Кіріспе
Он жылдық – он жылдық мерзім. Он жылдықтар кез келген он жылдық кезеңді, мысалы, адам өмірін немесе күнтізбелік жылдардың нақты топтарын көрсетуі мүмкін.
A decade is a period of ten years. Decades may describe any ten year period, such as those of a person's life, or refer to specific groupings of calendar years.
Қолданылуы
Кез келген он жылдық кезең "онжылдық" деп аталады. Мысалы, "өзінің соңғы онжылдығында Моцарт сол кездегі сирек кездесетін дәрежедегі хроматикалық гармонияны зерттеді" деген мәлімдеме Вольфганг Амадей Моцарттың өмірінің соңғы он жылына сілтеме жасайды, қандай күнтізбелік жылдарды қамтитынына қарамастан. Сонымен қатар, адамның өмірінің "бірінші онжылдығы" туған күнінен басталып, 10 жасқа толған күні, 10 жыл өмірінің соңында аяқталады; өмірдің екінші онжылдығы 11 жастан басталады (осы кезде адам әдетте "10 жаста" деп есептеледі) және 20 жасқа толған күні, 20 жыл өмірінің соңында аяқталады; ұқсас түрде, өмірдің үшінші онжылдығы, яғни жиырма жастағы кезең, 21 жастан басталады, және т.б., ал өмірдің келесі онжылдықтары да жасқа қарай ондық цифрды пайдаланып сипатталады.
0-ден 9 жылға дейін
Онжылдықтарды белгілеудің ең көп тараған әдісі – жылдарды олардың ортақ ондық таңбасына сүйеніп топтастыру, мысалы, 0-ге аяқталатын жылдан 9-ға аяқталатын жылға дейін. Көрсетілген кезең 1960 жылдан 1969 жылға дейін – 1960-шы жылдар, ал 1970 жылдан 1979 жылға дейін – 1970-шы жылдар. Кейде тек ондық бөлігі ғана айтылады (60-шы жылдар немесе алпысыншы жылдар, 70-шы жылдар немесе жетпісінші жылдар), бірақ мұндай жағдайда қай ғасыр екені түсініксіз болуы мүмкін. Дегенмен, онжылдықтарды осылай топтастыру әдісін христиан дінінің 10-шы жылынан бұрынғы онжылдыққа қолдануға болмайды, себебі 0 жылы болған емес. Он жылдық кезеңдерді онжылдықтар деп атау 19 ғасырдың соңында ғана кеңінен таралды. Әсіресе 20 ғасырда 0-ден 9-ға дейінгі онжылдықтарға «Құмарлы жиырма жылдар» (1920-жылдар), «Соғысқан қырық жылдар» (1940-жылдар) және «Жайнаған алпыс жылдар» (1960-жылдар) сияқты есімдер берілді. Бұл практика кейде ертерек ғасырлардың онжылдықтарына да қолданылады, мысалы, 1890-шы жылдарды «Қызық тоқсан жылдар» немесе «Атқақтап кеткен тоқсан жылдар» деп атау.
1-ден 0-ге дейін онжылдық
Күнтізбедегі бірінші жылдардан бастап жылдарды топтастырудың сирек кездесетін тәсілі, 1-мен аяқталатын жылдан 0-мен аяқталатын жылға дейінгі кезеңдерді жасау болып табылады. Мәселен, 1–10 жылдар "бірінші онжылдық", 11–20 жылдар "екінші онжылдық" деп сипатталады, және т.с.с. Кейінгі онжылдықтар көбінесе "бірінші, екінші, үшінші немесе төртінші ғасырдың онжылдықтары" деп аталады ("ғасыр" сөзінің қатаң мағынасында қолданылады). Мысалы, "12-ші ғасырдың екінші онжылдығы"; "Осы ғасырдың соңғы онжылдығы"; "16-шы ғасырдың бірінші онжылдығы"; "16-шы ғасырдың үшінші онжылдығы"; "18-ші ғасырдың бірінші онжылдығы". Бұл онжылдық топтарын нақты көрсетуге болады, мысалы, "1961–1970"; "2001–2010"; "2021–2030". Б.з.б. күнтізбесі 1 жылмен аяқталды, ал б.з. күнтізбесі келесі жылы, 1 жылмен басталды. 0 жыл болған жоқ. + Пайдалану әдістерін салыстыруЖыл123 9101112 1920 200020012002 2009201020112012 2019202020212022 202920300-ден 9-ға дейін онжылдықтар0-шы жылдар10-шы жылдар2000-шы жылдар2010-шы жылдар2020-шы жылдар 1-ден 0-ға дейін онжылдықтар1-ші ғасырдың бірінші онжылдығы1-ші ғасырдың екінші онжылдығы21-ші ғасырдың бірінші онжылдығы21-ші ғасырдың екінші онжылдығы21-ші ғасырдың үшінші онжылдығы
Екі әдісті қолдану
YouGov сауалнамасы 2019 жылдың 2 желтоқсанында АҚШ-та 13 582 ересек адамға "Сіздің ойыңызша, келесі онжылдық қашан басталып, қашан аяқталады?" деген сұрақ қойылды. Салдары көрсеткендей, 64% респондент "келесі онжылдық" 2020 жылдың 1 қаңтарында басталып, 2029 жылдың 31 желтоқсанында аяқталады (0-ден 9-ға дейінгі әдіс) деп жауап берді; 17% "келесі онжылдық" 2021 жылдың 1 қаңтарында басталып, 2030 жылдың 31 желтоқсанында аяқталады (1-ден 0-ға дейінгі әдіс) деп жауап берді; ал 19% білмеймін деп жауап берді.