Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белгілі бір күнді анықтау
Identification of a specific day
Күнтізбелік күн – күнтізбе жүйесінде белгіленген нақты бір күнге сілтеме. Күнтізбелік күн сол күнді анықтауға мүмкіндік береді. Екі күнді аралаған күн санын есептеуге болады. Мысалы, "25" күні "15" күнінен кейін он күн өткен соң келеді. Белгілі бір оқиғаның күні байқалатын уақыт белдеуіне байланысты. Мысалы, 1941 жылғы 7 желтоқсанда Гавайи уақыты бойынша сағат 7:48-де басталған Перл-Харборға жасалған әуе шабуылы Жапонияда 8 желтоқсанда Жапония стандартты уақыты бойынша сағат 3:18-де болды. Нақты бір күнге қолданылатын күнтізбеге қарай басқа номиналды күн берілуі мүмкін, сондықтан түсініксіздік туған жағдайда анықтамалық қосымша қажет болуы мүмкін. Григориан күнтізбесі – әлемде ең көп қолданылатын азаматтық күнтізбе, ол (ағылшын тілінде) AD немесе CE деп белгіленеді. Көптеген мәдениеттер діни немесе тәждік күнтізбені қолданады, мысалы, Григориан (Батыс Христиан діні, б.з.), еврей күнтізбесі (иудаизм, AM), Хижри күнтізбесі (Ислам, AH), Юлиан күнтізбесі (Шығыс Христиан діні, б.з.) немесе әлемде қолданылатын көптеген күнтізбенің бірі. Көптеген күнтізбе жүйелерінде күнді үш бөлік құрайды: айдың (нөмірленген) күні, ай және (нөмірленген) жыл. Апта күні сияқты қосымша бөліктер де болуы мүмкін. Жылдар әдетте белгілі бір бастапқы нүктеден саналады, оны әдетте эпоха деп атайды, ал эра – сол нүктеден бергі уақыт аралығын білдіреді. Жыл көрсетілмеген күнді де күн немесе күнтізбелік күн деп атауға болады (мысалы, " " орнына " "). Осылайша, ол ағымдағы жылдың қысқартылған түрі немесе жыл сайын қайта оралатын оқиғаның күнін көрсетеді, мысалы, 31 мамырдағы туған күн, 1 қыркүйектегі мереке немесе 25 желтоқсандағы Рождество. Көптеген компьютерлік жүйелер уақытты Unix уақыт форматында немесе басқа жүйелік уақыт форматында сақтайды. C күні мен уақыты функцияларын ішкі түрде пайдаланатын date (Unix) командасы осы уақыттың ішкі бейнесін мұнда көрсетілген көптеген күндік форматтарға түрлендіру үшін қолданылуы мүмкін.
A calendar date is a reference to a particular day represented within a calendar system. The calendar date allows the specific day to be identified. The number of days between two dates may be calculated. For example, "25 " is ten days after "15 ". The date of a particular event depends on the observed time zone. For example, the air attack on Pearl Harbor that began at 7:48 a. m. Hawaiian time on 7 December 1941 took place at 3:18 a. m. Japan Standard Time, 8 December in Japan. A particular day may be assigned a different nominal date according to the calendar used, so an identifying suffix may be needed where ambiguity may arise. The Gregorian calendar is the world's most widely used civil calendar, and is designated (in English) as AD or CE. Many cultures use religious or regnal calendars such as the Gregorian (Western Christendom, AD), Hebrew calendar (Judaism, AM), the Hijri calendars (Islam, AH), Julian calendar (Eastern Christendom, AD) or any other of the many calendars used around the world. In most calendar systems, the date consists of three parts: the (numbered) day of the month, the month, and the (numbered) year. There may also be additional parts, such as the day of the week. Years are usually counted from a particular starting point, usually called the epoch, with era referring to the span of time since that epoch. A date without the year may also be referred to as a date or calendar date (such as " " rather than " "). As such, it is either shorthand for the current year or it defines the day of an annual event, such as a birthday on 31 May, a holiday on 1 September, or Christmas on 25 December. Many computer systems internally store points in time in Unix time format or some other system time format. The date (Unix) command—internally using the C date and time functions—can be used to convert that internal representation of a point in time to most of the date representations shown here.
