Кіріспе
Fawlty Towers британдық комедиялық сериясының кейіпкері Basil Fawlty - Джон Клиз ойнаған 1970 жылдардағы британдық сериалдың басты кейіпкері. "Фолти Тауэрс" қонақ үйінің иесі циникалық және адамгершілікке бейім сноб, ол отандық қонақтарды ағылшынның жоғарғы санатынан тартуға тырысады. Алайда оның тиімді қонақ үйді басқаруға деген бейшара әрекеті, әдетте, фарспен аяқталады. Құрғақ, әзіл-оспақ мінезімен, Базиль британдық комедияның әйгілі кейіпкеріне айналды, ол 12 жарты сағаттық эпизод жасалғанына қарамастан, көпшілікке танымал болып қала береді. Клис 1980 жылы Британ академиясының ең үздік ойын-сауық қойылымы үшін телеарна сыйлығын алады. 2001 жылы Channel 4 жүргізген сауалнамада Базиль 100 ең үздік телеарналар тізімінде екінші орын алды. Өзінің цитаталық айқай-шуымен танымал болған кейіпкер 1970 жылы мамыр айында Монти Пайтонның қалған мүшелерімен бірге өзінің қонақ үйінде (Торквейдегі Глинэйлс қонақ үйінде) болған кезде кездескен эксцентрикалық, қонақжайсыз және әдепсіз қонақ үй иесі Дональд Синклерден шабыт алды.
Basil Fawlty is the main character of the 1970s British sitcom Fawlty Towers, played by John Cleese. The proprietor of the hotel Fawlty Towers, he is a cynical and misanthropic snob, desperate to attract hotel guests from the British upper class. His inept attempts to run an efficient hotel, however, usually end in farce. Possessing a dry, sarcastic wit, Basil has become an iconic British comedy character who remains widely known to the public despite only 12 half hour episodes ever having been made. Cleese would receive the 1980 British Academy Television Award for Best Entertainment Performance. In a 2001 poll conducted by Channel 4, Basil was ranked second on their list of the 100 Greatest TV Characters. Known for his quotable rants, the character was inspired by Donald Sinclair, an eccentric, inhospitable, and boorishly impolite hotel owner whom Cleese had encountered when he stayed at his hotel (Gleneagles Hotel in Torquay, Devonshire) along with the rest of Monty Python in May 1970.
Шығу тегі
"Фолли Тауэрс" фильмінің идеясы Монти Пайтон тобының Торквейдегі Гленэйглс қонақ үйінде болған оқиғасынан бастау алды. Клис пен Бут "Пайтон" шоусының түсірілімдері аяқталғаннан кейін қонақ үйде қалды. Иесі, бұрынғы Корольдік әскери-теңіз флотының лейтенанты Дональд Синклер қонақтарға өте әдепсіз болды және ашуы тез шығатын, бірде қалаға келесі автобус қашан келеді деп сұраған қонаққа автобус кестесін лақтырып жіберді және Эрик Айдлдың таңбасын, онда сағаттағы сағат бар, бомба бар деп қорқып, бақтағы қабырғаның артына қойды. Ол сондай-ақ Миннеаполисте туған Монти Пайтон тобының мүшесі Терри Гиллиамның үстел әдептерін тым американдық деп айыптады (Гиллиам Sinclair тамақ жегенде дұрыс емес қол деп санаған нәрсеге бұрағысын ұстады). Клис 2001 жылы Rat Race фильміндегі кейіпкері үшін "Дональд Синклер" деген есімді қолданған. "Құрылысшылар" эпизодында Фоулти Гетсби мен Тиббс қыздармен сөйлескенде "Гленэйглз" деп аталатын жергілікті қонақ үй немесе мейрамхананы атайды. Клис бір кездері Лондонның Базиль көшесінде тұрған.
