Кіріспе

Генри Халлам (9 шілде 1777 – 21 қаңтар 1859) – ағылшын тарихшысы. Ол Итон және Оксфордтың Крайст-Черч колледждерінде білім алған. Біраз жыл Оксфорд аймағында адвокат болып жұмыс істегеннен кейін тарихқа бет бұрды. Оның маңызды еңбектері: «Орта ғасырлардағы Еуропаның жағдайы» (1818), «Англияның конституциялық тарихы» (1827) және «Еуропа әдебиетіне кіріспе, XV, XVI және XVII ғасырлар» (1837). Ол өзі саясатқа қатыспаса да, виг партиясын жетектеген жазушылар мен саясаткерлер тобымен жақсы таныс болды. 1828 жылы Роберт Саути «Конституциялық тарихқа» шолу жасай отырып, бұл еңбек вигтердің пайдасына бағытталған деп мәлімдеді. Халлам Корольдік қоғамның мүшесі және Британ мұражайының қамқоршысы болды. 1830 жылы ол IV Георгтың құрған тарих медалін алды.

Өмір

Виндзор каноны және Бристоль деканы Джон Халламның жалғыз ұлы Генри Халлам 1777 жылдың 9 шілдесінде дүниеге келді және 1799 жылы Оксфордтағы Итон және Крайст-Черч колледжінде білім алды. Барға қабылданған ол бірнеше жыл Оксфорд аймағында тәжірибе жинады. Бірақ оның қызығушылығы әдебиетке жақын болды, ал 1812 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Линкольнширдегі шағын мүлікті мұраға алған соң, ол өзін толыққанды оқуға берді. Ол Уиг партиясын жетекшілік еткен көрнекті жазушылар мен саясаткерлер тобымен байланыс орнатты, осы байланыс оған жақсы жалақы төленетін және оңай қызметті – почта маркалары комиссары лауазымын алуға көмектесті; бірақ ол өзі саясатқа араласпады. Дегенмен, ол көптеген халықтық қозғалыстарды белсенді түрде қолдады, әсіресе құл саудасын жоюға әкелген қозғалысты; сондай-ақ ол Уигтердің саяси принциптерін қабылдады. Халламның алғашқы әдеби еңбегі Уигтің «Эдинбург шолуы» журналымен байланысты болды, онда ол Уолтер Скотттың Драйден туралы жазған мақаласын сынға алды. Оның алғашқы маңызды еңбегі – «Орта ғасырлардағы Еуропаның жағдайына шолу» (1818 жылы жарық көрді), тоғыз жылдан кейін «Англияның конституциялық тарихы» (1827 жыл, екі томдық) жарық көрді. «Еуропа әдебиетіне кіріспе», XV, XVI және XVII ғасырлар (төрт томдық) 1837 жылы жарыққа шықты. 1843 жылы оның «Орта ғасырлар» еңбегіне қосымша жазбалар жинағы жарық көрді, ал 1852 жылы «Еуропа әдебиетіне кіріспеден» таңдап алынған «Әдеби очерктер мен тұлғалар» жарияланды. Бұл еңбектер Халламның мансабының басым бөлігін құрайды. Халлам Корольдік қоғамның мүшесі және Британ мұражайының қамқоршысы болды. 1830 жылы ол Джордж IV-нің тарих саласындағы алтын медалін алды.

