Кіріспе

Уақытты есептеу конвенциясы

Қазіргі 24 сағаттық сағат – күнді түнгі жартыдан түнгі жартыға дейін жалғастыратын және 24 сағатқа бөлінетін уақытты есептеу жүйесі. Бұл жүйеде сағат (және минут) түнгі жартыдан бастап 00:00-ден 23:59-ға дейін көрсетіледі, ал 24:00 күннің аяқталуын білдіреді. Бұл жүйе, 12 сағаттық сағаттан өзгеше, бүгінде әлемдегі ең көп қолданылатын уақыт белгісі болып табылады, name=CLDR және ISO 8601 халықаралық стандартында қолданылады. Көптеген елдер, әсіресе ағылшын тілінде сөйлейтін елдер, 12 сағаттық сағатты немесе 24 және 12 сағаттық уақыт жүйелерінің араласуын пайдаланады. 12 сағаттық сағат үстемдік танытатын елдерде кейбір мамандықтар 24 сағаттық сағатты қолдануды қалайды. Мысалы, медицина саласында пациенттің медициналық тарихындағы оқиғалардың қашан болғанына қатысты күмәндіктерді болдырмау үшін күтім туралы құжаттарда 24 сағаттық сағат қолданылады.

Сипаттама

24 сағаттық формат12 сағаттық формат 00:0012:00 түнгі жартысы12:00 түнгі жартысы (күннің басы) 01:001:00 түнгі жартысы 02:002:00 түнгі жартысы 03:003:00 түнгі жартысы 04:004:00 түнгі жартысы 05:005:00 түнгі жартысы 06:006:00 таңғы жартысы 07:007:00 таңғы жартысы 08:008:00 таңғы жартысы 09:009:00 таңғы жартысы 10:0010:00 таңғы жартысы 11:0011:00 таңғы жартысы 12:0012:00 түс12:00 кешкі жартысы 13:001:00 кешкі жартысы 14:002:00 кешкі жартысы 15:003:00 кешкі жартысы 16:004:00 кешкі жартысы 17:005:00 кешкі жартысы 18:006:00 кешкі жартысы 19:007:00 кешкі жартысы 20:008:00 кешкі жартысы 21:009:00 кешкі жартысы 22:0010:00 кешкі жартысы 23:0011:00 кешкі жартысы 24:00 тең 00:00 ертеңгі күн12:00 түнгі жартысы (күннің соңы)

Уақыт 24 сағаттық форматта hh:mm (мысалы, 01:23) немесе hh:mm:ss (мысалы, 01:23:45) түрінде жазылады, мұнда hh (00-ден 23-ке дейін) – түн ортасынан бері өткен толық сағаттар саны, mm (00-ден 59-ға дейін) – соңғы толық сағаттан бері өткен толық минуттар саны және ss (00-ден 59-ға дейін) – соңғы толық минуттан бері өткен секундтар саны. Күннің нақты аяқталуын көрсету үшін hh 24-ті, mm және ss 00-ті қабылдауы мүмкін. Жылжымалы секунд жағдайында ss мәні 60-қа дейін жетуі мүмкін. 10-нан төмен сандар үшін алдыңғы нөл қосылады, бірақ сағат үшін бұл міндетті емес. Алдыңғы нөл компьютерлік қолданбаларда жиі қолданылады және оны арнайы талаптарға сай қолданған кезде қолданылады (мысалы, ISO 8601). Егер секундтық ажырату қажет болса, секундтар ондық бөлшек болуы мүмкін; яғни, бөлшек бөлігі ондық нүкте немесе үтірден кейін келеді, 01:23:45.678 сияқты. Сағат, минут және секунд арасындағы ең көп қолданылатын бөлгіш символы - екі нүкте, ол сонымен қатар ISO 8601-де қолданылатын символ. Бұрын кейбір еуропалық елдер сызықтағы нүктелерді бөлгіш ретінде қолданған, бірақ уақыт белгілері бойынша ұлттық стандарттардың көпшілігі халықаралық стандартты екі нүктеге ауыстырылды. Кейбір жағдайларда (оның ішінде кейбір компьютерлік протоколдар мен әскери уақыт) бөлгіш қолданылмайды және уақыт, мысалы, "2359" деп жазылады.

Түн ортасы 00:00 және 24:00

24 сағаттық уақыт белгісінде күн түн ортасында, 00:00 немесе 0:00 басталады, ал күннің соңғы минуты 23:59-да басталады. Қажет болған жағдайда, 24:00 белгісі белгілі бір күннің соңындағы түн ортасына сілтеме жасау үшін де қолданылуы мүмкін, яғни бір күннің 24:00-і келесі күннің 00:00-сімен бірдей. 24:00 белгісі көбінесе уақыт аралығында күннің нақты аяқталуын көрсету үшін қолданылады. Типик қолданыс – түн ортасында аяқталатын жұмыс уақытын көрсету (мысалы, "00:00–24:00", "07:00–24:00"). Сол сияқты, кейбір автобус және пойыз кестелерінде 00:00 – атқарылу уақыты, ал 24:00 – келген уақыт ретінде көрсетіледі. Заңдық шарттар көбінесе 00:00-де басталатын күнден 24:00-де аяқталатын күнге дейін жарамды болады. 24 сағаттық белгілеу кез келген күннің басындағы (00:00) және соңындағы (24:00) түн ортасы арасындағы айқын ерекшелікті көрсетеді, бірақ 12 сағаттық белгілеуді қолданушылар арасында ортақ қабылданған ерекшелік жоқ. Кейбір ағылшын тілді елдердегі стильдік нұсқаулар мен әскери байланыс ережелері тіпті 24 сағаттық белгілеуде де 24:00-ді пайдалануды ұсынбайды және түн ортасына жақын уақытты 23:59 немесе 00:01 деп көрсетуге кеңес береді. Кейде 00:00-ді пайдаланудан да бас тартады. Нұсқаулық 2015 жылдың маусым айында 0000-ден 2359-ға дейін жаңартылды.

Сағат 24:00-ден кейінгі уақыт

Күннің сағат 24:00-ден асып түсетін уақыт белгілері (мысалы, 00:01 немесе 01:00 орнына 24:01 немесе 25:00) кеңінен қолданылмайды және тиісті стандарттармен реттелмейді. Дегенмен, олар кейде Ұлыбритания, Франция, Испания, Канада, Жапония, Оңтүстік Корея, Гонконг және Қытай сияқты елдерде, жұмыс уақыты түнгі ортадан кейін созылатын, мысалы телебағдарламалардың өндірісі мен кестесін жоспарлауда қолданылған. GTFS қоғамдық көліктің кестесін тіркеудегі файл форматында қызмет күндерінің ұғымы бар және түнгі ортадан кейін жүретін бағыттар үшін 24:00-ден кейінгі уақыттар қарастырылады.

Компьютерлік қолдау

Көптеген елдерде компьютерлер әдепкі бойынша уақытты 24 сағаттық форматта көрсетеді. Мысалы, Microsoft Windows және macOS компьютерде тек бірнеше нақты тіл және аймақ параметрлері болған жағдайда ғана әдепкі бойынша 12 сағаттық форматты қосады. 24 сағаттық жүйе мәтіндік интерфейстерде кеңінен қолданылады. POSIX бағдарламалары, мысалы ls, уақыт белгілерін әдепкі бойынша 24 сағаттық форматта көрсетуге бағдарланған.