АҚШ Мектептерінде Міндетті Діни Оқуға Тоқтама Салған Сот Ісі

Кіріспе

1963 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының мемлекеттік мектептерде міндетті дұға оқу мен Киелі кітапты оқуды тоқтату туралы ісі. Abington School District v. Schempp, 374 U.S. 203 (1963) – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда сот 8:1 дауыспен Эдвард Шемпптің ұлы Эллери Шемпп атынан шешім қабылдап, АҚШ-тың мемлекеттік мектептерде Киелі кітапты оқуды және «Пәктік дұғаны» жаттап айтуды конституцияға қайшы деп жариялады.

Өмірбаян

Пенсильвания штатында 1949 жылдан бері мемлекеттік мектептерде оқу күнін Библия аяттарын оқудан бастау міндетті болған. 1960 жылдары тағы төрт штат Библияны күнделікті оқуды талап ететін ұқсас заңдарды қабылдады. Жиырма бес штат Библияны "көңіл қалауынша" оқуға рұқсат беретін заңдарға ие болды, ал қалған штаттарда Библия оқуын қолдау немесе одан бас тарту туралы заңдар болған жоқ. Осы штаттардың он біреуінде Библия оқуын немесе мемлекеттік демеушілікпен дұға оқуды қолдайтын заңдар болған, ондағы штат соттары бұл заңдарды конституцияға қайшы деп жариялады. Бірінші түзетуге сәйкес, "Дін бостандығы" қағидасы Эверсон мен Білім беру кеңесі ісі (1947) арқылы "қосылу" процесі арқылы штаттарға қолданылған болатын. Эдвард Шемпп, унитариандық универсалист, Пенсильвания штатының шығыс округіндегі АҚШ округтік сотына Пенсильвания заңына қарсы, Бірінші және Он төртінші түзетулерге сүйене отырып шағымдануға өтініш білдірді.

Төменгі соттың тарихы

Бірінші федералдық округтік сотта болған сот кезінде Эдвард Шемпп пен оның балалары "өздері ұстанатын діни сенімдеріне және отбасылық тәрбиесіне қайшы келетін" нақты діни доктриналар туралы куәлік берді. Балалар олар сілтеме жасаған барлық доктриналар түрлі уақыттарда жаттығулардың бөлігі ретінде оларға оқылып берілгенін мәлімдеді. Басқа екі баласы мен олардың әкесі Эдвард Л. Шемпп та осылай куәлік берді. 1956 жылдың қараша айында Эллори Шемпп күнделікті Библия оқу кезінде Құранды оқып, мектеп қызметкерлеріне Иеміздің дұғасын оқудан бас тартатынын хабарлады, себебі ол бұл конституцияға қайшы деп есептеді. Жоғарғы Сот мектептердегі дін мәселесі бойынша бұрынғы Engel v. Vitale шешімінен туындаған тұрақты және қарқынды наразылықтарды реттеу үшін кассациялық сотқа қабылданды. Генри У. Сойер Шемпптің ісін қорғады.