Тарихи еңбектер

Халлам өзінің Орта ғасырлар еңбегін 5-15 ғасырлар аралығындағы тарихи зерттемелер жинағы деп сипаттады. Еңбек тоғыз үлкен тараудан тұрады: Франция, Италия, Испания, Германия және грек және сарацин империяларының тарихы бес тарауты құрайды. Ал қалғандары ортағасырлық қоғамның маңызды институционалдық ерекшеліктеріне – феодалдық жүйеге, шіркеу жүйесіне және Англияның саяси жүйесіне арналған. Соңғы тарауда орта ғасырлардағы қоғам, сауда, әдет-ғұрыптар мен әдебиет суреттеледі. Англияның конституциялық тарихы (1827) Орта ғасырларда тоқтатылған тақырыпты, атап айтқанда Генрих VII таққа отыруын қайта көтеріп, Георг III таққа отыруына дейін жалғастырды. Халлам осы жерде тоқтады, өйткені ол заманауи саясат мәселелеріне қатысқысы келмеді, себебі олар Джордж III билігінің барлық кезеңіне дейін баратын сияқты көрінді, бірақ бұл оны бейтараптықтан ауытқуда айыптауға кедергі болмады. 1828 жылғы «Төрттік шолу» журналында Роберт Саутидің «Конституциялық тарих» туралы сын мақаласы жарияланды. Онда ол Карл I, Томас Кранмер және Уильям Лаудқа қатысты бірбеткейлік танытқандығы үшін айыпталды, бұл Саутидің наразылығын тудырды. Халлам, Томас Бэбингтон Маколей сияқты, саяси мәселелерді виг конституционализмінің қағидаларымен шешті. Бірақ ол материалдарды ұқыпты пайдаланды, осының арқасында «Конституциялық тарих» ағылшын саясатының негізгі оқулықтарының біріне айналды.

Әдебиет тарихындағы шығармалар

"Еуропа әдебиетінің XV, XVI және XVII ғасырлардағы кіріспесі" атты 4 томдық еңбегі (1837–1839) "Орта ғасырларға қараныс" еңбегінде көтерілген тақырыпты жалғастырады. Бірінші тарауда Халлам 14 ғасырдың соңына дейінгі Еуропа әдебиетінің жағдайын сипаттайды: Рим империясының құлауынан кейін және христиан дінінің өркендеуінен соң ежелгі білімнің жойылуы; шіркеу қызметінде латын тілінің сақталуы; және 7 ғасырдан кейін әдебиеттің қайта жаңғыруы. Осы кезеңнің алғашқы бір жарым ғасырында ол негізінен классикалық білімді қарастырады, қысқа он жылдық мерзімдерді алып, олардың нәтижесінде туған еңбектерді талдайды. 1520–1550 жылдар аралығындағы кезең үшін ежелгі әдебиет, теология, ғылым, философия, құқықтану, талғам әдебиеті және басқа да түрлі әдебиеттерге арналған жеке тараулар бар; ал пәндердің бөлшектенуі кейінгі кезеңдерде одан да әрі жалғасады. Осылайша, поэзия, драма және әдепті әдебиет жеке тараулардың нысаны болады. Бір автордың есімі көп тарауда кездесуі мүмкін: Уильям Шекспир, Гюго Гроций, Фрэнсис Бэкон және Томас Гоббс жарты ондай жерде айтылады. Жобаға биографиялық тарих кірмейді. Бұл – сол кезеңнің толық кітапханасын құрайтын, жарияланған мерзімі мен тақырыбы бойынша реттелген кітаптар туралы мәлімет.

Өлім және еске алу

Халлам 1859 жылдың 21 қаңтарында Лондонда 81 жасында қайтыс болды. Оның ескерткіші Лондондағы Сент-Пол соборының жер астындағы бөлігінде орналасқан, ал Лондон қалалық кеңесі орнатқан көк тақтасы Лондонның Уимпол көшесі, 67 нөмірдегі үйінде бір кезде тұрғанын еске салады.

Отбасы

1807 жылы Халлам Джулия Мария Элтонға (Сэр Чарльз Элтонның қызы) үйленді. Ол 1847 жылы қайтыс болды. Халлам балаларын бірінен соң бірі жоғалтты. Оның үлкен ұлы, ақын Артур Генри Халлам – Теннисонның «In Memoriam A. H. H.» поэмасындағы «A. H. H.» – 1833 жылы 22 жасында қайтыс болды. 1834 жылы Халлам Артур Генри Халламның өлең және прозада қалған туындыларын редакциялап басылымға шығарды. 1850 жылы оның екінші ұлы Генри Фицморис Халлам да қайтыс болды.