Кіріспе
Күн мен уақытты көрсету бойынша дүниежүзіндегі конвенциялар Күн мен уақытты көрсету бойынша әлемде әртүрлі конвенциялар бар, олар жазбаша және ауызша.
Different conventions exist around the world for date and time representation, both written and spoken.
ISO 8601 стандарты бойынша
Халықаралық ISO 8601 стандарты (Күндер мен уақыттарды көрсету) күндерге, мысалы 2022 12 31 2022 жылдың 31 желтоқсаны үшін, және уақытқа, мысалы 23:59:58 23 сағат, 59 минут және 58 секунд үшін, барлық сандық үлкен енді форматтарын анық анықтайды. Бұл стандартты белгілерді көптеген елдер ұлттық стандарт ретінде қабылдады, мысалы, Ұлыбританияда BS EN 28601 және басқа да ЕО елдері, ANSI INCITS 30 1997 (R2008) және АҚШ-та FIPS PUB 42 (АҚШ-та FIPS PUB 4 2 алынып тасталды). Олар, әсіресе, компьютерлік қолданбаларда кеңінен қолданылады, өйткені ең маңызды цифрлар кезегі уақыт оқуларын реттеу мен сұрыптаудың қарапайым әдісін ұсынады.
Күні
Кішкентай эндиандық формат (күн, ай, жыл; 1 маусым 2022) - әлемдегі ең танымал формат, содан кейін үлкен эндиандық формат (жыл, ай, күн; 2006 жылдың 1 маусымы). Күндер жартылай рим цифрларымен (яғни аймен) немесе жартылай немесе толықтай жергілікті тілдегі сөздермен жазылуы мүмкін.
Уақыт
Күндізгі уақытты физикалық түрде көрсету үшін әлемде ең көп қолданылатын әдіс - 24 сағаттық сағат. Кейбір аймақтарда 24 сағаттық уақыт белгісі күнделікті сөйлеуде де қолданылады, мысалы, неміс, француз немесе румын тілінде сөйлейтін аймақтарда, бірақ бұл жалпы алғанда аз таралған; уақытты физикалық түрде көрсету үшін 24 сағаттық сағатты пайдаланатын басқа елдер ауызша қарым-қатынаста 12 сағаттық сағатты жиірек қолданады. Көптеген ағылшын тілдес аймақтарда 12 сағаттық сағат күндізгі уақытты физикалық түрде көрсетудің басым түрі болып табылады, ал 24 сағаттық сағат жалпы алғанда, қоғамдық көлік кестелері сияқты біркелкілік пен дәл уақыт белгілеу маңызды болған жағдайларда қолданылады. Бұл тек жалпылау, өйткені бірін екіншісінен артық пайдалану үшін дәйекті ереже жоқ: Ұлыбританияда пойыздар кестесі әдетте 24 сағаттық уақыт пайдаланады, бірақ уақыт шектеулерін көрсететін жол белгілері (мысалы, автобус жолақтарында) әдетте 12 сағаттық уақыт пайдаланады, мысалы, "Дүйсенбі-Жұма 6.30-8.30". BBC веб-сайты өзінің теледидар және радио бағдарламалары үшін 24 сағаттық сағатты пайдаланады, ал BBC жарнамалық бағдарламалары алдағы бағдарламаларға 12 сағаттық сағатқа сәйкес уақыт береді. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде де таңбалау мен аралық стильдері әртүрлі (6:30 p. m., 6:30 pm, 6:30 PM, 6.30 pm және т.б.). Сағаттардың бірін көбірек қолданатын елдерде тұратын адамдардың көпшілігі әлі де екі жүйені де көп шатастырмай түсіне алады; мысалы, "сағат үш" және "сағат 15: 00" деген сөздер бір-біріне ұқсас деп оңай танылады. Сөйлеу кезінде екі жүйе де қолданылуы мүмкін. Адамдар уақытты 12 сағаттық белгімен, тіпті 24 сағаттық дисплейді оқығанда да немесе екі белгісін де бір мезгілде қолданады. Соңғы жағдайда нақты уақыт нүктесі көбінесе 24 сағаттық белгіде тіркеледі ("Поезд сағат он төрттен қырық бесте кетеді"), ал 12 сағаттық белгілер көп түсінікті жағдайларда қолданылады (" сондықтан мен бүгін кешкі бестен кейін қайтып келемін"). Көптеген елдерде түстен бұрын және түстен кейін бөлінетін ресми қысқартулар жоқ болса да, көптеген адамдар "ертеңгілік" немесе "кеште" сияқты бейресми атауларды қолданады. Кейбір тілдерде, мысалы, испан, португал, голланд және ағылшын тілдерінде сағат төрттен бір және жартыға бөлінеді, олар ең жақын сағатқа қатысты айтылады. Араб тілінде үштен бір бөлігі де қолданылады. (xx:20, xx:40) Чех тілінде төрттен бір және жартысы әрқашан келесі сағатты білдіреді, мысалы, čtvrt na osm (төрттен бір сегіз) дегенді білдіреді 7:15, půl osmé (сегіздің жартысы) дегенді білдіреді 7:30 және tři čtvrtě na osm (сегізден үш төрттен бір) дегенді білдіреді 7:45. Бұл сағат 7:00-ден 8:00-ге дейінгі уақытқа сәйкес келеді, бұл күннің сегізінші сағаты (бірінші сағат түн ортасынан басталады). Орыс тілінде де