Кіріспе

Мексикадағы қылмыстың жалпы сипаттамасы Мексикадағы қылмыстың ең өзекті мәселелерінің бірі болып табылады, өйткені Мексикадағы есірткі айналымы желілері Кокаин, метамфетамин, фентанил, героин және марихуананың Латын Америкасы мен АҚШ арасында транзиттік тасымалдауында маңызды рөл атқарады. Есірткі бизнесі жемқорлыққа әкеліп соқты, бұл Мексика Федеративтік Республикасына зиянды әсер етті. Есірткі саудасы мен ұйымдасқан қылмыс зорлық-зомбылық қылмыстардың негізгі көзі болып табылады. Есірткі картелдері мен бандиттері де Мексикада пайда табу үшін заңсыз басқа да іс-әрекеттерді, соның ішінде жыныстық сауда жасауды жүзеге асыруға кірісті. 2020 жылы Мексикадағы ең көп зорлық-зомбылық көрінген штаттар Гуанахуато, Закатекас, Мичоакан, Халиско және Кверетаро болды. Әлемдегі ең зорлық-зомбылық көп орын алған қалалардың кейбірі Гуанахуато штатында орналасқан, ал қылмыстық топтар (CSRL және CJNG сияқты) қазір жиі қатыгездікпен айналысады. Сакатекас штаты көптеген ұйымдасқан қылмыс топтарына (оның ішінде Синалоа картели мен CJNG) есірткі, әсіресе Америка Құрама Штаттарына метамфетамин әкелу үшін құнды деп айтылады. 2021 жылдан бастап Мичоаканда Қырқыту мен ұрлау фактілері көбейіп келеді, себебі көршілес Халиско штатымен шекаралас аймақтарда CJNG және Cárteles Unidos арасындағы қарулы қақтығыстардың күшейуі мен күшейуі. CJNG сонымен қатар қазіргі уақытта Мексиканың солтүстік аймағындағы Сонора аймағында Синалоа картелисінің Лос-Чапитос фракциясымен күресіп жатыр. Мексикада, әсіресе ірі қалаларда, қылмыстың саны көбейіп келеді. Еліміздің экономикалық жағынан екі жаққа бөлінуі қылмысты белсенділікті, негізінен, халықтың басым бөлігін қамтитын төменгі әлеуметтік-экономикалық топтарда ынталандырады. Қылмыс жоғары деңгейде артып келеді және әсіресе Тихуана мен Сьюдад Хуарес қалаларында және Баха-Калифорния, Дуранго, Синалоа, Герреро, Чихуахуа, Мичоакан, Тамаулипас және Нуэво Леон штаттарында зорлық-зомбылық жиі байқалады. Басқа қалаларда қылмыстың деңгейі төмен, бірақ әлі де өте ауыр. Қылмыстың жоғары деңгейіне төменгі тұтқындалу және сотталу деңгейі ықпал етеді. Көп қылмыстар тіркелмегендіктен, олардың саны үкімет хабарлағаннан әлдеқайда көп болуы мүмкін. 2021 жылы кісі өлтірудің көрсеткіші 100 000 адамға шаққанда 28 болды. Қылмыстардың басым бөлігін есірткі саудасына қатысы бар халықтың аз бөлігі жасайды, ал қылмыстардың жартысына жуығы есірткімен байланысты. Қылмыстардың басым көпшілігін ұрлық пен ұрлық құрайды. Қалалық аудандарда қылмыстың деңгейі жоғары болса да, АҚШ-Мексика шекарасы да проблемалы аймақ болып табылады. 2017 жылы Мексикада 29 158 адам өлтіріліп, рекордтық көрсеткіш тіркелген. 2016 жылғы Global Criminality Index бойынша Мексика журналистер үшін Латын Америкасының ең қауіпті елі болып табылады. Бұл қылмыстардың көбі жазаланбайды, бұл журналистерді өлтіргендердің "жазаланбауын" атап өтетін баспасөздегі науқандар мен демонстрацияларға әкелді.

