Кіріспе

Тихуана қаласындағы қылмыстық ұйым (Мексика)

Тихуана картели (испанша: Cártel de Tijuana) немесе Арелано Феликс картели (испанша: Cártel Arellano Félix, CAF) – Мексиканың Баха-Калифорния штатындағы Тихуана қаласында орналасқан мексикалық есірткі картели. Арелано Феликс отбасы құрған бұл картель бір кезде "Мексикадағы ең ірі және ең қатыгез қылмыстық топтардың бірі" деп сипатталған. Алайда, 2006 жылы Синалоа картелінің Баха-Калифорнияға басып кіруі және Арелано Феликс ағайындыларының құлдырауынан кейін Тихуана картели бірнеше ұяшыққа дейін азайтты. 2016 жылы ұйым "Картель Тихуана Нуэва Генерасьон" (Жаңа буын Тихуана картели) деп аталып, Бельтран Лейва ұйымымен (BLO) бірге Халиско Жаңа буын картелімен одақтасып, Синалоаға қарсы альянс құрды, оған Халиско Жаңа буын картелі жетекшілік етті. Бұл альянс кейіннен әлсіреп, Тихуана, Халиско Жаңа буыны және Синалоа картельдері Тихуана қаласы мен Баха-Калифорния аймағындағы трафикке ықпал ету үшін бір-бірімен күресіп жатыр.

Тарих

Гвадалахара картелинің негізін қалаушы Мигель Анхель Феликс Галлардо 1989 жылы тұтқындалды. Түрмеде отырған кезінде ол Мексиканың ірі траффиктердің бірі болып қала берді, 1990-шы жылдарға дейін ұялы телефон арқылы ұйымын басқарды, содан кейін жоғары қауіпсіздік деңгейі бар түрмеге ауыстырылды. Осы кезде оның ескі ұйымы үш топқа бөлінді: оның немерелері, Ареллано Феликс аға-інілері басқарған Тихуана картели, Амадо Каррильо Фуэнтес басқарған Хуарес картели және бұрынғы лейтенанттары Гектор Луис Пальма Салазар мен Хоакин Гусман Лоэра басқарған Синалоа картели, сондай-ақ Эль Чапо. Қазіргі уақытта Мексиканың контрабандалық жолдарының көп бөлігі үш маңызды картельдің бақылауында: Перс шығанағы, Синалоа және Тихуана, бірақ Тихуана ең әлсізі. Тихуана картели 2006 жылдың тамызында оның басшысы Хавьер Арельяно Феликсті АҚШ жағалау күзеті Баха-Калифорния жағалауында қайықта тұтқындаған кезде әлсіреген. 2007 жылдың қаңтарында Мексика әскері Тихуанаға шекаралық қалада тәртіпті қалпына келтіру және Тихуана картелимен ынтымақтасқан жемқор полицейлерді жою үшін жіберілді. Осы күш-жігердің нәтижесінде Тихуана картели Тихуанадағы базасынан тыс жерде көп күш көрсетпеді. 2008 жылы Тихуанадағы зорлық-зомбылықтың көп бөлігі Тихуана картели ішіндегі қақтығыстардың салдары болды: бір жағынан, Теодоро Гарсия Сименталь (El Teo) басқарған топ адам ұрлауды жақтады. Екінші фракция, Луис Фернандо Санчес Арельяно (El Ingeniero) басқарды, ол негізінен есірткі саудасына назар аударды. Санчес Арельяно басқарған фракция Тихуанадағы ұрлауды азайтуды талап етті, бірақ Гарсия Сименталь оның талаптарын қабылдамады, нәтижесінде зорлық-зомбылық күшейді. Мексиканың федералды үкіметі "Тихуана операциясын" жүзеге асырды, ол Мексика әскерилері мен жергілікті полиция күштері арасында координацияланды. InSight Crime мәліметінше, зорлық-зомбылықты тоқтату үшін әскерилер мен Санчес Арельяно фракциясының мүшелері арасында Сименталь тобын жою туралы келісім жасалған болуы мүмкін. 2010 жылдың қаңтарында Эль-Тео тұтқындалғаннан кейін оның фракциясының көп бөлігі Тихуана қаласынан кетіп, Синалоа картелине қосылды. Бірақ 2008-2010 жылдар аралығында Тихуанада жасалған көптеген жұмыстар жергілікті полиция мен Мексика әскерилерінің координациясы болмағанда мүмкін болмас еді, сонымен қатар картельдердің күшін басу үшін. Мексика және АҚШ билігінің мәлімдемесіне сәйкес, Тихуананың көп бөлігі Синалоа картелинің бақылауында, ал Тихуана картелинен Луис Фернандо Санчес Арельяно "осы қуыршақ империяның басшысы" болып қала береді. 2011-2012 жылдары жоғары лауазымды тұтқындауларға қарамастан, картельдің жоғары орталықтандырылған қылмыстық инфрақұрылымын сақтап қалу қабілеті, ұзақ уақыт бойы қоғамда өздерін орнықтырған картельдерді жоюдың қаншалықты қиын екенін көрсетеді. 2020 жылдың маусымында Синалоа картели Тихуана картелинің бұрынғы аумағының көп бөлігін бақылап отырғаны және Халиско жаңа буын картелимен одақтасқандығы хабарланды, бұл картельдің Тихуана картели жаңа буыны (Cartel de Tijuana Nueva Generación) деп аталуына әкелді, бірақ бұл одақ тез ыдырады, себебі Халиско картели Синалоа картелине көмектесу емес, оның орнын басуға ниеттенгенін көрсетті. Нәтижесінде Тихуана картели өзінің брендін Арэльяно Феликс картелине қайтарып, Баха-Калифорниядағы Халиско картелинің операциялар басшысы Кабо 33-тің өлтірілуін ұйымдастырды. Халиско картелинің Баха-Калифорниядағы ықпалын толығымен жойғаннан кейін Тихуана картели Тихуана плазасы мен оның айналасындағы аумақтарды бақылау үшін Синалоа картелимен жұмыс істеді. Эль Инженероның бостандыққа шығуы және Баха-Калифорниядағы Карло Квинтеромен және Сонора алаңымен одақтасуымен Тихуана картели қайтадан күшейіп, Перс шығанағы және Хуарес картельдерін басып өтуі мүмкін, олар Синалоа картелимен бірге ішкі қақтығыстардан қатты зардап шегуде. 2020 жылдың қарашасында Синалоа картелинің Лос-Чапитос фракциясының елшілері Тихуанада қазір қайта жанданған Тихуана картелимен одақ құруға тырысып жатқаны хабарланды. Тихуанадағы Эль-Майо операциялары жетекшісінің бостандыққа шығуы және оның Кабо-Сан-Лукастағы филиалының қайтадан қосылуынан кейін Арельяно Феликс ұйымы Тихуанадағы ошағын сыртқы ықпалдардан және Баха-Калифорниядағы басқа да маңызды орталықтарды қайтадан бақылауға алды, Mexicali және Rosarito Синалоа картелинің Баха-Калифорниядағы соңғы бекіністері болып қала береді, бірақ олардың Синалоа бақылауында қанша уақыт қалатыны күмәнді, себебі Синалоа картелинің операторлары дәстүрлі Арельяно Феликс аумақтарынан жылдам кетіп барады.

