Кіріспе

Барух бен Нерия (Барух бен Нерия; б.з.д. Барух кітабын жазғаны оның еңбегі деп саналады.

Өмірбаян

Жосефтің айтуынша, Барух - Яһуда патшасы Седекияхтың сарай қызметкері Сераях бен Нерияхтың ағасы әрі Нерияның ұлы. Ол ораза тұту мейрамына арналған ғибадатханада жиналған халыққа арналып жазылған еді. Бұл тапсырма қиын да, қауіпті де болды, бірақ Барух оны еш тартынбай орындады және осы кезде пайғамбар оған жеке хабар берген болуы мүмкін (Еремия 45). Варух пен Еремия екеуі де бабылдықтардың Иерусалимді б. з. д. 587-586 жылдары қоршауына алғандарына куә болды. Иерусалим қоршалған кезде Еремия Анатоттағы жерді сатып алды, онда бабылдық әскерлер қостарын тікті (Иеремия 32 - жазбада Иерусалимнің қалпына келтірілуіне деген сенімнің символы ретінде). Иосиф Флавийдің айтуынша, Барух Миспада онымен бірге тұрып жатты. Көп ұзамай ол қайтыс болды. Ал басқа екі аңыз бойынша, Набуходоносор Мысырды жаулап алғаннан кейін, оны Бабылға алып кеткен. Еремиямен тығыз қарым-қатынаста болғандықтан, Барухтың беделділігі кейінгі ұрпақтарға оның беделін одан да жоғарылатуға түрткі болды. Барух кітабы мен тағы екі яһуди кітабы да оның еңбегі деп есептеледі.

Ғылыми теориялар

Ричард Эллиотт Фридманның "Кім Киелі кітапты жазды?" кітабының екінші басылымында ол құжаттамалық гипотезаны қорғады, ол жалпы алғанда, Заңды қайталаудан бастап Патшалардың екінші кітабына дейінгі кітаптарды жазған немесе редакциялаған деп есептелетін Деутерономист Барух бен Нерия болды деген пікірді алға тартты. Ол Еремия кітабындағы бірнеше сөз тіркестерін басқа кітаптардағы сөз тіркестерімен салыстырып, осы пікірін қорғады. Кейбіреулер бұл дәлелден тыс деген пікірмен бұл пікірді жоққа шығарады.

Рабиндік әдебиеттер

Раввилер Барухты Еремияның адал көмекшісі әрі туысы деп сипаттаған. Раввиндердің әдебиеттерінде былай делінген: "Барах пен Еремия пайғамбарлар Құдай сөзін тыңдаған аздың бірі болғандықтан, өз замандастарына қорлық әкелген үлгі көрсетті. Сифредегі Мидраш Барухты Еремияны тұңғиықтан құтқарған эфиопиялық Ебед-Мелекпен бірдей деп есептеді және оның Барух ("бұрақты") деген атағын оның пәктігі үшін алғанын айтады, бұл эфиопиялықтардың терісі ақ адамның терісіне ұқсамайтын сияқты, сарайдағы еріншек өмірмен қарама-қайшы болды. Сириялық жазбаға сәйкес, оның пәктігі ғибадатхананың қирауына жол бермеуі мүмкін болғандықтан, Құдай оны апат алдында Иерусалимнен кетуге бұйырды, осылайша оның қорғаныш болуын алып тастады. Кейін Барух Хеброндағы Ыбырайымның емен ағашынан киелі ыдыстарды жасырып қойған періштелердің ғибадатхананы өртеп жібергенін көреді. Танайлықтар Барухты пайғамбарлардың қатарына жатқызуға бола ма, жоқ па деген сұраққа екіге бөлінеді. Мехильтаның айтуынша, Барух өзіне пайғамбарлық ету дарыны берілмегендіктен наразылық білдірген. Ол: "Неге менің тағдырым Пайғамбарлардың басқа шәкірттерінің тағдырынан өзгеше болды? Ешуа Мұса пайғамбарға қызмет етті. Киелі Рух Елішеге қонды. Неге менде олай емес?" - деп ойладым. Құдай оған былай деп жауап берді: "Барух, жүзімдік жоқ жерде қоршаудың не пайдасы бар? Сондықтан Барух Исраилдің Бабылға жер аударылғанын білгенде, оның пайғамбарлық сөз айтуына болмайды деп ойлаған. Седер Олам (XX. ), бірақ Талмудта Барух пайғамбарлардың қатарына кіреді және оның жойылғаннан кейінгі кезеңде пайғамбарлық еткенін айтады. Езраның Тораны Барухпен бірге зерттегені де Бабылда болған. Ол Тәңір Иенің Таурат заңын зерттеуді ғибадатхананы қайта тұрғызудан да маңызды деп санағандықтан, ұстазы тірі кезінде Яһудеяға қайта оралуды ойламады.

Барухтың қабірі

Барухтың қабірі белгісіз. Бұл Езекиелдің қаласынан бір шақырым қашықтықта, Мәшхад Али қаласына жақын жерде орналасқан деп хабарланады; алайда оның сақталуы туралы ешқандай дерек жоқ. Раввиндер бұл жерде алтын шаңмен шашыратылған жапырақтары бар бір таңғаларлық өсімдік өсіп тұрғанын айтады. Сирия тіліндегі "Апокалипсис" кітабында Барухтың өлімге кенелген денесі жұмаққа көтерілгені жазылған. Қабірдің керемет болғаны айтылады, және яһудилердің діни саяхатқа баратын жері болған. Алайда, Әл-Кифлдегі Әл-Нұқайла мешітінде Барухқа арналған қабір бар. Бұрынғы аңызға сәйкес, ол Езекиелдің қабірінің жанында орналасқан, ол да сол ғимаратта орналасқан.