дәл осындай сөздерді қолданады: четверть восьмого (сегізінші сағаттың төрттен бірі), полвосьмого (сегіздің жартысы), без четверти восемь (сегіздің төрттен бірі жоқ) - сәйкесінше 7:15, 7:30, 7:45 деген мағынаны білдіреді. Көптеген герман тілдерінде, ағылшын тілінен басқа, жарты сағат келесі сағатты білдіреді (сегізден жарты сағат өткеннің орнына тоғызға дейін). Әдеттегі тілдерде бұл ағылшын және неміс (және басқа да герман тілдері) арасында шатастыруға әкелуі мүмкін. Ұлыбританияда сөйлейтін ағылшын тілінде сағат сегіз жарымнан кейін (сағат сегіз жарымда) сегіз жарымға дейін қысқартылады (осы ретте АҚШ-та сағат сегізден кейін әрқашан қолданылады). Бірақ неміс тілінде halb acht, голланд тілінде half acht, швед тілінде halv åtta, бәрі де әрқашан 7:30 дегенді білдіреді. Төртіншілік үшін, мысалы, 7:15 және 7:45, неміс тілінде әртүрлі диалекттерде Viertel nach sieben немесе viertel acht (сөзбе-сөз "жетіден төрттен бір" немесе "сегізден төрттен бір") және Viertel vor acht немесе dreiviertel acht (сөзбе-сөз "сегізге төрттен бір" немесе "сегізден үштен бір"). Көптеген елдерде сөйлеу тілінде 30 минуттан кейінгі уақыт үшін алдыңғы сағатқа қарағанда келесі сағатқа қарағанда минуттар немесе сағаттың бөлшек бөлігіне сілтеме жасау әдеттегі нәрсе. Мысалы, 8:55 "бестен тоғызға дейін" деп айтылады, ал 6:45 "төртіншіден жетіге дейін" деп айтылады. Француз тілінде тоқсандықтар толық сағаттың қосылуы немесе кемуі ретінде көрсетіледі: sept heures et quart (сөзбе-сөз "жеті сағат пен тоқсан"), sept heures et demie ("жеті сағат пен жарты"), huit heures moins le quart ("сегіз сағат тоқсаннан кем"). Бұл форматты португал тілінде де, әсіресе Португалияның солтүстік бөлігінде қолдану кең таралған. Франция мен Вьетнамда сағат пен минуттың ортақ бөлгіші "h" әрпі (18h45, мысалы). Финляндия мен Индонезияда сағат пен...
In Czech quarters and halves always refer to the following hour, e. g. čtvrt na osm (quarter on eight) meaning 7:15, půl osmé (half of eight) meaning 7:30 and tři čtvrtě na osm (three quarters on eight) meaning 7:45. This corresponds to the time between 7:00 and 8:00 being the eighth hour of the day (the first hour starting at midnight). Russian uses the same convention: четверть восьмого (quarter of the eighth hour), полвосьмого (half of eight), без четверти восемь (eight without a quarter) meaning 7:15, 7:30, 7:45 respectively. In many Germanic languages, with the exception of English, the half hour refers to the next hour (half to nine rather than half past eight). In colloquial language, this can cause confusion between English and German (and other Germanic languages). In conversational English as spoken in the UK, half past eight (for 8:30) is often reduced to half eight (whereas in the United States half past eight would always be used). But in German halb acht, Dutch half acht, and Swedish halv åtta, all invariably mean 7:30. For the quarters, e. g. 7:15 and 7:45, in German different dialects use Viertel nach sieben or viertel acht (literally "quarter past seven" or "quarter eight"), and Viertel vor acht or dreiviertel acht (literally "quarter to eight" or "three quarters eight"). In many countries it is common in spoken language to refer to times in minutes or fractions of an hour relative to the following hour rather than the previous one for times after the 30 minute mark – eg 8:55 would be said as "five to nine", and 6:45 would be "quarter to seven". In French, the quarters are expressed as additions or subtractions of the full hour: sept heures et quart (literally "seven hours and quarter"), sept heures et demie ("seven hours and half"), huit heures moins le quart ("eight hours less the quarter"). It is also common to use this format in Portuguese, specifically in the northern part of Portugal. In France and Vietnam, the common separator between hours and minutes is the letter "h" (18h45, for example). In Finland and Indonesia, the common separator between hours and minutes is a dot (18.45, for example).