Кіріспе

Лемон Курцманға қарсы, 403 U. S. 602 (1971) – АҚШ Жоғарғы Сотының қарауына түскен іс. Сот 8:0 дауыспен Пенсильвания штатының 1968 жылғы мемлекеттік емес бастауыш және орта білім беру туралы заңының (Дэвид Курцман арқылы бейнеленген) конституцияға қайшы екенін, ал 8:1 дауыспен Род-Айленд штатының 1969 жылғы жалақы үстемесі туралы заңының конституцияға қайшы екенін және Бірінші түзетудің дін бостандығы туралы ережесін бұзғанын шешті. Бұл заң мемлекеттік білім беру мекемесінің басшысына жекеменшік мектептерге (көбінесе католик) мемлекеттік оқулықтар мен оқу материалдарын пайдаланып сабақ оқытқан мұғалімдердің жалақысын қайтаруға рұқсат берді.

Лимонды сынау

Сот штаттық заңдардың Құрылыс туралы ережеге қайшы келе ме екенін анықтау үшін "Лимон" тестісі деп аталатын үш компоненттен тұратын сынақ қолданды (аты-жөні Алтон Лимонға байланысты). Прецеденттерді талдау негізінде көпшілік шешімге келді, Құрылыс туралы ережеде заң үш компоненттен тұратын сынақтың барлық талаптарын орындауын талап етеді: 1987 жылғы "Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің бас епископының корпорациясы мен Амос" ісінде Жоғарғы Сот заңның мақсатының зайырлы болуын талап ету, заңның мақсаты дінмен байланысты болмауы керек екенін білдірмейді, өйткені бұл, 1952 жылғы "Зорах пен Клаусон" ісінде (343 U.S. 306, 314 бет) айтылғандай, "үкіметтің діни топтарға салқын қанағатсыздық танытуын" талап етумен тең болар еді. Оның орнына, "Лимонның 'мақсат' талабы тиісті үкіметтік шешім қабылдаушыны – бұл жағдайда Конгрессті – бейтараптықтан бас тартып, діни мәселелерде белгілі бір көзқарасты қолдау ниетімен әрекет етуден алдын алуға бағытталған". Жоғарғы Соттың 2005 жылғы "Маккрири округіне қарсы Американдық азаматтық бостандықтар одағы" ісінде айтқандай, "егер үкімет дінді ілгерілету мақсатымен әрекет етсе, ол ресми діни бейтараптықтың Құрылыс туралы ережедегі басты қағидасын бұзады, өйткені үкіметтің ашық мақсаты тарап таңдау болғанда бейтараптық болуы мүмкін емес". Заңда "білікті мұғалімдер тек мемлекеттік мектептерде ұсынылатын курстарды оқытуға, тек мемлекеттік мектептерде қолданылатын материалдарды пайдалануға және дін курстарын оқымауға келісуге тиіс" делінген. Дегенмен, үш судьядан тұратын комиссия штаттағы бастауыш сынып оқушыларының 25%-ы жеке мектептерде оқитынын, олардың 95%-ы католик мектептерінде оқитынын және заңның жалғыз иеленушілері 250 католик мектептерінің мұғалімдері екенін анықтады. Сот епархиялық мектеп жүйесінің "католик шіркеуінің діни миссиясының ажырамас бөлігі" екенін анықтады және заң үкімет пен дін арасында "артық араласуға" алып келеді, осылайша Құрылыс туралы ережеге қайшы келеді. Бірінші түзету орталығының мәліметінше, 1997 жылғы "Агостини Фелтонға қарсы" ісінде АҚШ Жоғарғы Соты әсер ету және араласу компоненттерін біріктірді. Нәтижесінде мақсат компоненті өзгеріссіз қалды, ал әсер ету компоненті өзгертілді. Тесті "түндегі қорқынышты фильмдегі жын" деп сипатталды (Лэмбс Чапел мен Сентер Моришес Юнион Фри Скул Дистрикті ісі, 1993 жыл). 2005 жылғы "Маккрири округіне қарсы Американдық азаматтық бостандықтар одағы" ісінде сот Лимон тестісін жоққа шығармады, тіпті талапкер оны жоққа шығаруға шақырған болса да. Бұл тест 2005 жылғы "Китцмиллер мен Довер" ісінде де маңызды рөл атқарды, ол АҚШ-тың Пенсильвания штатының орталық ауданындағы аудандық сотта қарастырылды. Төртінші апелляциялық сот 2017 жылғы "Интелл Рефьюджи Ассистент Проекті мен Трампқа қарсы" ісінде бұл тестті қолданды, президент Дональд Трамптың белгілі бір мұсылман елдерінен иммиграцияға тыйым салған жарлығына қарсы алдын ала тыйым салу туралы шешімді қолдады. "Америка легионы мен Америка гуманистік қауымдастығына қарсы" (2019) ісіндегі қатысушы пікірлерінде соттың консервативті судьялары Лимон тестісін қатты сынға алды. Сот судьясы Сэмюэл Алито Лимон тестісінің "кемшіліктері" бар екенін және "Құрылыс туралы ережеге қатысты көптеген заңдар мен тәжірибелерді қарағанда, Лимон тестісі оларды шеше алмайтыны анық болды" деді. Сот судьясы Брет Кавано "Сот енді Лимон мен Курцман ісінде айқындалған ескі тестті қолданбайтынын" атап өтті және "Соттың бірнеше онжылдықтар бойы қабылдаған шешімдері Лимон тестісінің жақсы заң емес екенін және Құрылыс туралы ережеге қатысты істерге қолданылмайтынын көрсетеді" деді. "Groff v. DeJoy" ісінде Жоғарғы Сот бірауыздан қабылданған шешімінде "Лимон мен Курцман" және осылайша "Лимон" тестісін "қазір жойылған" деп сипаттады.