Іс-шаралар

Тихуана картелі Мексиканың кем дегенде 15 штатында белсенді, оның ішінде Баха-Калифорния штатындағы Тихуана, Мехикали, Текате және Энсенада қалалары, сондай-ақ Синалоаның бір бөлігі мен Закатекас штатындағы операциялары маңызды. 1997 жылы Хуарес картелінің басшысы Амадо Каррильо Фуэнтестің қазасынан кейін Тихуана картелі Сонора штатында бекініп алуға тырысты. 2011 жылдың 12 желтоқсанында Тихуана полициясының бастығы Альберто Капелла Ибарра тұтқынға алынған картель лейтенанты Франсиско Силлас Рошаның Тихуана және Синалоа картельдерінің бітімге келгенін және Тихуана картелінің Синалоа картелімен бірігуге ұмтылғанын мойындағанын мәлімдеді. 2012 жылдың 4 қаңтарында Бенджамин Ареллано Феликс рэкетшілік және ақша жылынуына қатысты қылмысын мойындағаннан кейін Тихуана картелінің ықпалы күрт төмендегені мойындалды. Кейін оның жазасы 2015 жылы 23 жарым жылға қысқартылды және ол жақын арада босатылады. 2002 жылдың 9 наурызында Пуэбла штатында Мексика армиясымен тұтқынға алынған Бенджамин Ареллано Феликс 2011 жылдың 29 сәуірінде Калифорнияға кокаин тасымалдау бойынша айыптамалар бойынша АҚШ-қа экстрадицияланды. Ол рэкетшілік және ақша жылынуына қатысты қылмысын мойындады және 2012 жылдың 2 сәуірінде 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Жазасын өтегеннен кейін ол Мексикаға тағы 22 жылға сотталу үшін қайтарылады. 2012 жылдың 31 тамызында Эдуардо Ареллано Феликс Калифорнияның Оңтүстік округінде рэкет, ақша жылынуы және есірткі саудасы бойынша сотталу үшін АҚШ-қа экстрадицияланды. Ол ақша жылынуы үшін кінәлі деп танылды және 15 жылдық жазасын өтеп жатыр. 2023 жылдың 13 шілдесінде Тихуана картеліне қатысты ондаған күдіктіге қарсы шамамен 20 жылдық тергеу аяқталды, бұрынғы картельдің орысқышы Хуан Франсиско Силлас Роша АҚШ-тың Фарго қаласындағы федералды сотта үш айыптау бойынша, оның ішінде адам өлтіруге сөз байласу бойынша кінәсін мойындады.