Көпшілік пікір

Жоғарғы Сот округтік соттың шешімін қолдап, Пенсильвания штатының дұға туралы заңын конституцияға қайшы деп тапты. Соттың пікірін жазып жатып, судья Том Кларк былай деді: «Бұл Сот бірінші түзетудің талабы [негізгі қағидасы] Кантуэлл ісінен бастап он төртінші түзету арқылы штаттарға толыққанды қолданылатынын анықтады. Сот Энгельге қарсы Виталь ісіндегі шешімін нақты растады, онда мектепте дұғаға рұқсат беру АҚШ Конституциясының бірінші түзетуінің «Конгресс дін орнатуға қатысты заң шығармайды» деген ережесін бұзу болып табылады деп шешті. Абингтон соты мектепте Киелі кітап оқуды ұйымдастыру «діни амал» екенін, ал «мұндай амал жеке адам, шіркеу және мемлекет арасындағы билік тепе-теңдігімен қамтамасыз етілген мемлекеттің бейтараптығын бұзусыз жасалмайды» деп мәлімдеді. Аталған пікірде діни идеалдардың АҚШ мәдениеті үшін құнды екенін мойындауы, әдетте, шіркеу мен мемлекет арақатынасы туралы пікірталас жүргізілетін кезде бұл істің және оның АҚШ-қа тигізген әсерін талқылауда екі тараптың да көп назар аудармайтын тұсы болып табылады. Оның бастапқы ойлары осы көзқарасты бұрынғы сот тәжірибесінде, Абингтон мен Шемпп істері сияқты жағдайларда анық көрсеткен. Кларк былай деді: «Халықтың діни нанымына қарамастан, Конституция талап ететіндей, мемлекеттің барлық деңгейдегі билігі дін мәселелерінде бейтарап болуға тиіс, барлық діндерді қорғап, ешқайсысына артықшылық бермей, ешқайсысын кемсітпеуі керек». Сот «кейбір тараптардың бірінші түзетудің дінге қатысты үкіметтік артықшылықты ғана тыйым салады деген пікірін қабылдамады». Әділет министрі Хьюго Блэктің Торкасо мен Уоткинс ісіне сілтеме жасай келтіре отырып, судья Кларк былай деді: «Біз қайта-қайта айтамыз және растаймыз, мемлекет немесе федералды үкімет конституциялық тұрғыдан адамды «кез келген дінге сенуге немесе сенбеуге» мәжбүрлей алмайды. Сондай-ақ, ол діншіл емес адамдарға қарсы барлық діндерге көмектесетін заңдар қабылдай алмайды, сондай-ақ, Құдайға сенетін діндерге қарсы, басқа сенімдерге негізделген діндерге көмектесетін заңдар қабылдай алмайды». Мұндай әрекеттер Пенсильвания штатының мемлекеттік мектептерінде Киелі кітап оқуды (және Иеміздің дұғасын оқуды) талап ететін заңында айқын көрінеді. Сот осындай бейтараптықтың құндылығын тарихтан алынған сабақтар арқылы мойындады, онда мемлекет пен дін толығымен біріктірілген немесе ынтымақтастықта болған кезде діни бостандық болмаған немесе шектеулі болған.

The Supreme Court upheld the District Court's decision and found the Pennsylvania prayer statute unconstitutional. In writing the opinion of the Court, Justice Tom C. Clark stated, "This Court has decisively settled that the First Amendment's mandate [in the Establishment Clause] has been made wholly applicable to the States by the Fourteenth Amendment in a series of cases since Cantwell. The Court explicitly upheld Engel v. Vitale in which the Court ruled that the sanctioning of a prayer by the school amounted to a violation of the Establishment Clause of the First Amendment to the United States Constitution, which states, "Congress shall make no law respecting an establishment of religion." The Abington court held that in organizing a reading of the Bible, the school was conducting "a religious exercise," and "that cannot be done without violating the 'neutrality' required of the State by the balance of power between individual, church, and state that has been struck by the First Amendment"
What was unexpected, however, were the ideas expressed in the second portion of Justice Clark's opinion written for the majority. The Court's recognition of religious ideals as valuable to the culture of the United States in that opinion are generally not cited much by either side of the church state debate when discussing the case and the effect it had on the United States. His opening thoughts explicitly spelled out that view in past jurisprudence with cases similar to Abington v. Schempp. Clark continued that the Court was of the feeling that regardless of the religious nature of the citizenry, the government at all levels, as required by the Constitution, must remain neutral in matters of religion "while protecting all, prefer[ring] none, and disparag[ing] none." The Court had rejected "the contention by many that the Establishment Clause forbade only governmental preference of one faith over another." Citing Justice Hugo Black in Torcaso v. Watkins, Justice Clark added, "We repeat and again reaffirm that neither a State nor the Federal Government can constitutionally force a person 'to profess a belief or disbelief in any religion.' Neither can it constitutionally pass laws or impose requirements which aid all religions as against non believers, and neither can it aid those religions based on a belief in the existence of God as against those religions founded on different beliefs." Such prohibited behavior was self evident in the Pennsylvania law requiring Bible reading (and allowing recitation of the Lord's Prayer) in its public schools. The Court recognized the value of such ideal neutrality from lessons of history when government and religion were either fully fused or cooperative with one another and religious liberty was nonexistent or seriously curtailed.