Өлтіру

2012 жылы Мексикада әрбір 100 000 адамға шаққанда 21,5 адам өлтірілді. 2000 жылдан 2013 жылға дейін Мексикада 215 000 адам өлтірілді. 2013 жылы адам өлтіргені үшін 30 800 адам ғана түрмеге қамалды, бұл көптеген қылмыстардың шешілмегенін көрсетеді. 2017 жылдың қазан айында Мексикада 1997 жылы осындай деректерді сақтай бастағаннан бері ең көп адам қаза тапқан ай болды, онда 2371 адам өлтірілді. 2017 жыл Мексиканың ең қасіретке ұшыраған жылы болды, 31 174 адам қаза тапты, бұл 2017 жылы 100 000 тұрғынға 25 адам өлтірілді, 2011 жылы бұл көрсеткіш 19,4 адам болды. 2018 жылдың мамыр айында Мексика өткен жылдың қазан айында тіркелген ең көп адам қаза тапқан айдың рекордтық көрсеткішіне жетті. 2018 жылы Мексика бұрынғы ең көп адам қаза тапқан жыл рекордын бұзды, Мексика билігі 2018 жылы 33 341 адам өлтірілді деп тергеді, бұл бұрын-соңды болмаған ең жоғары көрсеткіш. Алайда 2019 жылы адам өлтіру саны 35 мыңға жетуі мүмкін, бұл 2018 жылғы рекордтық көрсеткіштен де жоғары.

Мемлекеттер бойынша

Чихуахуа штаты ең көп адам өлтіретін бірінші орынды иеленді, ең төменгі орында Баха Калифорния Сур.

Есірткі саудасы

Құрама Штаттар заңсыз есірткілердің табысты нарығы болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауы бойынша, АҚШ-та сатылатын кокаиннің 90%-ы Оңтүстік Америкадан шығады және Мексика арқылы контрабандалық жолмен әкелінеді. Мексика марихуананың ең ірі шетелдік жеткізушісі және АҚШ нарығына героиннің ең үлкен көзі болып табылады. АҚШ-та сатылатын метамфетаминнің басым бөлігі Мексикада жасалады, ал Мексиканың шекарадан солтүстікке қарай жұмыс істейтін метамфетамин зертханалары қалған бөлігін құрайды.

Есірткі картелдері

Мексикадағы есірткі картелдері Кокаин, героин және марихуананың Латын Америкасы мен АҚШ арасындағы транзиттік ағынында үлкен рөл атқарады. Бұл есірткі картелдері көбінесе Мексикалық америкалық және басқа латино бандиттерді қолданады. Мексиканың есірткі картелдері Колумбияның есірткі сатушыларымен және басқа да халықаралық ұйымдасқан қылмыстармен байланыста. Мексиканың "колумбиялық" болып кетуіне байланысты кейбір сарапшылар есірткімен байланысты зорлық-зомбылықтың күрт көтерілуіне алаңдаушылық білдіреді.

Заңсыз есірткілерді отандық өндіру

Мексикада кейбір заңсыз есірткілер, соның ішінде елеулі мөлшерде опий макусы және Марихуана батыс Сьерра-Мадре таулары аймағында өндіріледі. Мексика Солтүстік Америка нарығында амфетамин және басқа синтетикалық есірткілердің (мысалы, кристалл) ірі өндірушісі болып отыр, әсіресе Герреро, Мичоакан, Халиско және Distrito Federal штаттарында.

Заңсыз есірткілерді ішкі тұтыну

Мексикада марихуана, крек-кокаин, метамфетамин және басқа да есірткілерді тұтыну жиілеуде, әсіресе қалалар мен елдің солтүстік бөлігіндегі жастардың арасында.

Сыбайлас жемқорлық

Полиция, сот және жалпы үкіметтегі жемқорлықтың жоғары деңгейі қылмыс проблемасына үлкен үлес қосты. Мексиканың тұрақты демократияға қол жеткізуіне сыбайлас жемқорлық үлкен кедергі болып отыр. Мексика әлемдегі жемқорлық деңгейі бойынша 138-ші орында тұр, бұл Папуа-Жаңа Гвинеядан аз, бірақ Ливаннан көп. Бұл туралы "Сыбайлас жемқорлық туралы түсінік индексі" 13 түрлі сауалнамаға негізделген және полиция, бизнес және саяси жемқорлық сияқты салаларды қамтитын мәлімет береді.