Тұлға
Торквейдегі қонақ үйдің иесі Базиль - адамгершілікке жат, жалқау, менмен жан. "Байланыс проблемалары" эпизодында испандық қонақ үйдің официанты Мануэль Базиль Сванайджден екенін айтты, бірақ Мануэль қателіктерге бейім. Базиль британдық әскерде қызмет еткен деген күдік бар. Ол бірде былай дейді: "Мен Корея соғысында соғыстым. Мен төрт адамды өлтірдім" деп жауап бергенде, әйелі: "Ол тамақтандыру корпусында болды; оларды уландыратын". Ол көбінесе әскери галстук киеді және әскери типтегі мүйізді спорттық. Ол сондай-ақ аяғында жарылған ошақ жарақат алған деп мәлімдейді, бұл жағдай ыңғайлы сәттерде, әдетте Сибил оған ыңғайсыз сұрақ қойғанда, жандана бастайды. Базиль негізінен британдық жоғарғы таптың атақты мүшелерінен "қадірлі" қонақтарды тартуға ұмтылады және өзінің жұмысшы таптық акценті бар қонақтарын "plebs" және "riff raff" деп атайды. Ал Базильдің әйелі Сибильге оның сұмдық әрекеттерінің салдарын көп жағдайда жеңіп-жетіруге тура келеді. Базиль әдетте әйеліне ашуланудан құтылу үшін тырысады, оның жоспарлары көбінесе әйеліне қайшы келеді, бірақ ол көбінесе оған қарсы тұруға үлгермейді. Ол оған жиі тіл тигізеді (оны "жасы келген, жарқын таяқ жәндік" деп сипаттап) және ол Сибилден әлдеқайда биік болса да, ол жиі өзін оның ашуын қабылдаушы аяғында табады, ол ауызша және физикалық түрде білдіріледі. Клийз Basiliдің ішкі қажеттілігі әйелінің қалауымен қайшылықта болғандықтан, "Бассил Сибиль болмаса, Basili бола алмады" деген пікір айтты. Фолти үнемі консервативті пікір білдіреді. Мысалы, "Той той" ролигінде Базиль некеге дейінгі жыныстық қатынаста болған жас жұпқа деген жеккөрушілігін көрсетеді. "Немістер" романында Базиль қонақ үйдің өрт сөндіру аппаратының істен шығуы үшін "қанды Уилсонды" кінәлайды, бұл кездегі Еңбек Премьер-министріне қатысты. Базиль сонымен қатар еңбек одақтарына және ереуілге жиі ашуланады. "Сабақтың әсері" романында ол шаңсорғыштар мен пошта қызметкерлеріне қарсы ереуілге шығады, ал "Киппер және өлік" романында ол көлік ереуілі туралы хабардан қатты ашуланып, қонақтарының бірі өлгенін байқамайды. Клис Фолтты "өткенге көмілген" деп сипаттады, өйткені ол 1970-ші жылдардағы Англияда өмір сүруді мүлдем жек көреді және оның орнына Британ империясы әлі де өмір сүрген "жақсы ескі күндерді" сағынады. Базиль британдық әскери тарихты жиі еске алады, бірақ британдық қарулы күштер жеңіске жеткен шайқастар туралы ешқашан айтпайды. Базиль өзінің көптеген ашуын аяусыз келіншек Мануэлге төгіп, оны түрлі жолдармен физикалық қорлау мен қорлаумен айналысады. Базиль Фоульти мен Мануэлдің арасындағы қарым-қатынас академиялық дискурстың тақырыбы болды. Кейде ол басқаларға да шабуыл жасайды, мысалы, "Отель инспекторлары" атты қонақты тұншықтырып өлтіреді, "Басил Сырық" атты майор Гоуэнді тізе бүктіреді, "Гурмандық түнде" кішкентай баланы "қасақана" бас жағына ұрады және сол эпизодта "құмар" баласын ағаш бұтағымен ұрып-соқтырады. Джон Клис 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатында Германияда ойналған "Фолти Тауэрс" эпизодының "Немістер" эпизодындағы "соғысты атама" деген сөзді еске түсіріп, "Донт Мэнн де Вудл Куб" әнінде Базильдің рөлін қайталады. Клис 2016 жылы Specsavers теледидарындағы жарнамасында Базиль рөлінде пайда болды. Бұл кезде, Фаулти Тауэрс "Гурмандық түн" эпизодының сілтемесі ретінде, кейіпкер өзінің көлігін бұтақпен ұрып-соққан кезде, Базиль кездейсоқ көрші полиция машинасына шабуыл жасап, оны өз көлігі деп қате қабылдады. 2023 жылдың ақпан айында Фолти Тауэрс қайта жаңғыртылуы туралы хабарланды, Клис отандық отельді басқаратын, бірақ қазіргі заманға бейімделу үшін әлі де ескі Базиль рөлін қайталайды.
Мәдени сілтемелер
Британдық Redwall фантастикалық сериясында өте саркастикалық және абайсыз антропоморфты қоян "Basil Stag Hare" пайда болады. Жазушы Брайан Жак өзінің есімін және кейіпкерін Базиль Фольтиге негіздегенін айтады. 2004 жылы "Шрек 2" фильмінде Джон Клиздің кейіпкері король Гарольд кейіпкерге Фоультидің "соғыс жарасы ошағы" деген ақтауымен "Ескі крестовый сап ойнап тұр" деген сөзбен сілтеме жасайды. 2016 жылы шыққан Deadpool фильмінде, сахналардың бірінде титуллы кейіпкер (Райан Рейнольдс ойнады) Аякстан (Эд Скрейн ойнады) өзінің атын сұрайды, ол көптеген есімдерді сұрайды, олардың бірі - Базил Фоулти. 2016 жылы The Witcher 3: Wild Hunt видео ойынының Blood and Wine кеңейтуінде Барнабас Базил Фолти деген кейіпкер бар, ол Геральттың майордомы ретінде әрекет етеді. Комедиялық драмалық антология сериясында Ақ лотос, курорт менеджері Арманд (Мюррей Бартлетт ойнады) Базиль Фольтиге қатты ұқсайды. Базиль сияқты ол жиі еріншек және әзіл-оспақ мінез-құлық танытады және кейбір қонақтарға өте қас.
Бейімделулер
"Фолли Тауэрс" американдық теледидар үшін қайта жасалғанда, Базил Фоулти кейіпкері де қайта жасалды. 1978 жылы Snavely қайта жасалымында Базиль кейіпкері қатты сөйлеуші Генри Снавли ретінде қайта құрылды. Аманданың кейіпкері әдепсіз Аманда Картрайт ретінде қайта құрылды, ал Пейнде кейіпкер араласып жүрген Роял Пейне ретінде пайда болды. Hotel de Botel (Fawlty Towers голландша нұсқасы) фильмінде Базиль кейіпкері Кус Овервотер деп аталып, голланд комедианты және актері Андре ван Дуин ойнады.