Лос Палильос

Los Palillos ("Тіс шырындары") – Тихуана Картелінің құрамындағы, АҚШ-та Калифорния және Невада штаттарындағы қылмыстық әрекеттерді бақылау үшін Тихуана Картелінің қарулы күші ретінде жұмыс істеген топ. Олар Сан-Диегодан Лос-Анджелес және Калифорния мен Неваданың басқа қалаларында қылмыстық қызмет атқарған ұйым еді. Полициямен үнемі қақтығыстардан және оның байлығына нұқсан келтіретін полицияның қызығушылығынан қашып, Рамон Ареллано Феликс мүмкіндігінше барлық шенеуніктерге пара беруді бастады. Феликс қылмыстық топ мүшелерінен және жергілікті қылмыскерлерден ақша алып, олардың қасып беру, кісі өлтіру сияқты заңсыз іс-әрекеттерінен түскен табыстың жартысын Тихуана Картеліне беру арқылы ақтап тастады. Сондықтан Ареллано Феликс ағайындыларының операциясына Тихуана, Сан-Диего және Лос-Анджелестегі басқа да топтар қатысты.

Колумбиядағы қатысуы

Тихуана картелінің Колумбиялық FARC партизандық тобымен, сондай-ақ басқа мексикалық есірткі картельдерімен байланысы бар деп саналады. 1990 жылдары Тихуана картелі Колумбиядағы нарық мүмкіндіктерін кеңейтуге шешім қабылдады, есірткіні қаруға айырбастады. 1990 жылдары олар кокаин бизнесі үшін Кали картелі және Норте-дель-Валье картелімен одақ құрды.

АҚШ-тың қатысуы

Мексиканың Тихуана қаласында орналасқан "Арельяно Феликс" ұйымы, сонымен қатар "Тихуана картели" деп танылатын бұл ұйым, өзінің ең гүлденген кезеңінде АҚШ-қа зор ықпал мен әсер етті. Оның ықпалы соншалықты күшті болғандықтан, Мексика билігі американдықтардың елге жасырын кіруін тоқтатуға жете алмайтынын көрсетті. Мексикадағы орталықтандырылмаған орналасуы және АҚШ шекарасына жақындығы Арельяно Феликс бауырларына Тихуана мен Оңтүстік Калифорниядағы заңсыз есірткі нарықтарын бақылауға қолайлы жағдай жасады. Арельяно Феликс отбасы басқарған бұл есірткі картели көп жылдар бойы кокаин, марихуана, метамфетамин және героинді АҚШ-қа тасымалдап, импорттап, таратып келді. Есірткі таратудағы ең табысты кезеңінде Арельяно Феликс ұйымы АҚШ-қа жеткізілген кокаиннің маңызды бөлігіне жауапты болды. АҚШ халқына тигізген әсерінің зордығы соншалықты, Конгресс мүшелері Тихуана сияқты шекаралық қалалардағы көші-қон саясатына қосымша өзгерістер енгізуді ұсынды. Конгресс зерттеу қызметі 2020 жылы Тихуана картелін есірткі тасымалымен айналысатын төрт ірі ұйымның бірі деп атады.

Танымал мәдениетте

Тихуана картелінің қимылдарын баяндайтын бірнеше мексикалық халықтық (нортено) балладалар (нарко корридос) бар. 2000 жылғы "Трафик" фильмінде, Обрегон есімді кейіпкер басқаратын ойдан шығарылған "Тихуана картелі" ойдан шығарылған "Хуарез картелімен" шайқасқан болып көрсетілген. Картель Univision-ның Netflix сериалы "El Chapo" да Авенданос ағайындылары ретінде бейнеленді. Картель және оның тарихы Netflix сериалы "Наркос: Мексика" да көрсетілген.