Күннің пішімі
Күндерді көрсетудің көптеген форматтары бар, олар күндік компоненттердің ретімен ерекшеленеді. Осы форматтарда 2006 жылғы 31 мамыр мысал ретінде қолданылады: (мысалы, 31/05/2006, 05/31/2006, 2006/05/31), компоненттерді бөлу белгілері (мысалы, 31.05.2006, 31/05/2006, 31 05 2006), басында нөлдердің болуы (мысалы, 31/5/2006 және 31/05/2006), жылдың төрт таңбасы толық жазылуы (мысалы, 31.05.2006 және 31.05.06) және ай араб, рим цифрларымен немесе сөзбен жазылуы (мысалы, 31.05.2006, 31.V.2006 немесе 31 мамыр 2006).
There is a large variety of formats for dates in use, which differ in the order of date components. These variations use the sample date of 31 May 2006: (e. g. 31/05/2006, 05/31/2006, 2006/05/31), component separators (e. g. 31.05.2006, 31/05/2006, 31 05 2006), whether leading zeros are included (e. g. 31/5/2006 vs. 31/05/2006), whether all four digits of the year are written (e. g., 31.05.2006 vs. 31.05.06), and whether the month is represented in Arabic or Roman numerals or by name (e. g. 31.05.2006, 31. V.2006 vs. 31 May 2006).
Григориан, жылкүнай (YDM)
Бұл күндік формат Қазақстан, Латвия, Непал және Түрікменстан елдерінде қолданылады. Мемлекеттік органдардың күндерді құжаттау ережелеріне сәйкес, қазақ тіліндегі толық күндік формат жыл-күн-ай ретімен жазылады, мысалы 2006 жылғы 5 сәуір.
This date format is used in Kazakhstan, Latvia, Nepal, and Turkmenistan. According to the official rules of documenting dates by governmental authorities, the long date format in Kazakh is written in the year–day–month order, e. g. 2006 5 April .
Қиындықтар
Көптеген сандық форматтар халықаралық хат алмасуда жаңғылыс тудыруы мүмкін, әсіресе жылды соңғы екі цифрмен ғана көрсету кезінде, ешқандай түсіндірме болмаса. Мысалы, "07/08/06" 2006 жылдың 7 тамызына, 2006 жылдың 8 шілдесіне (немесе 1906 жылға, немесе кез келген ғасырдың алтыншы жылына) немесе 2007 жылдың 6 тамызына, тіпті сирек жағдайларда 2007 жылдың 8 маусымына да қатысты болуы мүмкін. ISO 8601 стандартындағы YYYY MM DD форматы, сондай-ақ басқа халықаралық стандарттар, трансұлттық беймаздықты азайту және машиналық өңдеуді жеңілдету мақсатында көптеген қолданыстарда қабылданды. АҚШ Федералдық ақпаратты өңдеу стандартының алғашқы нұсқасында екі таңбалы жылдарды пайдалану ұсынылған. Бірақ бұл қазір өте үлкен мәселе деп танылды, себебі 2000 жылғы мәселе туындады. Кейбір АҚШ мемлекеттік органдары қазір төрт таңбалы жылдарды қолданатын ISO 8601 стандартын пайдаланады. Бір күнтізбеден немесе күнді көрсету тәсілінен екіншісіне ауысқанда, екі стильді де қамтитын формат жасалуы мүмкін; мысалы, Юлиан күнтізбесінен Григориан күнтізбесіне ауысу кезінде Ескі стиль және Жаңа стиль күндері қолданылды.
Many numerical forms can create confusion when used in international correspondence, particularly when abbreviating the year to its final two digits, with no context. For example, "07/08/06" could refer to either 7 August 2006 or July 8, 2006 (or 1906, or the sixth year of any century), or 2007 August 6, and even in some extremely rare cases it could mean 2007 8 June. The date format of YYYY MM DD in ISO 8601, as well as other international standards, have been adopted for many applications for reasons including reducing transnational ambiguity and simplifying machine processing. An early U. S. Federal Information Processing Standard recommended 2 digit years. This is now widely recognized as extremely problematic, because of the year 2000 problem. Some U. S. government agencies now use ISO 8601 with 4 digit years. When transitioning from one calendar or date notation to another, a format that includes both styles may be developed; for example Old Style and New Style dates in the transition from the Julian to the Gregorian calendar.