Құқық қорғау саласындағы сыбайлас жемқорлық

Соғыс 1960 жылдардың аяғындағы белсенді студенттік қозғалысқа қарсы қарсылықпен сипатталды, ол 1968 жылы Мехикодағы студенттік митингте Тлателолькода болған қырғынмен аяқталды. Мексикадағы полиция күштерінің ұйымдастырылуы күрделі; әрбір полиция күштерінің әртүрлі төрелік деңгейі мен өкілеттігі бар, ал бұл деңгейлер жиі бір-бірімен жапсарлас келеді. Прокуратураның бас прокуратурасы (Федералды Бас Прокуратура) полицияның алдын алу және тергеу агенттіктерімен бірге бүкіл елдегі құқық қорғау органдарын қадағалауға жауапты. Сонымен қатар, штаттық, аудандық және қалалық деңгейде бірнеше полиция ұйымдары бар. Жалпы алғанда, жалақысы аз болғандықтан (ай сайын 285 доллардан 400 долларға дейін), полиция қызметкерлері қылмыскерлерді қорғау үшін пара алуы немесе қылмысқа мүлдем мән бермеуі мүмкін. Құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне көбінесе "Plata o Plomo" таңдау мүмкіндігі ұсынылады; яғни олар пара ала алады (күміс үшін plata) немесе өлтіріледі (қосы үшін plomo). Сыбайлас жемқорлық полицияның әртүрлі деңгейлерін зардап шегеді және полиция қызметкерлерін аудандық прокурорлар мен сот жүйесінің басқа мүшелері қорғайтындықтан, оларды іздестіру және соттау жиі қиын. Бұл проблема әсіресе Тихуана сияқты солтүстік шекаралық аймақтарда айқын көрінеді, онда полиция есірткі сатушылармен жұмыс істейді, олар өздерінің заңсыз мүдделерін қорғайды және жүзеге асырады. Мексика полициясы қылмысты тергемейді, әдетте кінәлі тұлғаны кездейсоқ таңдап алады, содан кейін дәлелдерді ойлап шығарады. Бұл мәселе бүкіл Мексикада үлкен проблема болып табылады, өйткені полиция қызметкерлерінің көбісі қылмыстарға қатысы бар немесе олардың нашар жұмысын жасыруға тырысады.

Сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлық

Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы баяндамашысы 2002 жылы Мексикаға барып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының елдегі сот жүйесі мен заңның тәуелсіздігі туралы есептерін зерттеді. Бірнеше қалаға жасаған сапары барысында баяндамашы сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлық елеулі түрде азайтылмағанын атап өтті. Негізгі мәселелердің бірі - федералды соттардың салыстырмалы түрде жоғары деңгейде жұмыс істеуі, көпшілік азаматтар әділетсіздікті мемлекеттік соттардан іздеуге мәжбүр. Қылмыскерлердің аз ғана бөлігі сотқа тартылды. Ең танымал жағдайлардың бірі - "Портавоз" (немесе "Споксмен") деп аталатын колонка жазған белгілі және танымал журналист, синдикаттық колонкашы Франсиско Арратиа Салдиернаның жағдайы. Бұл бапта жемқорлық, ұйымдасқан қылмыс және есірткі саудасы сияқты тақырыптар жарияланды. Арратианың аса қатыгездікпен өлтірілуі және басқа да осындай оқиғалар басқа журналистердің талаптарын туғызды, сол кездегі президент Висенте Фокс қауіпсіздікті күшейту және қылмыскерлерді сотқа тарту үшін көбірек әрекет жасасын деген талаптарды қойды. 2004 жылы 215 журналист пен редактор президент Фокс пен басқа да федералды билік органдарына шұғыл хат жолдады, олар осы мәселелерді шешуді талап етті. Хаттың құрамында еліміздің 31 штатының 19-ынан келген мамандар тарапынан жасалған үлкен коммуникациялық күш-жігер болды. Басты талап - журналистерге қарсы зорлық-зомбылық қылмыстарын федералды қылмыс деп тану, сондықтан оларды жергілікті билік өкілдері емес, федералды қызметкерлер тергеп, соттап отырсын, хатта қылмыс жасаған адамдар болуы мүмкін деп айтылған.

Қасақана жоғалып кету

2016 жылы Мексикада 30 мыңнан астам адам жоғалып кеткен.

Жыныстық сауда және құлдық

Мексика азаматтары мен шетелдіктер Мексикада жыныстық сауданың құрбаны болды. Мексикадағы есірткіге қарсы соғыста күресіп жатқан есірткі картелдері мен бандиттері өз операцияларын қаржыландырудың баламалы көзі ретінде есірткі саудасына сүйенді. Бұл көрсеткіш 2007 жылдан бері өсіп келеді. 1997 жылы Кая Финклер жүргізген зерттеуге сәйкес, үйдегі зорлық-зомбылық "ерлі-зайыптылар арасындағы жыныстық және некелік қатынастарға негізделген, мексикалық әйелдердің өмір сүру үшін және өзін-өзі бағалау үшін ерлеріне тәуелді болуына ықпал етеді, романтикалық махаббат идеологиясы, отбасы құрылымы мен тұрғын үй тәртібімен қолдау табады". Жыныстық қатынастағы зорлық-зомбылық Мексика мен АҚШ шекарасындағы аймақтарда және есірткі саудасы мен зорлық-зомбылық жиі орын алатын жерлерде жиі кездеседі. Сиудад-Хуарестегі әйелдерді өлтіру құбылысы 1993 жылдан бері жүздеген әйелдер мен қыздардың Мексиканың солтүстік аймағындағы Сиудад-Хуарес, Чихуауа, АҚШ-тың Техас штатындағы Эль-Пасо қаласынан Рио-Гранде өзенінің арғы жағындағы шекаралық қалада зорлық-зомбылықпен өлгенін қамтиды. 2005 жылдың ақпанына қарай 1993 жылдан бері Сьюдад-Хуарес қаласында қаза тапқан әйелдердің саны 370-ден асады деп бағаланады. 2005 жылы журналист Лидия Качо "Едемнің жындылары" атты кітап жариялады, онда Мексикадағы балаларды жыныстық қатынасқа тартудағы мексикалық саясаткерлер мен бизнес басшыларының үлкен рөлі ашылды. Полиция қызметкерлері оны ұрлап алып, қинаған. Мексикадағы есірткі соғысындағы әйелдер (2006 жылдан қазіргі уақытқа дейін) зорлық-зомбылыққа ұшырады, азаптап, қаза тапты.

