Кіріспе

Эджертон – АҚШ-тың Висконсин штатындағы Рок және Дейн округтерінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 5 945 адамды құрайды. Эджертон аймақтағы төмендеп бара жатқан темекі өнеркәсібінің маңызды орталығы болып табылады.

Тарих

Бастапқыда Фултон станциясы деп аталған Эджертон қаласы 19 ғасырдагы кәсіпкер Элиша В. Эджертонның немесе оның інісі, азаматтық инженер Бенджамин Хайд Эджертонның есімімен аталған. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Эджертон Оңтүстік Висконсин штатындағы темекі өнеркәсібінің орталығы болды. Бір кезде қала көшелерінде 52-ге дейін темекі қоймалары болған. Эджертонның Вашингтон көшесіндегі королева Анна стиліндегі үйлер сол кездегі кейбір саудагерлердің байлығы мен беделін көрсетеді. 1890 жылдары Генри көшесінде орналасқан Карлтон қонақ үйі де темекі өнеркәсібінің әсерін еске түсіретін орын болды. Арақтық компания салғанмен, 1990 жылдары өртеніп кеткен бұл қонақ үйге темекі сатып алушылар мен сатушылар жиі тоқтаған.

Эджертон Киелі кітапты зерттеу

1886 жылы Эджертон қаласындағы католик ата-аналар, "Дуа" аудармасын дұрыс деп есептегендіктен, ауыл мектептерінде "Король Яковтың Киелі кітабын" оқып беруге қарсылық білдірді. Мектеп басқармасы католик балаларына Киелі кітап оқуларын назарда ұстамауға немесе қалған балалар тыңдап отырғанда киім бөлмесінде отыруға рұқсат берді. Мектеп басқармасы өз саясатын өзгертуден бас тартқандықтан, бірнеше отбасы сотқа жүгініп, мектептің осы тәжірибесі Висконсин штатының Конституциясына қайшы келеді деп мәлімдеді, ол мемлекеттік мектептерде сектанттық оқытуға тыйым салады. Аудандық сот олардың талабын қабылдамады, 1888 жылы екі аударма да бір шығарманың нұсқалары болғандықтан, оқу сектанттық емес деп шешті. Ата-аналар Висконсин Жоғарғы Сотына шағымданып, 1890 жылдың 18 наурызында сот бұл шешімді күштен шығарып, Киелі кітапты оқудың сектанттық оқыту болып табылатынын және осылайша шіркеу мен мемлекеттің функцияларын заңсыз біріктіретінін тұжырымдады. Ал 70 жыл өткен соң, 1963 жылы АҚШ Жоғарғы Соты мемлекеттік мектептерде дұға оқуға тыйым салғанда, судья Уильям Бреннан Эджертонның Киелі кітап ісін дәлел ретінде келтірді.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 4,14 шаршы миль (11 км²) құрайды, бәрі де құрлық. Ауданының еш бөлігі сумен жабылған жоқ, тек Саундерс ағынынан басқа. Қала Кошконг көліне бес минуттық жүру қашықтығында орналасқан. Кошконг көлі Висконсин штатындағы үшінші ең үлкен көл болып табылады, және су спортымен айналысуға мүмкіндік береді, тіпті ол өте жайлы болса да. Көлде немесе онымен қоректенетін Рок өзенінде шаңғы тебу, түтікпен сырғанау және балық аулау жиі кездесетін шаралар. Рок өзені Миссисипи өзеніне дейін ағып жатады.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы санақ бойынша халық саны 5945 адамды құрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 2587 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 90,6% ақ нәсілді, 0,9% қара немесе афроамерикалық, 0,7% азиялық, 0,6% американдық үндістер, 1,6% басқа нәсілдер және 5,5% екі немесе одан көп нәсілді. Этникалық тұрғыдан алғанда, халықтың 5,7% испан немесе латын америкалықтары.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 5461 адам, 2227 шаруашылық және 1426 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 2410 тұрғын үй бірлігі бар, орташа тығыздығы құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 94,9% ақ нәсілді, 0,9% афроамерикалық, 0,8% американдық үндістер, 0,5% азиялық, 1,4% басқа нәсілдерден және 1,4% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 4,1% құрады. 2227 шаруашылықтың 34,2% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 47,2% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,0% күйеуі жоқ әйелдер, 5,8% күйеуі жоқ еркектер және 36,0% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 29,3% жеке адамдардан тұрады, ал 12% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,43, ал отбасының орташа мөлшері 3,01 болды. Қаладағы орташа жас 35,7 жас. Тұрғындардың 26% 18 жасқа дейін, 7% 18 мен 24 жас аралығында, 29,4% 25 пен 44 жас аралығында, 24,8% 45 пен 64 жас аралығында және 12,7% 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 48,8% еркек және 51,2% әйел.

Жыл сайынғы мәдени іс-шаралар

Эджертон қаласы бір кезде Висконсин штатындағы темекі өсіру аймағының орталығы болғандықтан, қаланың жыл сайынғы мерекесі "Темекі күндері" деп аталады. Мерекелік шараларға тікелей музыка, тамақ, отбасылық демалыс, қолөнер жәрмеңкесі, ашық аспандағы базар, тарихи оқиғаларды көрсету және демонстрациялар, темекі өңдеу демонстрациялары, қала бойынша аралас сауда, ерлер арасындағы баяу соққылы софтбол турнирі, кітап сату, шеру және автокөлік көрмесі кіреді. Стерлинг Норд кітап және кино фестивалі, жыл сайын қыркүйек айының соңғы апта соңында өтеді, авторлар мен кинорежиссерлерді қала тұрғындарымен бірге әкеледі.

Туризм

Стерлинг Норт үйі мен мұражайы – авторлар Стерлинг Норт және Джессика Нельсон Норт Макдональдтың балалық шағындағы үйі. Норттың ең танымал кітабы «Раскаль» Эджертон қаласында өрнектелген, және ол қаланы бірнеше кітабының оқиға ортасы ретінде пайдаланып, оны «Брайлсфорд Анкункшн» деп атады. Померой және Пелтон темекі қоймасы, Уитман Дикинсон сатып алғаннан кейін Т. В. Дикинсон және ұлы темекі қоймасы деп аталды, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. Бұл Висконсин штатындағы ең көне, дербес тұрған кірпіш қоймасы. Эджертон Паулин Якобуспен байланысы үшін де мәшһүр. Якобус және оның күйеуі Оскар Якобус 1880 жылдардың ортасында Чикагода жасалған алғашқы көркем керамикалық бұйымдардың жасалуына жауапты болды. 1888 жылы жұбайлар өз бизнесін Эджертонға көшірді. Оскардың қазасы мен экономикалық депрессия 1890 жылдары бизнестің тоқырауына себеп болса да, Паулин Якобус 1900 жылдардың басында Эджертондағы «Богорт» деп аталатын үйін өртеген өртке дейін керамика жасауын жалғастырды. Америка өнерінің бір саласы ретінде жоғары бағаланып, ізделіс тапқан «Паулин керамикасы» бүкіл әлемдегі антиквариат және өнер галереяларында танымал. Эджертон қаласында Паулин керамикасының алғаш рет жасалған ескі Богарт орнынан және фабрикалық қоймадан сақталған ағаш үйлер әлі де бар.