ол өзінің «Ағылшын тілді халықтар тарихы» атты еңбегін жазып жатқан болатын. 1938 жылдан 1940 жылға дейін Оксфордтағы Мертон колледжінде Хармсворт аға ғылым ізденушісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Буллок Британдық радио хабар тарату корпорациясының (BBC) Еуропалық қызметінде жұмыс істеді. Соғыстан кейін ол Оксфордқа оралып, Нью-колледждің тарих пәнінің профессоры болды. Буллок Сент-Кэтрин қоғамының цензоры (1952–1962) болды, содан кейін Оксфордтың Сент-Кэтрин колледжінің (1962–1981) негізін қалаушы магистрі болды – бұл колледж бакалаврлар мен магистранттарға арналған, ғылым және гуманитарлық пәндер студенттері арасында бөлінген. Ол колледжді дамыту үшін үлкен қаржы жинауға үлкен үлес қосты. Кейін ол Оксфорд университетінің тұңғыш толық уақытты вице-канцлері болды (1969–1973). Буллок мұғалімдерді даярлау және оларды жұмыспен қамтамасыз ету жөніндегі Ұлттық кеңестің (1963–1965), Мектептер кеңесінің (1966–1969), Оқу және ағылшын тілін қолдану мәселелерін зерттеу комитетінің (1972–1974) және Өндірістік демократияны зерттеу комитетінің (1976–1977) төрағасы қызметін атқарды. 1991 жылы «Таймс» газетінде Гитлер мен Сталин туралы мақала жазған Джон Кэмпбелл «Гитлер: Тиранияны зерттеу» туралы былай деп жазды: «Соғыс аяқталғаннан кейін жазылған және жаңа деректер мен интерпретациялар үнемі түсіп жатқан болса да, бұл еңбекке 40 жылға жуық уақыт бойы теңдес келмеді – бұл керемет жетістік». Кейінгі еңбектерінде Буллок Гитлерге қатысты көзқарасын өзгертті. Оның кейінгі жазбалары диктаторды «Менің күресім» және басқа да еңбектерінде айтылған идеяларын, олардың салдарына қарамастан, ұстанған идеолог ретінде көрсетті. Бұл Гитлерге қатысты кеңінен қабылданған көзқарас, әсіресе Холокостқа байланысты. Кәсіби тарихшылардың әлеуметтік тарихқа деген қызығушылығының өзгеруін ескере отырып, Буллок ұзақ мерзімді әлеуметтік күштердің тарихқа көбінесе шешуші әсер ететінін мойындады, бірақ «Ұлы адамның» да шешуші рөл атқаратын жағдайлар бар екенін атап өтті. Революциялық жағдайларда «бір адам оқиғалардың дамуына және қабылданатын саясатқа күшті, тіпті шешуші ықпал етуі мүмкін».

Басқа жұмыстар

Буллоктың басқа еңбектері: «Батыстағы гуманистік дәстүр» (1985), «Тарихтың болашағы бар ма?» (1977), «ХХ ғасырдың ұлы тұлғалары» (1989), «Мұғалімдердің басқару қажеттіліктерін қанағаттандыру» (1988), «Ұлттың қалыптасуы» (1969), «Тарих әлеуметтік ғылымға айналып бара ма? Қазіргі заман тарихының мысалы» (1977) және «Эрнест Бевиннің өмірі мен заманы» (1960). Соңғысы – британдық Еңбекші партиясының Сыртқы істер министрі Эрнест Бевинге арналған үш томдық өмірбаяны. Буллок «Харпердің қазіргі заманғы ой-пікірлер сөздігінің» (1977) редакторы болды, бұл жобаны ол «герменевтика» сөзін анықтай алмағанын түсінген кезде баспагерге ұсынған. Бұрын ол Морис Шокпен бірлесіп «Либералдық дәстүр: Фокстан Кейнске дейін» атты жинақтың редакциялық жұмысын басқарған. 1970 жылдардың ортасында Буллок комитет жұмысындағы шеберлігін пайдаланып, 1975 жылы жарық көрген «Өмір үшін тіл» атты есеп дайындады, ол оқу және ағылшын тілін оқыту туралы болды және сыныптарда үлкен әсерге ие болды. Буллок сонымен қатар 1975 жылғы желтоқсанда Гарольд Уилсонның екінші Еңбекші үкіметі тапсырған өндірістік демократия жөніндегі комиссия төрағасы болды. 1977 жылы жарияланған комиссияның есебі, «Буллок есебі» деп те белгілі, ірі компанияларда жұмысшылар бақылауын ұсынды, сондай-ақ қызметкерлердің өкілді директорлық лауазымдарға ие болу құқығын көздейді. Буллок сонымен қатар саяси сарапшы ретінде танымал болды, әсіресе 1959 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауды BBC жарық еткен кезде.

Кейінгі еңбектері

Өмірінің соңына таман Буллок "Гитлер мен Сталин: Параллель өмірлер" (1991) атты еңбегін жариялады. Ол кіріспесінде бұл еңбекті "олар өмір сүрген заманның аясындағы саяси өмірбаян" деп сипаттады – бұл зор және әсерлі жұмыс болды. Ол Гитлер мен Иосиф Сталиннің мансаптарының біршама көлемде бір-біріне қалай әсер еткенін көрсетті. Бұллок Сталиннің өз елінде билікті консолидациялау қабілетінің және Гитлерден айырмашылығы, тым әрі кетпеуінің оған Гитлерден ұзақ билік етуге мүмкіндік бергеніне келді деген тұжырымға келді. Ол 1992 жылғы Вольфсон тарих сыйлығымен марапатталды. Америкалық тарихшы Рональд Спектор "The Washington Post" газетінде жариялаған мақаласында Буллоктың нацизм мен советтік коммунизмнің дамуы туралы абстрактілі жалпыламаларға немесе артық бөлшектерге бармай жазу қабілетін жоғары бағалады. Ол: "Жазылғандар әрқашан қызықты және мазмұнды, әр тарауда жаңа ойлар мен нақты талдаулар бар" деп жазды.

Құрметтер

1970 жылы Балук Әміре орденінің (Chevalier, Legion of Honour) иегерімен марапатталды, 1972 жылы ол сэр Алан Балук титулын алды, ал 1976 жылғы 30 қаңтарда Оксфордшир графтығындағы Лиафилд бароны ретінде өмір бойына теңдес деп жарияланды. Оның барлық жазбалары "Алан Буллок" деген атпен жарияланды. 1976 жылғы мамыр айында Буллок Ашық университетінің құрметті докторы атанды.

Өлім

Бюлок 2004 жылдың 2 ақпанында Англиядағы Оксфорд қаласында қайтыс болды.

Негізгі дереккөздер

Буллок, Алан. Гитлер: Тирандықты зерттеу (1971 жылғы қысқартылған басылым)
Буллок, Алан. Гитлер мен Сталин: Параллель өмірлер (1991)