Мексика қаласы

2000 - 2004 жылдар аралығында Мексика қаласында күн сайын орта есеппен 478 қылмыс орын алды. Ал қылмыстың нақты көрсеткіші одан да жоғары деп есептеледі, "себебі, адамдардың көпшілігі қылмысты хабарлауға асықпайды". 2009-2011 жылдар аралығында мэр Марсело Эбрард қабылдаған саясаттың аясында Мексика қаласы зорлық-зомбылық пен ұсақ қылмыстар деңгейі елеулі түрде төмендеп, елдің басқа бөліктерінде зорлық-зомбылық қылмыстарының артуына қарамастан, қауіпсіздікті жетілдірді. Кейбір қабылданған саясаттар қала бойынша 11000 қауіпсіздік камерасын орнатуды және қалалық полиция күшін өте көп кеңейтуді қамтиды. Қазіргі уақытта Мексика қаласында тұрғындарға қатысты полиция қызметкерлерінің саны әлемдегі ең жоғары жағдайлардың бірі болып табылады, әр 100 азаматқа бір полиция қызметкері келеді. бірақ Атлантадағыдан 14,8 есе төмен. Мексиканың Изтапалапа ауданында зорлау, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және отбасылық зорлық-зомбылық деңгейі ең жоғары.

Туризмге әсері

Мексика - негізгі туристік бағыт, 2018 жылы 42 миллион адам сапар шекті; АҚШ азаматтары ғана әдетте жылына 15-16 миллионды құрайды. Мексикадағы картельмен байланысты зорлық-зомбылық географиялық жағынан өте шектеулі болғандықтан, АҚШ Мемлекеттік департаменті 2021 жылдың қараша айына дейін тек бес штатқа "саяхаттамаңыз" деген кеңестер берді: Колима, Герреро, Мичоакан, Синалоа және Тамаулипас. Тіпті зорлық-зомбылық қылмыстары көп жерлерде де туристерге шабуыл жасалмайды, өйткені қақтығыстар әдетте бәсекелес бандиттер мен / немесе полиция арасында болады. Мексикаға саяхаттаушылар үшін қалта ұрлығы мен ұсақ ұрлықтардың басқа түрлері басты алаңдаушылық болып табылады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясына дейін туристердің саны артып жатты. Қылмыстық қылмыстың ЖІӨ өсімі мен тікелей шетелдік инвестицияларға (ЖШИ) мемлекеттік және ұлттық деңгейде әсерін модельдеу үшін панельдік құрылымдық векторлық авторегрессиялық модельді қолданды. Мексикалық әнші және орындаушы Чела Ривас 2020 жылы "наркокартелдермен соғыс болғандықтан, алыс қалаларға барып ән айту күн сайын қауіптірек болып келеді. Бұл тек қана көңілді қалдырмайды, сонымен қатар қорқынышты да сезінеді".

Құқық қорғау іс-шаралары

Мексиканың құқық қорғау органдары федералды, мемлекеттік және муниципалды құрылымдарға бөлінеді. Есептер бойынша барлығы 1600-3000 полиция құрамасы бар. Мексикада 350 000-нан астам полиция қызметкері бар. Мексикадағы барлық деңгейдегі полиция қызметі бір жағынан патрульдік / жауап беру (алдын алу) полиция қызметіне, екінші жағынан тергеу (әділетті) полиция қызметіне арналған бөлек күштерді ұстап тұруды ұйғарады.

