Кіріспе

1900 жылға дейінгі физика түсінігі

Классикалық физика – қазіргі заманғы, толық немесе кеңінен қолданылатын теориялардан бұрынғы физикалық теориялардың жиынтығы. Егер қазіргі күйде қабылданған теория жаңашыл болып есептелсе және оның пайда болуы маңызды парадигмалық өзгеріс болса, онда алдыңғы теориялар немесе ескі парадигмаға негізделген жаңа теориялар көбінесе «классикалық физика» саласына жатады. Осылайша, классикалық теорияның анықтамасы жағдайға байланысты. Классикалық физикалық ұғымдар қазіргі заманғы теориялардың белгілі бір жағдай үшін артық күрделі болып табылуы жиі кездеседі. Көбінесе классикалық физика 1900 жылға дейінгі физиканы білдіреді, ал қазіргі физика 1900 жылдан кейінгі физиканы білдіреді, ол кванттық механика және арақатынастар теориясының элементтерін қамтиды.

Қазіргі физикамен салыстыру

Классикалық физикадан айырмашылығы, "қазіргі физика" – кванттық физикаға немесе жалпы алғанда 20-шы және 21-ші ғасырлар физикасына қатысты қолданылатын біршама еркін термин. Қазіргі физика кванттық теорияны және салыстырмалылықты қамтиды, қажет болған жағдайда. Физикалық жүйе, егер классикалық физика заңдары шамамен орындалатын жағдайларға сәйкес келсе, классикалық физика арқылы сипатталуы мүмкін. Іс жүзінде, атомдар мен молекулалардан үлкен денелерден бастап, макроскопиялық және астрономиялық құбылыстарға дейін физикалық объектілерді классикалық механикамен жақсы сипаттауға (түсінуге) болады. Атомдық деңгейден және одан төмен деңгейден бастап классикалық физика заңдары бұзылады және әдетте табиғатты дұрыс сипаттамайды. Электромагниттік өрістер мен күштерді классикалық электродинамика арқылы, кванттық механикалық эффектілердің маңызды болмайтын жеткілікті ұзындық өлшемдері мен өріс күшінде жақсы сипаттауға болады. Кванттық физикадан айырмашылығы, классикалық физика көбінесе толық детерминизм принципімен сипатталады, бірақ кванттық механиканың детерминистік интерпретациялары да бар. Классикалық физиканың тұрғысынан қарағанда, жалпы және арнайы салыстырмалылық теориясының болжамдары классикалық теориялардан айтарлықтай өзгеше, әсіресе уақыттың өтуі, кеңістіктің геометриясы, еркін түсудегі денелердің қозғалысы және жарықтың таралуы тұрғысынан. Дәстүрлі түрде, жарық классикалық механикамен келісу үшін, жарық таралатын тұрақты ортаның – сәуле шығаратын эфирдің бар екендігі болжанып келді, бірақ кейіннен оның жоқ екендігі дәлелденді. Математикалық тұрғыдан алғанда, классикалық физика теңдеулерінде Планк тұрақтысы қолданылмайды. Сәйкесдік принципі мен Эренфест теоремасына сәйкес, жүйе үлкен немесе массивті болған сайын классикалық динамика пайда болады, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, мысалы, супероқшағындық. Сондықтан, күнделікті объектілермен жұмыс істегенде кванттық механиканы ескермеуге болады және классикалық сипаттама жеткілікті. Дегенмен, физикадағы ең қарқынды зерттеу салаларының бірі – классикалық-кванттық сәйкестік. Бұл зерттеу саласы кванттық физика заңдарының классикалық физиканы классикалық деңгейдің үлкен масштабтарының шегінде қалай тудыратынын анықтаумен айналысады.

Компьютерлік модельдеу және қолмен есептеу, қазіргі және классикалық салыстыру

Бүгінде компьютер классикалық дифференциалдық теңдеуді шешу үшін секунд ішінде миллиондаған арифметикалық операцияларды орындайды, ал Ньютон (дифференциалдық есептеудің негізін қалаушылардың бірі) сол теңдеуді қолмен есептеу арқылы шешу үшін бірнеше сағат жұмсауы мүмкін, тіпті ол осы нақты теңдеуді ашқан болса да. Компьютерлік модельдеу кванттық және релятивистік физика үшін маңызды. Классикалық физика, көптеген бөлшектер үшін кванттық механиканың шегі саналады. Ал классикалық механика релятивистік механикадан туындайды. Мысалы, арнайы релятивистік теорияның көптеген формулаларында (v/c)² түріндегі түзету коэффициенті кездеседі, мұнда v – нысанның жылдамдығы, ал c – жарық жылдамдығы. Нысанның жылдамдығы жарық жылдамдығынан әлдеқайда төмен болған жағдайда, c² және одан жоғары дәрежелі мүшелерді ескермеуге болады. Бұл формулалар Ньютонның кинетикалық энергиясы мен импульсінің стандартты анықтамаларына келтіріледі. Бұл осылай болуы керек, себебі арнайы релятивистік теория төмен жылдамдықтарда Ньютон механикасымен сәйкес келуі тиіс. Компьютерлік модельдеу мүмкіндігінше нақты болуы керек. Классикалық физика, мысалы, суперфлюидтік жағдайдағыдай қателіктерге әкелуі мүмкін. Әлемнің сенімді модельдерін жасау үшін классикалық физиканы қолдануға болмайды. Кванттық теориялар көп уақыт пен компьютерлік ресурстарды қажет ететіні рас, және классикалық физика теңдеулеріне жылдам шешім алу үшін жүгінуге болады, бірақ мұндай шешімнің сенімділігі шамалы болар еді. Компьютерлік модельдеу нысанның мінез-құлқын сипаттауға тырысқанда, релятивистік теорияны немесе кванттық теорияны қолдану керектігін анықтау үшін энергия критерийлерін ғана пайдаланады. Физик, дәлірек модельдерді қолдану және есептеулер жүргізу алдында, классикалық модельді жуықтау үшін пайдаланады. Компьютерлік модельде, егер классикалық физика қолданылмаса, нысанның жылдамдығын ескерудің қажеті жоқ. Төмен энергиялы нысандар кванттық теориямен, ал жоғары энергиялы нысандар релятивистік теориямен қарастырылады.