Тек күні мен жылы
АҚШ әскерлері кейде "Юлиандық күн форматы" деп аталатын жүйені қолданады, ол жылдың 365 күні ішіндегі жыл мен нақты күнді көрсетеді (және осылайша айды көрсету қажеттігі туындамайды). Мысалы, "11 желтоқсан 1999" күні 1999 жылдың 345-ші күні ретінде "1999345" немесе "99345" деп жазылуы мүмкін. Бұл жүйе көбінесе АҚШ әскери логистикасында қолданылады, себебі ол шамамен жөнелту және келу күндерін есептеу процесін жеңілдетеді. Мысалы: АҚШ-тан Оңтүстік Кореяға теңіз арқылы танк қозғалтқышын жеткізуге шамамен 35 күн уақыт кетеді. Егер қозғалтқыш 06104 (жұма, 14 сәуір, 2006) күні жіберілсе, ол 06139 (жұма, 19 мамыр) күні келіп жетуі керек. АҚШ әскерилері мен кейбір АҚШ мемлекеттік органдары, соның ішінде Ішкі кірістер қызметі, бұл форматты "Юлиандық күн" емес, көбінесе "реттік күн" деп атайды. Мұндай реттік күн форматтарын көптеген компьютерлік бағдарламалар (әсіресе, мейнфреймдік жүйелерге арналғандары) пайдаланады. Үш таңбалы Юлиандық күн нөмірін пайдалану, екі таңбалы ай мен екі таңбалы күнді қоса алғанда, компьютерде бір байт сақтауға мүмкіндік береді, мысалы, "17 қаңтар" күні Юлиандық форматта 017, ал ай-күн форматта 0117 болады. OS/390 немесе оның ізбасары z/OS көптеген операциялар үшін күндерді yy.ddd форматында көрсетеді. UNIX уақыты UNIX эпохасының басынан бергі уақытты (1970 01 01) секундтар саны ретінде сақтайды. Тағы бір "реттік" күн жүйесі ("реттік" – күннің бірлік бойынша өсуі, яғни күнтізбелік күні бірге өзгеруі) астрономиялық есептеулерде және сілтемелерде кеңінен қолданылады және осы "логистикалық" жүйемен бірдей атауға ие. Екі мамандық тобы үшін де жылдың уақытына қарамастан, кезеңді көрсетудің тұрақтылығы өте пайдалы. Астрономдар өздерінің жүйесін де "Юлиандық күн" жүйесі деп сипаттайды.
The U. S. military sometimes uses a system, which they call "Julian date format" that indicates the year and the actual day out of the 365 days of the year (and thus a designation of the month would not be needed). For example, "11 December 1999" can be written in some contexts as "1999345" or "99345", for the 345th day of 1999. This system is most often used in US military logistics since it simplifies the process of calculating estimated shipping and arrival dates. For example: say a tank engine takes an estimated 35 days to ship by sea from the US to South Korea. If the engine is sent on 06104 (Friday, 14 April 2006), it should arrive on 06139 (Friday, 19 May). Outside of the US military and some US government agencies, including the Internal Revenue Service, this format is usually referred to as "ordinal date", rather than "Julian date". Such ordinal date formats are also used by many computer programs (especially those for mainframe systems). Using a three digit Julian day number saves one byte of computer storage over a two digit month plus two digit day, for example, "January 17" is 017 in Julian versus 0117 in month day format. OS/390 or its successor, z/OS, display dates in yy. ddd format for most operations. UNIX time stores time as a number in seconds since the beginning of the UNIX Epoch (1970 01 01). Another "ordinal" date system ("ordinal" in the sense of advancing in value by one as the date advances by one day) is in common use in astronomical calculations and referencing and uses the same name as this "logistics" system. The continuity of representation of period regardless of the time of year being considered is highly useful to both groups of specialists. The astronomers describe their system as also being a "Julian date" system.