Шекарадағы федералды күштер

2005 жылдың маусым айында үкімет ұйымдасқан қылмысқа байланысты зорлық-зомбылықтың артуын тоқтату үшін үш штатқа федералды күштерді жіберді. Мексикадағы баспасөз конференциясында президенттің өкілі Рубен Агилар журналистерге жаңа күштердің жергілікті полиция бөлімдеріне енгенін дәлелдеген жаңа деректердің нәтижесі екенін айтты.

Тихуанадағы технология

АҚШ Мемлекеттік департаменті елдегі ең қатыгез бес аймақтың бірі деп санайтын Тихуана аймағында зорлық-зомбылық қылмыстарының көбеюіне жауап ретінде, мэр Хорхе Хэнк Рон 2006 жылдың ақпан айында қаланың полициясына үлкен технологиялық жаңартуды енгізді. Технологияға бақылау құралдары, қолмен ұсталатын компьютерлер мен дабыл жүйелері кіреді. Туризм Тихуана экономикасының негізгі бөлігі болғандықтан, мэр туристік аймақтардың қауіпсіздігін арттыру үшін реформалар жасауға тырысты. Тихуанада күрделі қоғамдық қауіпсіздік жүйесі орнатылған, бірақ қалалық шенеуніктер оның қалай қаржыландырылуы немесе оны ұсынған компанияның тарихы туралы егжей-тегжейлі білмейді.

Саяси бастамалар

Президент Висенте Фокс 2000 жылдың желтоқсан айында билікке келіп, қылмысқа қарсы күрес жүргізуді және сыбайлас жемқорлық пен қабілетсіздікке толы сот жүйесін жақсартуды уәде етті. Ол билікке келгеннен кейін қауіпсіздік және полиция министрлігінің жаңа бөлімін құрды, полиция қызметкерлерінің жалақысын екі есе арттырды және басқа да этикалық реформаларға бел буды. Президент Фокс есірткі айналымы мен тұтынуды ең басты трансшекаралық мәселе ретінде атады.

АҚШ-пен ынтымақтастық

1996 жылы Мексика өз азаматтарын сотқа тартуға рұқсат беру үшін саясатын өзгертті. Бұған дейін Конституция өз азаматтарын экстрадициялауды тыйым салған болатын. 2005 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті АҚШ-тың Аризона және Нью-Мексико штаттарының губернаторларының шекарадағы округтерінде төтенше жағдай жариялау туралы шешімінен кейін екі елдің шекарадағы зорлық-зомбылық пен есірткі айналымын азайту жөніндегі күш-жігерін қорғады. Екі губернатор "федералды үкімет заңсыз көші-қонға байланысты қылмысты және зорлық-зомбылықты бақылауға қабілетсіздігінен, оларды мәселені өз қолдарына алуға мәжбүр етті" деп мәлімдеді. Мексика үкіметі төтенше жағдай жариялауды сынға алды. АҚШ-тың Техас штаты мен Мексика полициясының өкілдері Сан-Антониода қылмысты тоқтату үшін күш-жігерді үйлестірудің жолдарын талқылау үшін конференция өткізді, бірақ бағдарламаның қаншалықты табысты болатыны туралы сұрақтар бар. Мексиканың шекаралық қалаларындағы көптеген полиция қызметкерлері есірткі картелдерінің өлтіру нысанасына айналды, олар тіпті Құрама Штаттардағы жергілікті құқық қорғау органдарына да қауіп төндірді. 2003 жылдың қаңтар айында Нью-Йорк қаласының бұрынғы мэрі Рудольф Джулианидің қауіпсіздік жөніндегі консалтингтік компаниясы бизнес лидерлері Латын Америкасындағы қылмыстың екінші деңгейі жоғары Мексика қаласын тазарту жоспарын әзірлеу үшін жалдады.

Қылмысқа қарсы шеру

2004 жылдың маусым айында Мексиканың астанасы мен басқа қалаларында миллионға жуық адам федералды және жергілікті үкіметтердің әлемдегі қылмысқа ең көп тап болған елдердің бірінде қылмысты бақылауға қабілетсіздігіне наразылық білдірді.

Адам құқықтары бұзылуы

Мексика армиясын қылмысқа қарсы күрес барысында бірнеше үкіметтік емес ұйымдар адамзаттың қатерлі ісі деп айыптады. 2014 жылдың қыркүйегінде бірнеше мексикалық адам құқықтары жөніндегі топтар мен Халықаралық адам құқықтары жөніндегі федерация Халықаралық қылмыстық соттың прокурорының кеңсесіне шағым түсіріп, оны ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес барысында мыңдаған азаматтарды армия мен полиция тарапынан "жүйелі және кеңінен таралған" қорлық-зомбылықты тексеруді сұрады.