Кіріспе
Псевдоротация түрі химияда Берри механизмі немесе Берри псевдоротациялық механизмі - екі осьтік лигандты экваториалды екіге ауыстыру арқылы белгілі бір геометрияның молекулаларын изомерлендіруге әкелетін тербелістің түрі. Бұл псевдоротация үшін ең кеңінен қабылданған механизм және көбінесе PF5 сияқты тригональды бипирамидалық молекулаларда кездеседі, бірақ ол квадрат пирамидалық геометриясы бар молекулаларда да болуы мүмкін. Берри механизмі 1960 жылы алғаш рет сипаттаған Р. Стивен Берридің есімімен аталған.
The Berry mechanism, or Berry pseudorotation mechanism, is a type of vibration causing molecules of certain geometries to isomerize by exchanging the two axial ligands (see Figure at right) for two of the equatorial ones. It is the most widely accepted mechanism for pseudorotation and most commonly occurs in trigonal bipyramidal molecules such as PF5, though it can also occur in molecules with a square pyramidal geometry. The Berry mechanism is named after R. Stephen Berry, who first described this mechanism in 1960.
Тригональды бипирамидалық құрылымдағы жидек механизмі
Псевдоротация процесі екі осьтік лигандтар оларды орналастыру үшін сыртқа қиып шығатын екваториалды топтардың екеуінің арасына кіретін қайшы сияқты жақындағанда пайда болады. Аксиалдық және экваториалдық құрамдас бөліктер де басқа аксиалдық немесе экваториалдық құрамдас бөліктердің арасындағы бұрышты ұлғайтудың бірдей жылдамдығымен қозғалады. Бұл төрт бұрышты пирамиданы құрайды, оның негізі төрт алмасу лиганды болып табылады, ал ұшы қозғалмаған півоттық лиганд болып табылады. Алғашқыда экваторлық екі лиганд 180 градус арақашықтықта болғанша ашылып, псевдоротациядан бұрын осілік топтардың орналасқан жеріне перпендикуляр осьтік топтарға айналады. Бұл үшін PF5 құрамында шамамен 3,6 ккал/моль қажет. Аксиалдық және экваториалдық лигандтардың тез алмасуы осы геометриялы кешендерді (төрт түрлі алмастырушылары бар көміртек атомдарынан айырмашылығы) төмен температурада немесе лигандтардың бірі немесе бірнешеуі би- немесе полидентатты болған кезде ғана шешілмейтін етеді.
Пиррамида тәрізді шаршы пішінді жидек механизмі
Бэрри механизмі шаршы пирамидалық молекулаларда (мысалы, IF5) бипирамидалық молекулалардағы механизмнің керісіне ұқсас. Бипирамидалық псевдоротацияның "өтпелі кезеңінен" бастап, бір жұп фторлар үшінші фтормен алға-артқа қисайтып, молекуланы тербетеді. Бипирамидалық молекулалардағы псевдоротациядан айырмашылығы, "қақашау" қозғалысында белсенді тербелмейтін атомдар мен лигандтар псевдоротация процесінде әлі де қатысады; олар белсенді тербелетін атомдар мен лигандтардың қозғалысына негізделген жалпы түзетуді жасайды. Алайда, бұл геометрияның пайда болуы үшін шамамен 26,7 ккал/моль энергияны қажет етеді.