Пайдаланған аптаның нөмірі
Еуропалық компаниялар жоспарлау мақсатында жыл, апта нөмірі және күнді жиі пайдаланады. Мысалы, жобадағы шара (43-ші апта) күні немесе (43-ші аптаның дүйсенбісі) күні, ал жылды көрсету қажет болса, (2006 жылғы 43-ші апта, яғни 23 қазан дүйсенбі – 29 қазан жексенбі, 2006 жыл) күні болуы мүмкін. ISO апта санау жүйесіндегі жыл 52 немесе 53 толық аптадан тұрады. Бұл 364 немесе 371 күн, ал дәстүрлі григориан жылдары 365 немесе 366 күннен тұрады. Мұндай 53 апталық жылдар 1 қаңтарда бейсенбі күні басталатын жылдары және 1 қаңтарда сәрсенбі күні басталатын жылдарда (көбінесе, жылдам жылдарда) кездеседі. Қосымша аптаны кейде "leap week" деп атайды, бірақ ISO 8601 стандартында мұндай термин қолданылмайды.
Companies in Europe often use year, week number, and day for planning purposes. So, for example, an event in a project can happen on (week 43) or (Monday, week 43) or, if the year needs to be indicated, on (the year 2006, week 43; i. e., Monday 23OctoberSunday 29October 2006). An ISO week numbering year has 52 or 53 full weeks. That is 364 or 371 days instead of the conventional Gregorian year of 365 or 366 days. These 53 week years occur on all years that have Thursday as the 1st of January and on leap years that start on Wednesday the 1st. The extra week is sometimes referred to as a 'leap week', although ISO 8601 does not use this term.
Күндерді сөйлеу ағылшыншасында көрсету
Солтүстік Америкадан тыс ағылшын тілінде (көбінесе ағылшын тілді Еуропа мен Австралияның бірқатар елдерінде) толық күндер 1941 жылдың 7 желтоқсаны (немесе 1941 жылдың 7-сі желтоқсаны) түрінде жазылады және "желтоқсанның жетіншісі, мың тоғыз жүз қырық бірінші жыл" деп айтылады ("the" және "of" сөздері жиі қолданылады), кейде 1941 жылдың 7 желтоқсаны ("December the seventh, nineteen forty one") түрінде де қолданылады. Дегенмен, континенттік Еуропаның көп бөлігіндегідей, барлық сандық күндер міндетті түрде dd/mm/yyyy форматында жазылады. Канада мен АҚШ-та әдетте 1941 жылдың 7 желтоқсаны деп жазылады, ал айту кезінде "желтоқсан жетіншісі, мың тоғыз жүз қырық бірінші жыл" немесе сөйлеу тілінде "желтоқсанның жетіншісі, мың тоғыз жүз қырық бірінші жыл" деп айтылады. Бірақ күндерді жазу және айту кезінде реттік сандар әрдайым қолданылмайды, сондықтан "1941 жылдың 7 желтоқсаны" деп жазылған күнді "желтоқсан жетісі, мың тоғыз жүз қырық бірінші жыл" деп те айтуға болады. Бұл ережеден ерекше жағдай – 4 шілде (АҚШ Тәуелсіздік күні).
In English language outside North America (mostly in Anglophone Europe and some countries in Australasia), full dates are written as 7 December 1941 (or 7th December 1941) and spoken as "the seventh of December, nineteen forty one" (exceedingly common usage of "the" and "of"), with the occasional usage of December 7, 1941 ("December the seventh, nineteen forty one"). In common with most continental European usage, however, all numeric dates are invariably ordered dd/mm/yyyy. In Canada and the United States, the usual written form is December 7, 1941, spoken as "December seventh, nineteen forty one" or colloquially "December the seventh, nineteen forty one". Ordinal numerals, however, are not always used when writing and pronouncing dates, and "December seven, nineteen forty one" is also an accepted pronunciation of the date written December 7, 1941. A notable exception to this rule is the Fourth of July (U. S. Independence Day).