Бреннанның келісімі

Сотталушы Бреннан жетпіс беттен асатын ұзақ келісім жасады, онда Бірінші түзетудің тарихы және тиісті сот және заңнамалық тарихы қарастырылды. Бреннан түпнұсқалық көзқарас "бұрыс бағытталған болады" деп мәлімдеді, себебі тарихи деректердің анық еместігі және американдық қоғамның діни әртүрлілігінің артуы мемлекеттік мектептердегі дұға мен Киелі кітап оқудың дәстүрлі рөліне қатысты негізді алаңдаушылықтар тудырды. Бреннан Бірінші түзету "дінге ресми қарсылық білдіруді емес, тек бейтараптықты" талап ететінін баса көрсетті. Бреннан басқа да істерде, соның ішінде Марш пен Чемберс ісіндегі келіспеушілігінде, Шемп ісіндегі келісімін келтірді: "Құрылтайшыларға шынайы адал болу үшін, олардың дәуірінің тарихын қолдану белгілі бір амалдармен емес, жалпы мақсаттармен шектелуі керек".

Стюарттың келіспеушілігі

Сотта судья Поттер Стюарт осы іс бойынша жалғыз қарсы пікір білдірді. Онда ол төменгі соттардың шешімдерін де, Жоғарғы Соттың оларға қатысты қабылдаған шешімін де сынады. Ол істі төменгі сатыдағы сотқа қайта қарау үшін жіберуді қалады. Стюарт *Engel v. Vitale* ісіне қарсылық білдіріп, АҚШ-тағы үкіметтік діни практиканың ұзақ тарихы ескерілгенде, сол істің негізінде жатқан доктринаны сенімсіз деп санады, соның ішінде Жоғарғы Сот өзінің отырыстарын "Құдай осы құрметті Сотты сақтасын" деп бастайды және Конгресс отырыстарын дұғамен ашады, тағы да көптеген мысалдар бар. Стюарт мұндай практиканың елдің діни сенімдерді еркін білдіруге рұқсат беретін ұзақ тарихымен үйлесетініне сенді, тіпті қоғамдық сферада да. Ол *Schempp* ісімен біріктірілген істерді "ұсынылған конституциялық мәселелерді білуге және жауапкершілікпен қарастыруға мүмкіндік бермейтіндей негізсіз кемшіліктері бар" деп жариялады, әсіресе Бірінші түзетудің дінге қатысты ережелері бұзылған-бұзылмағанын анықтау мүмкін болмайды. Бірінші түзетудегі дінге қатысты ережелердің мақсаты мен ауқымы туралы ол былай деді:

Менің ойымша, [дінге қатысты ережелерді] "шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуы" туралы жалғыз конституциялық стандартты белгілейтін ретінде қарастыру – қате және тым қарапайымдастырылған көзқарас, оны әрбір жағдайда үкімет пен дін арасындағы қажетті шекараларды анықтау үшін қолдануға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Бірінші түзету жаңадан құрылған Ұлттық үкіметтің өкілеттіктерін шектеу мақсатымен қабылданды. Оны қабылдауға әкелген оқиғалар Құрылтайдың ұлттық шіркеу құруға және қолданыстағы штаттық діни мекемелерге араласуға құқығы жоқ екенін қамтамасыз ету үшін жасалған әрекет екенін анық көрсетеді. Осылайша, он төртінші түзету қабылданғанға дейін, немесе дәлірек айтқанда, осы Соттың *Cantwell* ісі бойынша шешіміне дейін жағдай осылай қалды.

Ол он төртінші түзетутің Құқықтар туралы Билльді қабылдап, қолдануының доктринасына келісетінін айтты, бірақ "штаттарга өздерінің жолын таңдауға мүмкіндік беру үшін жасалған" мұндай түзетудің ирониясын атап өтті. *Abington v. Schempp* ісіндегі Соттың шешімін сынағандар судья Стюарттың пікірінен келесі үзіндіні жиі келтіреді:

Газеттер де ерекшелік емес. Мысалы, *The Washington Evening Star* газеті шешімді сынап, "Құдай мен дін дерлік мемлекеттік мектептерден қуылды. Енді не қалды? Бакалавриат және Рождество әндері келесі болады ма? Оған қарсы тікелей тіке баруға болады". Ал *The New York Times* газеті Соттың шешімін көбірек қабылдады. Газетте пікірлердің маңызды бөлігі жарияланды, бірақ қолдау немесе сын пікірлері жоқ. Оппозиция шешімді "мектептерден Құдайды және дұғаны қуған" деп сипаттады. Шешімге қатысты әртүрлі діни ұйымдардың көзқарастары негізгі протестанттар мен яһудилер арасында бөлінді, олар шешімді жалпы қолдады, ал евангелистік протестанттар мен консервативті католиктер шешімге қарсы болды. Евангелистік тұрғыдан айтқанда, Билли Грэм былай деді: "Менің ойымша, Жоғарғы Сот қате айтады. Америка халқының 80% мектептерде Киелі кітап оқуды және дұға етуді қалайды. Неге көпшілікке осындай қатаң жаза қолданылуы керек?". Рим-католик шіркеуінен басқа негізгі конфессиялар үкімге қатысты сын көзқарастарды білдірді. Кейбіреулер мұны діни еркіндікті қолдау деп қарастырды, өйткені ол мемлекеттік мектептердегі мемлекеттік билікті шектеді. АҚШ Конгресі конституциялық түзету арқылы бұл шешімді жою үшін 150-ден астам қарар әзірледі. *Abington v. Schempp* ісі келесі онжылдықтарда *Board of Education v. Allen* және *Lemon v. Kurtzman* сияқты ұқсас істер үшін прецедент ретінде пайдаланылды. Үш бөлімнен тұратын *Lemon* тестісі *Abington v. Schempp* ісіндегі сот шешімдеріне негізделген. Тест кезінде, белгілі бір шіркеу-мемлекеттік заңның конституциялық тұрғыда болуы үш критерий бойынша бағаланады: заңның зайырлы емес мақсаты бар ма, дінді алға жылжытады немесе тежейді ме, немесе дінмен шамадан тыс мемлекеттік байланысқа әкеледі ме. *Lemon* тестісі 2022 жылы *Kennedy v. Bremerton School District* ісінде күшін жойды, онда Сот спорт алаңында жеке дұға жасаған жаттықтырушының студенттер мен басқалар ерікті түрде қосылғандығы Бірінші түзету құқығын сақтап, Құрылтай шартын бұзбағанын мәлімдеді. Алайда бұл шешім *Schempp* ісіне және мектептегі дұғаға қатысты шектеулерге әсер етпеді.

Newspapers were no exception. The Washington Evening Star, for example, criticized the decision, declaring that "God and religion have all but been driven from the public schools. What remains? Will the baccalaureate service and Christmas carols be the next to go? Don't bet against it." In contrast, The New York Times was more accepting of the Court's ruling. The paper printed significant portions of the opinions with no significant comments, either supportive or critical. Opponents characterized the decision as the one which "kicked God and prayer out of the schools". The views of various religious entities on the decision split between mainline Protestants and Jews, who in general strongly supported the decision, and evangelical Protestants and conservative Catholics, who strongly opposed the decision. Speaking from the evangelical perspective, Billy Graham said, "[i]n my opinion the Supreme Court is wrong Eighty percent of the American people want Bible reading and prayer in schools. Why should a majority be so severely penalized ?" The mainline denominations, with the exception of the Roman Catholic Church, expressed less critical opinions of the verdict. Some considered it to support religious freedom because it limited governmental authority in the sphere of public schools. The United States Congress reacted by drafting more than 150 resolutions to overturn the ruling by a constitutional amendment. Abington v. Schempp was used as precedent for similar cases such as Board of Education v. Allen and Lemon v. Kurtzman in the decades that followed. The three part Lemon test had its basis in the jurisprudence of Abington v. Schempp. Under the test, the constitutionality of a given church state law is weighed by three criteria: whether a law has a non secular purpose, advances or inhibits religion, or results in excessive government entanglement with religion. The Lemon test was overturned in the 2022 decision of Kennedy v. Bremerton School District in which the Court ruled that a coach who held a private prayer on the sports field, joined voluntarily by students and others, did not violate the Establishment Clause, and it maintained the First Amendment rights of the coach. However, that decision did not affect Schempp and restrictions against school prayer.